CHÚ GIẢI  

  CHUYỆN NGẠ QỦI

   (Petavatthu - aṭṭhakathā)

                                                               Nguyên Tác:                     PARAMATTHADĪPANĪ NĀMA

                                                               Tác giả:                              DHAMMAPĀLA
                                                   Bản Anh Ngữ:                U BA KYAW

                                                                Hiệu đính- Giải thích:  PETER MASEFIELD
                                                   Bản Việt Ngữ:             Tỳ khưu THIỆN MINH

   PL. 2551 - DL.2007

III.5  Chú giải chuyện ngạ quỉ TIỂU NHI
[Kumārapetavatthuvaṇṇanā]

‘Tuệ giác của vị Thiện Thệ[156] thật tuyệt vời.’ Đây là chuyện kể về Tiểu Nhi Ngạ Quỉ. Chuyện kể này đã xuất hiện như thế nào?

Người ta kể lại rằng trong thành Sāvatthī có rất nhiều thiện nam đã tự tổ chức thành một nhóm Phật Tử và đã xây dưng trong thành phố đó một phước xá rất rộng và được trang hoàng bằng rất nhiều loại vải đủ màu sắc khác nhau. Vào buổi sáng sớm họ đã mời Đạo sư và tăng đoàn các tỳ khưu và cùng với các tỳ khưu có Đức Phật đứng đầu ngồi trên vị trí được trải với nhiều vải trải chất lượng cao rất đắt tiền, cúng dường các vị đó với hương nhang và hoa v.v... [195] và khởi sự một cuộc bố thí rất lớn. Khi nhìn thấy quang cảnh đó, có một người đàn ông nọ, có tâm bị bợn nhơ ích kỷ che phủ, không thể chịu đựng nổi việc cúng dường như vậy, đã nói rằng, ‘Tốt hơn hết là bỏ tất cả những thứ đó vào thùng rác hơn là cúng dường cho những hạng người đầu trọc đó.’ Khi họ nghe thấy những lời đó khiến cho một số các thiện nam bị dao động trong lòng, họ suy nghĩ, “Quả thật đây là điều nghiêm trọng con người này đã theo đuổi ác nghiệp, với ác nghiệp đó hắn đã xuc phạm đến các vị tỳ khưu có Đức Phật dẫn đầu.’ Họ đã tường trình sự việc cho mẹ người đó rằng, ‘Bà phải đi và xin lỗi Đức Phật và Tăng Đoàn của ngài.’ ‘Tốt lắm’ bà đồng ý và sau khi đã quở trách con trai mình thậm tệ, doạ nạt nó bà đã đến gặp Đức Phật và tăng đoàn các tỳ khưu và xin lỗi. Thú nhận việc sai phạm con trai bà đã phạm phải và đảnh lễ Đức Phật cùng tăng đoàn các tỳ khưu, trong vòng bảy ngày với của bố thí bằng cơm dẻo. Con trai của bà đã qua đời không lâu sau đó và đã tái đầu thai trong lòng một gái điếm đã kiếm sống bằng những hành vi bất chính. Bấy giờ nàng nhận ra rằng mình sanh ra một đứa con trai ngay sau khi sanh nàng đã bỏ rơi đứa nhỏ trong bãi tha ma.[157] Tại đó cậu nhỏ đã được bảo vệ do sức mạnh những phước báu cậu đã làm ở kiếp trước và chẳng có ai quấy rầy cậu cả và cậu đã ngủ an lành như trong lòng mẹ vậy. Người ta cho rằng cậu đã được các chư thiên bảo vệ. Thế rồi vào lúc bình minh, khi Đức Phật khởi xuất hành thiền về lòng từ tâm[158] và Ngài đang ngắm nhìn thế gian với Phật nhãn, Ngài đã nhìn thấy cậu bé bị bỏ rơi nơi bãi tha ma, và khi mặt trời mọc Ngài đã đi đến bãi tha ma đó. Dân chúng tụ họp lại đã nói rằng, ‘Đức Phật đã tới đây chắc ngài phải có nguyên cớ gì đây.’ Đức Phật liền nói với đám đông tụ họp lại rằng, ‘Ta chẳng nên khinh khi đứa trẻ này, ngay cả giờ đây nó đang bị bỏ rơi trong nghĩa địa này trong hoàn cảnh tuyệt vọng. Trong tương lai cậu ta sẽ đạt đến thù thắng cao nhất cả trong đời này lẫn trong cuộc sống mai sau. Những người đi theo hỏi Đức Phật, ‘Thưa Đức Thế Tôn cậu ta đã thực hiện phước báu nào ở kiếp trước? Ngài giải thích nghiệp cậu bé đã thực hiện và thù thắng cậu ta sẽ đạt được trong tương lai bằng đoạn kệ bắt đầu như sau:

