CHÚ GIẢI  

  CHUYỆN NGẠ QỦI

   (Petavatthu-aṭṭhakathā)

                                                               Nguyên Tác:                     PARAMATTHADĪPANĪ NĀMA

                                                               Tác giả:                              DHAMMAPĀLA
                                                   Bản Anh Ngữ:                U BA KYAW

                                                                Hiệu đính- Giải thích:  PETER MASEFIELD
                                                   Bản Việt Ngữ:             Tỳ khưu THIỆN MINH

   PL. 2551 - DL.2007

II. 8 Chú giải chuyện ngạ quỉ TIỂU THƯƠNG
[Cūḷaseṭṭhipetavatthuvaṇṇanā]

‘Thưa ngài, ngài là vị xuất gia lỏa lồ và gầy yếu.’ Vị Đạo sư đã thuật lại chuyện kể này khi ngài lưu lại trong khu Rừng Trúc liên quan đến Ngạ quỉ Cūlasetthi.

Người ta kể lại rằng trong thành Bernares có một gia chủ tên là Cūlasetthi, là người chẳng có niềm tin cũng như không có tịnh tín lại là người keo kiệt và bủn xỉn không có lòng kính trọng đối với việc thực hiện nghiệp báu Khi gia chủ qua đời đã phải tái sanh nơi cõi Ngạ quỉ, đầu trọc, trần truồng không có quần áo và với thân hình không có thịt máu chỉ có xương, gân và da. (chỉ có da bọc xương). Tuy nhiên con gái chủ gia tên là Anulā, đang sống bên nhà chồng trong thành Andhakavinda[195] đã sửa soạn[196] một số của bố thí như cơm v.v... với ước muốn dâng cúng một số các vị bà la môn để cầu siêu cho cha mình. Khi nghe được điều này, ngạ quỉ đi lang thang đây kia với hy vọng bay lên trời để tới thành Rājagaha vào thời gian nhà vua Ajātasattu đang đi lên đi xuống lầu trong toà lâu đài hoàng gia, nhà vua không tài nào ngủ được vì lương tâm bất ổn và với những ác mộng do Devaputta xúi dục sau khi đã lấy mạng cha của mình. Khi nhìn thấy ngạ quỉ di chuyển trên không nhà vua hỏi [106] với đoạn kệ sau:

1.‘Thưa ngài, ngài là vị xuất gia loả lồ (lõa thể) và gầy yếu. Ban đêm ngài đi đâu và vì lý do gì? Xin nói cho trẫm biết - nếu có khả năng, chúng ta sẽ tặng cho ngài nhiều của theo ý ngài muốn.’

1. Về điểm này là người đã xuất gia (pabbajito): là vị sa môn. Người ta kể lại rằng nhà vua nói, ‘Ngài là vị xuất gia lỏa lồ và có thân hình gầy ốm’ v.v... nghĩ rằng ngài là vị sa môn lỏa lồ do thân hình lỏa lồ và đầu cạo trọc. Về điểm này vì lý do gì? (kissa hetu): vì lý do gì vậy? trẫm có thể tặng cho ngài của cải theo ý ngài muốn (sabbena vittaṃ paṭipādaye tuvaṃ): trẫm sẽ ban tặng cho ngài, trẫm có thể kiếm[197] cho ngài, theo ý ngài muốn, những của cải là những hỗ trợ để ngài sống thoải mái cùng với những vật dụng cần thiết, hay nói cách khác với những gì cần thiết. Chắc chắn[198] chúng ta có thể hành động theo cách này. Chính vì thế hãy nói cho chúng ta biết (ācikkha me taṃ) có nghĩa là giải thích cho trẫm lý do tại sao ngài phải xuất hiện ở đây.

Khi đức vua hỏi như vậy, ngạ quỉ liền thốt lên đoạn kệ giải thích hoàn cảnh của mình như sau:

2.Thành phố Bernares nổi tiếng khắp vùng; tôi là một gia nhân trong thánh phố đó, tôi giàu có nhưng lai keo kiệt bủn xỉn. tôi chẳng bố thí bao giờ và lại có lòng ham hưởng lạc. Do phẩm hạnh xấu xa đó nên tôi đã phải tái sanh nơi cõi Diêm Vương.

3. Do vậy tôi bị hao mòn giống như cây kim; chính vì lý do đó tôi phải đến anh em họ hàng nhằm kiếm chút gì để ăn cho no bụng nhưng họ lại thiếu từ bi và không tin rằng bố thí chẳng đem lại kết quả gì cho đời sau cả.