“Vinh quang tột đỉnh chúng sanh đã thực hiện cho Tăng đoàn các tỳ khưu với Đức Phật đứng đầu khi cậu ta có những lầm lẫn trong tâm và có nói những lời thô lỗ và những lời khiếm lễ.’

Đức Phật đã diễn giải Phật Pháp thích hợp với hoàn cảnh của đám người qui tụ lại tại đó và sau đó ngài đã thuyết diệu pháp và chính các ngài đã khám phá ra (khổ, tập diệt, đạo)[159] vào lúc kết thúc bài thuyết pháp đó [196] tuệ giác Phật Pháp đã khởi sanh nơi tám mươi tư ngàn chúng sanh. Và trước sự hiện diện của Đức Phật một người có tài sản đáng giá tám mươi ngàn kotis đã nhận cậu bé nói rằng, ‘Cậu ta sẽ trở thành con trai ta’.[160] Đức Phật nói, ‘Cậu nhỏ này được một người giàu có như vậy bảo vệ và giúp đỡ đã đem lại cho chúng sanh.[161]’ và rồi ngài trở về thiền viện. Đến đúng thời điểm qui định khi người giàu có đó qua đời, cậu ta đã nhận thừa kế ông để lại bằng di chúc[162]. Cậu ta đã trở thành chủ gia nhân giàu có nhất trong thành phố và đã thực hiện rất nhiều phước báu như bố thí v.v... Và rồi một ngày kia các tỳ khưu bắt đầu nói với nhau trong giảng đường chánh pháp rằng, quả thật đây là điều rat tuyệt vời, làm thế nào Đức Phật đã tỏ lòng bi mẫn với chúng sanh; quả thật chính đứa trẻ đó ngay cả trong thời đó đã rơi vào tình cảnh tuyệt vọng, giờ đây lại được hưởng thù thắng to lớn đến như vậy và thực hiện được rất nhiều phước báu’; khi ngài nghe thấy điều này, vị đạo sư trả lời, ‘Hỡi các tỳ khưu, đây chưa phải toàn bộ thù thắng của cậu ta, quả thật vào cuối đời cậu ta sẽ đầu thai thành con trai của Sakka, vua các chư thiên. Nơi cõi Tam Thập Tam và đạt được rất nhiều thù thắng chư thiên.’ Khi họ nghe được điều này các tỳ khưu và chúng sanh đã tỏ lòng kính phục trí toàn tri của Đức Phật, nói rằng[163], ‘Người ta nói rằng khi Phật nhãn nhìn xa trông rộng đã nhìn thấy những gì đã được thực hiện, ngài đã đến đó và giúp đỡ cho cậu nhỏ bị bỏ rơi nơi bãi tha ma ngay sau khi sanh ra.’ Và họ có thể kể rất nhiều về biến cố liên quan đến cậu nhỏ trong suốt cuộc sống của họ.[164] Những vị Kiết Tập Tam Tạng đã nói lên sáu đoạn kệ hầu làm rõ vấn đề này:

1.      Trí của vị Thiện Thệ thật thù thắng; đạo sư đã trả lời phù hợp với từng cá nhân; dầu có tràn đầy phước báu một số đã trở thành hạ sanh trong khi đó dầu có phước báu giới hạn song lại trở nên rất cao quí.[165]

2.      Cậu nhỏ bị bỏ rơi nơi bãi tha ma, vẫn duy trì được cuộc sống suốt đêm bằng sự ẩm ướt của ngón tay cái. Chẳng có quỉ thần dạ xoa cũng như rắn rết có thể hại được cậu bé[166] cậu đã thực hiện được phước báu.[167]

3.      [197] Tuy nhiên chó liếm chân cậu bé, trong khi đó quạ và chó rừng lại vây quanh cậu. Những bầy chim lấy đi những nhơ uế lúc cậu được sanh ra. Trong khi đó những con quạ tha đi những cục ghèn bám nơi mắt đứa nhỏ.