4. Tuy vậy, con gái tôi thường xuyên lẩm bẩm rằng, ‘ta sẽ bố thí nhân danh cha ta và ông nội ta.’ [107] Các vị bà la môn đã được cúng dường những gì con gái tôi sửa soạn tại đó và tôi đi đến thành Andhakavinda để ăn những thứ đó.[199]’

2. Về điểm này nổi tiếng khắp nơi (dūraghuṭṭhaṃ): được tôn lên khắp nơi bằng cách khen ngợi do những phẩm chất thiện, có nghĩa là nổi tiếng và được biết đến khắp nơi. Thịnh vượng: aḍḍhako = aḍḍho (một dạng ngữ pháp hoán chuyển), có nghĩa là rất thịnh vượng trù phú. Keo kiệt (dīno): tính bủn xỉn, trong tư thế không sẵn sàng bố thí. Vì lý do đó ngạ quỉ nói, ‘tôi đã không thực hiện bố thí.’ Tâm tôi luôn hướng về ái dục (gedhitamano āāmisasmiṃ): tâm tôi lúc nào cũng luôn nghĩ tới khoái lạc.[200] qua phẩm hạnh bất thiện đó tôi đã tái sanh nơi cõi Diêm Vương (dussīlena Yamavasayamhi patto): qua những ác hạnh đã làm, ta đã tái sanh nơi cõi Diêm vương, và cõi ngạ quỉ.

3. Ta đã bị kiệt quệ chỉ còn bằng cây kim (so sūcikāyo kilamito): tôi đã bị kiệt quệ. Tôi đã bị đâm chọc liên tục, do đói khát được gọi là là ‘cây kim’ tương tự như đặc tính đâm thọc của cây kim. Hay nói cách khác cách giải thích chính là hiện trạng ‘cạn kiệt’ (kilamatho). Do những điều này (tehi): vì lý do tôi đã thực hiện những hành vi xấu xa nói ở trên thế nên đã bị thất vọng hoàn toàn và chính vì thế nói theo cách này. Chính vì lý do này (ten’eva): chính vì lý do điều khổ sở đau khổ đói khát này. Ta đã đến với bà con thân thuộc của mình (ñātīsu yāmi): ta đi, ta lên đường tới trước sự hiện diện của bà con ruột thịt của ta. Nhằm kiếm được chút gì để vào bụng (āmisakiñcihetu) chỉ cốt kiếm được một chút đồ ăn, có nghĩa là mong chờ được một chút đồ ăn. Nhưng họ lại thiếu tinh thần từ bi quảng đại và không tin rằng bố thí chẳng đem lại kết quả nào dành cho đời sau (adānasīlā na va saddahanti, ‘dānaphalaṃ hoti paramhi loke): đối với ta, cũng giống như vậy những kẻ thiếu lòng từ và không tin tưởng rằng chắc chắn chẳng có nhân quả gì trong việc bố thí có thể giúp được cho đời sau, cũng giống như ta, vì lý do đó cả họ nữa cũng sẽ tái sanh thành ngạ quỉ và trải qua những khổ cực to lớn đó chính là ý nghĩa ở đây.

4. Lẩm bẩm (lapate): nói lảm nhảm. Kiên trì: abhikkhaṇaṃ = abhiṇhaṃ ( một dạng ngữ pháp hoán chuyển) liên tục. Nàng lẩm bẩm điều gì vậy? Nàng nói, ‘Ta sẽ bố thí cho cha ông ta.’ Về điểm này dành cho cha ta (pitunnaṃ: dành cho cha mẹ ta hay dành cho cha mẹ em trai anh trai ta[201], Dành cho ông nội ta (pitāmahānaṃ): dành cho ông nội và ông cố nội.[202] Điều nàng đã sẵn sàng (upakkhaṭaṃ): những gì nàng đã sửa soạn. Đã được dâng cho (parivisayanti): được cho ăn. Tới thành Andhakavina (Andhakinvinda): thành phố với tên như vậy. Để ăn: bhotuṃ = bhuñjituṃ (một dạng ngữ pháp hoán chuyển)

[108] Từ điểm này trở đi là những câu kệ do các vị kiết tập Kinh Tạng đề cập đến:

5.Nhà vua nói với ngạ quỉ, “Sau khi nhà ngươi đã sử dụng đồ ăn đó nhà người phải quay trở lại ngay; cả ta nữa cũng sẽ cúng dường cho ngươi. Hãy cho ta biết xem còn bất kỳ điều kiện gì vì chúng ta sẵn sàng lắng nghe thuyết giảng những điều kiện[203] đáng tin cậy.

6.“Chắc vậy rồi’ ngạ quỉ nói và ra đi. Nhưng những kẻ ăn thức ăn tại đó lại tỏ ra không xứng với của thí đó. Chính vì thế ngạ quỉ quay trở lại [204] thành Rājagaha một lần nữa và hiện hình trước vị chúa tể chúng sanh.

7.Nhận thấy, Ngạ Quỉ lại quay trở lại một lần nữa, nhà vua nói, ‘Ta phải cho nhà ngươi gì đây? Hãy nói cho hay có điều kiện gì chăng nhờ đó nhà ngươi có thể nhận được hạnh phúc một thời gian dài trong tương lai.’

8.‘Khi ngài cúng dường Đức Phật và tăng đoàn với vật thực, đồ uống hay y cà sa, tâu bệ hạ, rồi sau đó hồi hướng phước thí đó nhằm đem lại lợi ích cho ta. Bằng cách này ta có thể được hạnh phúc một thời gian dài trong tương lai.

9.Chính vì thế nhà vua đã ngồi xuống và chính tay nhà vua đã bố thí một cách rộng rãi cho tăng già; ngài đã tường trình công việc này cho vị Như Lai và hồi hướng phước thí cho ngạ quỉ đó.

10.Được tôn kính như vậy và với tướng mạo sáng láng vô ngần, ngạ quỉ đã hiện nguyên hình truớc mặt nhà vua và nói, ‘Giờ đây ta là một dạ xoa có sức mạnh thần thông tột đỉnh. Chẳng có chúng sanh nào sánh bằng hay ngang bằng với ta được.

11.Hãy nhìn xem vinh quang vô hạn lượng này của ta đã do đại vương[205] hồi hướng cho ta sau khi ngài đã bố thí vô số kể vật dụng cho Tăng Đoàn. [109] ta sẽ được thoả mãn liên tục và luôn mãi, với đầy đủ mọi thứ như vậy và ta sẽ luôn được hạnh phúc, ôi Chư thiên nơi cõi chúng sanh.

5. Về điểm này, đức vua nói với Ngạ Quỉ (tam avoca rājā): nhà vua Ajātasattu nói với Ngạ Quỉ đang đứng đó sau khi đã nói như vậy. Sau khi ngài đã tham gia vào điều đó (anubhaviyāna tam pi): sau khi ngài đã tham gia vào việc bố thí mà con gái nhà ngươi đã sửa soạn. Nhà vua nên hồi hướng (eyyāsi): nhà vua nên hồi hướng trở lại. Sẽ cúng dường : karissaṃ=karissāmi (một dạng ngữ pháp hoán chuyển). Hãy cho ta biết còn có những điều kiện nào nữa chăng (ācikkha me taṃ yadi atthi hetu): hãy nói cho ta, hãy giải thích cho ta, nếu còn cách nào khác nữa chăng. Có thể tin tưởng được (saddhāyitaṃ): là điều cần được tin tưởng. Bất kỳ điều kiện nào khác (hetu vaco): bất kỳ tuyên bố nào liên quan đến, tuyên bố cùng với những cách thức (kèm theo) như là, ‘sẽ đem lại lợi ích cho ta khi của bố thí như vậy, như vậy ngay tại nơi này nơi nọ và theo cách này cách nọ.

6. ‘Mong rằng được như vậy,’ vị ấy nói (tathā ti vatvā): ‘Tốt lắm’, ngài nói. Tại đó (tattha)[206] trong thành Andhakavinda, là nơi vật thực được dọn sẵn. Nhưng những kẻ dùng vật thực đó lại không xứng với vật thí đó(bhuñjiṃsu [207] bhattaṃ na ca pana dakkhiṇārahā): những kẻ sử dụng vật thực từ các vị bà la môn có ác hạnh, nghĩa là những kẻ sử dụng vật thực đó không có giới đức và không xứng đáng nhận vật thí đó. Một lần nữa: punāparaṃ-puna aparaṃ (thay thế hai âm tiết ngắn thành một âm tiết dài) ngạ quỉ lại quay trở lại thành Rājagaha một lần nữa.

7. Ta phải bố thí cho nhà ngươi điều gì (kiṃ dadāmi): nhà vua hỏi Ngạ Quỉ ‘ta phải bố thí cho nhà ngươi loại vật thí nào? Qua đó nhà ngươi (ciratarraṃ): trong một thời gian lâu dài. Hạnh phúc (pīṇito): nhà ngươi có đồng ý không, nghĩa là làm ơn giải thích điều này.

8. Khi nhà ngươi đang dâng cúng (parivisāyani) :khi ta cho nhà ngươi ăn. Tâu bệ hạ. (rāja): ngài đang nói với Ajātasattu. Có lợi cho ta (ne hitāya): đem lại lợi ích cho ta, để ta được giải thoát khỏi cõi Ngạ quỉ.