4.      Chẳng có ai bảo vệ cậu cũng chẳng ai cho cậu thuốc men hay sưởi ấm bằng cách đốt hạt cải, chẳng ai thèm chú ý đến việc các vì sao di chuyển hay thậm chí rải ra các hạt ngũ cốc.

5.      Rơi vào một hoàn cảnh khốn khổ như vậy như thể bị mang đi vào ban đêm và bị bỏ rơi nơi bãi tha ma và run rẩy như khúc bơ tươi. Đời sống quả thật không chắc chắn nhưng vẫn tồn tại.

6.      Một con người được các chư thiên và chúng sanh kính lễ đã nhìn thấy cậu bé; ngay khi nhìn thấy cậu, đấng vô thượng trí liền công bố. ‘Đứa trẻ này sẽ trở thành thành viên của một gia đình cao trọng nhất trong thành phố này do tài sản của cậu.”

7.      Cậu đã thọ trì điều gì vậy, giờ đây hạnh phúc của cậu hệ tại điều gì?[168] do kết quả của thiện hạnh nào đã khiến cho cậu sau khi đã rơi vào cảnh ngộ như vậy lại vẫn có thể tiếp tục hưởng được tiềm năng sức mạnh đến như vậy?[169]

1. Về điểm này tuyệt vời (accherarūpaṃ): có bản chất tuyệt vời. Trí của đức Thiện Thệ (Sugatassa ñaṇaṃ): Trí của Đức Thiện Thệ không ai có thể chia sẻ được – người ta kể lại rằng trí toàn tri này, như trí biết được khuynh hướng và căn tính của con người v.v... vì lý do gì trí của Đức Phật lại không thuộc phạm vi trí của bất kỳ ai khác? Người ta nói rằng, Đức Phật đã trả lời theo nghiệp duyên của từng cá nhân.’ Điều này cho thấy chỉ[170] qua việc diễn giải của ngài bản chất tuyệt vời về trí của ngài được sáng tỏ. Thế rồi việc làm sáng tỏ phương pháp trả lời của ngài, người ta lại kể rằng[171], cho dù có đầy đủ phước báu một số người vẫn chỉ là hạ sanh, trong khi đó dù phước báu của ai đó có bị hạn chế một số người vẫn có thể trở nên cao quí.’ Đây là ý nghĩa của vấn đề: cho dù có tích luỹ được nhiều thiện pháp một số chúng sanh ở đây vẫn trở thành thấp hèn về dòng dõi v.v... [198] chỉ bằng một ác nghiệp loại đó đã được duy trì trong tâm, trong khi đó cho dù có phước báu hạn chế cho dù có ít phước báu hơn do có được những chứng đắc thành công liên tục do có được phước điền v.v... [172] thì một số chúng sanh vẫn trở thành cao quí do vẻ oai lực của phước báu đó đem lại.

2. Nơi Bãi tha ma (sīvathikāya): trong nghĩa trang. Do sự ẩm ướt từ ngón tay cái toát ra (aṅguṭṭhasnehena): bằng sự ẩm ướt toát ra từ ngón tay cái, có nghĩa là bằng sữa chảy ra từ ngón tay cái của vị Chư Thiên. Chẳng phải quỉ dạ xoa hay loài bò sát nào (na yakkhbhūtā na siriṃsapā va): chẳng phải những loài quỉ sứ pisaca hay quỉ dạ xoa cũng như loài bọ sát hay bất kỳ loài cây leo nào di chuyển qua đó.[173] Có thể gây phiền hà (quấy rầy) (na viheṭhayeyyuṃ): có thể đàn áp hay tấn công.

3. Liếm chân (pālihiṃsu pade): lấy lưỡi liếm chân ngài.[174] Những con quạ (dhaṅkā): con diều hâu (kākā). Con chó giả can xúm quanh (siṅgālā parivattayanti): bám quanh liên tục[175] bảo vệ cậu ta để duy trì kiếp sống cho cậu ta nghĩ rằng, ‘Mong rằng chẳng ai có thể hại cậu bé này!’ Những vật bất tịnh trong lúc sanh ra (gabbhāsayaṃ): những chất nhơ trong khi sanh. Những đàn chim (pakkhigaṇā): những đàn chim như chim kền kền, diều hâu v.v... lấy đi (haranti): mang đi. Những cục ghèn ở hai mắt (akkhimalaṃ): những gì từ mắt cậu nhỏ tiết ra.

4. Chẳng có ai (keci): chẳng có ai thuộc kiếp con người, vì các phi nhân đang bảo vệ cậu. Thuốc men (osadhaṃ): thuốc giải độc đem lại sức khoẻ ngay cả lúc đó và trong tương lai nữa.[176] Hay do việc xông khói hạt cải (sāsapadhūpanaṃ va): việc xông khói họ thực hiện với hạt cải nhằm bảo vệ cho đứa trẻ mới sanh; họ giải thích rằng chẳng có gì được thực hiện để bảo vệ đứa trẻ mới sanh ngay cả điều (xông khói) này nữa. Thậm chí chẳng có ai để ý đến việc giao hội giữa các vì sao: nakkhattayogaṃ pi na uggahesuṃ = nakkhattayuttam pi na uggaṇhiṃsu (một dạng ngữ pháp hoán chuyển), có nghĩa là chẳng có ai coi số tử vi cho cậu bé ngay cả bằng cách như vậy, ‘đứa bé này được sanh dưới ngôi sao này ngôi sao nọ của hoàng đạo v.v... dưới hành tinh này hành tinh kia, cậu bé sanh ra trong ngày có trăng hay vào thời điểm chính xác nào đó.’ Hay ngay cả việc rải các hạt ngũ cốc nữa (na cabbadhaññani pi ākiriṃsu): khi đứa trẻ sanh ra người ta rải những hạt ngũ cốc như gieo mạ trong ruộng lúa... hay trộn với dầu hạt cải để tạo ra một hành vi may mắn như một loại thuốc giải độc cho mọi bệnh tật, ý nghĩa ở đây là ngay cả những điều như vậy họ cũng không thực hiện cho cậu bé.

5. Như thế (etādisaṃ): [199] như thế. Bị bỏ rơi trong tình trạng khốn khổ cùng cực (uttamakicchapattaṃ): gặp phải tình trạng khốn khổ cùng cực, rơi vào tình thế khốn khổ tột độ. Như bị mang đi vào ban đêm: rattābhataṃ = rattiyaṃ ābhataṃ (thay thế hai âm tiết ngắn thành một âm tiết dài). Giống như một cục bơ tươi (nonītapiṇdaṃ viya): giống như một cục bơ tươi. Điều này được đề cập tới do đứa trẻ chỉ là một cục thịt mà thôi. Run rẩy (pavedhamānaṃ): run rẩy do lâm vào tình cảnh yếu đuối. Nghi ngờ (sasaṃsayaṃ): vô cùng nghi ngờ do thiếu chắc chắn như không hiểu cậu nhỏ có thể sống được hay không.[177] Tuy nhiên với sức sống còn lại (jīvitasāvasesaṃ): ấy vậy mà chỉ với một chút sức sống còn lại do thiếu những thứ thiết yếu đối với một con người làm phương tiện để duy trì cuộc sống.[178]

6. Sẽ trở thành thành viên một gia đình giàu có nhất do tài sản cậu có được (aggakuliko bhavissati bhogato) có nghĩa là cậu ta sẽ trở thành thành viên của một gia đình giàu có nhất, của một gia đình tuỵêt vời nhất do tài sản cậu có được. Nhờ vào tài sản cậu có được. Đoạn kệ bắt đầu với: ‘sự thọ trì nào của cậu bé ấy’ do một thiện nhân thốt lên trước sự hiện diện của Đức Phật như là một cách tìm hiểu về hành vi cậu bé đã thực hiện trong tiền kiếp, do những người đã nhặt được cậu trong bãi tha ma; đây chính là cách chúng ta nên hiểu.