9. Chính vì thế (tato): vì lý do đó, vì lời công bố đó; hay nói cách khác, Từ chỗ đó (tato): từ nơi lâu đài, ngài bước xuống (nipatitvā): đi ra ngoài. Ngay khi đó (tavā-d-eva): chính ngay sau đó, vào thời điểm mặt trời đang mọc. Nhà vua đã tổ chức bố thí ngay[208] buổi sáng hôm đó, lúc đó ngạ quỉ đã quay trở lại và hiện rõ nguyên hình người với nhà vua. [110] Bằng chính tay nhà vua: sahatthā = sahatthena (một dạng ngữ pháp hoán chuyển). Không gì sánh nổi (atulaṃ): vô song, tuyệt nhất[209], hoàn hảo nhất. Bố thí cho tăng đoàn: daditvā saṅghe = saṅghassa datvā (một dạng ngữ pháp hoán chuyển). Ngài thuật lại sự việc cho vị Như lai (ārocayi pakatiṃ Tathāgatassa): ngài thuật lại sự việc đó cho Đức Phật nói rằng, ‘Thưa Đức Phật, vật thí này được thực hiện liên quan đến một ngạ quỉ nọ. Và khi ngài đã kể lại vấn đề này, ngài đã hồi hướng: (ādisittha = ādisi, một dạng ngữ pháp hoán chuyển) của thí cho ngạ quỉ đó theo cùng một cách trong đó vật thí đó đem lại lợi ích cho hắn[210]

10. Hắn (so): ngạ quỉ, tôn kính (pūjito): tôn kính với vật thí đã được thực hiện. Toả sáng chói lọi (ativiya sobhamano): vô cùng chói lọi với ánh sáng chư thiên.[211] Ngài xuất hiện: pāturahosi = pātubhavi (một dạng ngữ pháp hoán chuyển); ngạ quỉ hiện nguyên hình trước nhà vua. Giờ đây ta là một dạ xoa (yakkho haṃ asmi): thoát khỏi[212] cõi ngạ qủi. Ta đã trở thành một dạ xoa, Ta đã đạt đến cảnh thiên giới (devata). Chẳng có chúng sanh nào sánh bằng hay ngang bằng với sức mạnh thần thông của ta (na mayham iddhisamasadiā manussā): chẳng có chúng sanh nào sánh bằng ta nơi ánh sáng chói chang[213] này.

11. Hãy nhìn xem vẻ oai lực vô hạn của ta (passānubhāvaṃ aparimitaṃ mamayidaṃ): chứng tỏ thù thắng của mình cho nhà vua nói rằng, ‘Hãy nhìn xem ánh sáng chư thiên vô hạn của ta.’ Được hồi hướng cho ta sau khi nhà vua đã bố thí vượt lên mọi sự cho tăng đoàn (tayānudiṭṭhaṃ atulaṃ daditvā saṅghe): sau khi nhà vua đã bố thí vật thí thượng hạng như vậy vượt qua mọi so sánh cho tăng đoàn thánh đức.[214] Họ được nhà ngươi hồi hướng do lòng từ bi quảng đại đối với ta. Ta sẽ được toại nguyện liên tục, mãi mãi không bao giờ gián đoạn và luôn mãi cho đến khi nào sanh mệnh vẫn còn tồn tại. Do việc ngài đã làm thỏa mãn Tăng Đoàn giới đức với nhiều của thí cúng dường như đồ ăn thức uống, y phục v.v... Ôi chư thiên (deva) ta sẽ hạnh phúc đi khắp nơi chúng sanh. (yāmi ahaṃ sukhito manussadeva): ngạ quỉ xin rút lui nói rằng, ‘Chính vì thế giờ đây ta luôn hạnh phúc, ôi Chư Thiên, ôi đại vương, và ta sẽ đi tới bất kỳ nơi đâu ta muốn.

[111] Khi ngạ quỉ đã ra đi sau khi xin phép Đức Phật như vậy, nhà vua Ajatasattu đã nêu vấn đề với các tỳ khưu. Các tỳ khưu đến gặp Đức Phật và nêu vấn đề đó với ngài. Đức Phật coi đó là nhu cầu nổi lên và diễn giải Phật Pháp cho dân chúng đang tụ tập lại ở đó. Khi nghe biết vấn đề này dân chúng đã từ bỏ hết mọi vẩn nhơ ích kỷ, bủn xỉn và thoả thích thực hiện các phước báu bố thí v.v...

-ooOoo-