7. Về điểm này Cậu ta là ai vậy?: ki’ssa-kim assa ( thay thế hai âm tiết ngắn thành một âm tiết dài) sự thọ trì (vataṃ): việc thực hiện một tuân giữ luật giới nào đó. Một lần nữa thuộc điều gì thế?(kissa): thuộc loại hạnh thiện nào thế, việc tuân thủ phạm hạnh nào vậy? – Đây là cách ta nên phân tích. Ở đây đã có sự biến cách thay đổi đôi chút.[179] Như vậy (etādisaṃ): như phải đầu thai trong lòng cô gái điếm và bị bỏ rơi nơi nghĩa trang. Một cảnh ngộ (vyasanam): một điều bất hạnh. Đến mức độ ấy (tādisaṃ): quá sức, có nghĩa giống như cách ta đã khẳng định ở trên, cụ thể là ‘tồn tại trong suốt đêm do chất ẩm (sữa) toát ra từ ngón tay cái.’ v.v... như thể ‘cậu nhỏ này sẽ trở thành thành viên của một gia đình giàu có nhất trong thành phố v.v... Tiềm năng (iddhiṃ) ám chỉ thù thắng chư thiên của sức mạnh thần thông.

Giờ đây Đức Thiện Thệ đã hỏi ngài theo cách đó, đã trả lời rất phù hợp; các vị Kiết Tập Kinh Tạng đã thốt lên bốn đoạn kệ chứng tỏ điều này:

8.      Chúng sanh đã tỏ lòng tôn kính tột độ với tăng đoàn có Đức Phật dẫn đầu trong khi cậu ta thì có những suy nghĩ sai lầm trong tâm và nói những lời thô thiển, nói những lời khiếm nhã.

9.      Khi cậu ta đã loại trừ được suy nghĩ đó và sau đó đã chiếm lại được niềm hoan lạc và tịnh tín [200] cậu ta đã hầu hạ vị Như Lai trong suốt bảy ngày liên tục với cơm dẻo khi ngài còn đang lưu lại trong khu rừng Jeta.

10.  Đó chính là việc tuân giữ pháp của cậu, và giờ đây là phạm hạnh của cậu. Từ phẩm hạnh thiện đó là kết quả này, sau khi đã trải qua nỗi khốn khổ như thế, cậu ta đã có thể đi tiếp để hưởng niềm hân hoan như thể sức mạnh do oai lực như vậy.

11.  Sau khi đã lưu lại tại đó trong vòng một trăm năm được cung cấp toàn bộ những gì theo như yêu cầu của cậu, vào lúc thân hoại mệnh chung, cậu đã được đoàn tụ với Vasava nơi kiếp đời sau.’

8. Về điểm này do những chúng sanh (janatā): do tập thể những người tụ tập lại thành đoàn thiện nam đây là ý nghĩa, Khi mà (tatra): vào lúc họ tỏ lòng tôn kính (kính lễ)[180]. Cậu ta (assa): cậu con trai đó Có tâm lầm lạc (cittassa ahu aññathattaṃ): nơi kiếp trước tâm của cậu đã rơi vào bản chất sai lạc lầm lẫn và cậu đã tỏ ra thiếu kính cẩn, kính lễ và tin tưởng. Khiếm nhã (asabbhiṃ): cậu nói năng thô lỗ và nói một cách khó nghe giữa một nhóm những người có giới đức.[181]

9. Người đó (so): người này (vừa được đề cập tới). Suy nghĩ đó (taṃ vitākkaṃ): ác ý đó đã loại trừ được (đẩy lùi xua tan) (paṭivinodayitvā): đã khiến tiêu tan do mẹ cậu khuyên can. Đã chiếm lại được niềm hoan hỷ và tịnh tín (pītipasādaṃ paṭiladdhā): đã tìm lại được, đã chiếm lại được khiến nổi lên, hoan hỉ và tịnh tín[182]. Cậu ta hầu hạ mẹ bằng món cơm dẻo (yāguyā upaṭṭhāsi): cậu ta đã hầu hạ với của thí bằng món cơm dẻo.Trong bảy ngày liền (sattarattaṃ) [183] trong bảy này liền.

10. Đó chính là việc cậu tuân giữ giới, giờ đây là phạm hạnh của cậu ta. (ta’ ssa vataṃ taṃ pana brahmacariyaṃ): lòng tịnh tín đó và của thí theo cách đã khẳng định ở trên. Chính là việc tuân giữ luật giới của người này, cùng với phạm hạnh của cậu, có nghĩa là chẳng còn điều gì ngoài việc này.

11. Sau những gì còn tồn tại (thatvāna): sau khi cậu ta còn lưu lại tại đây, nơi kiếp chúng sanh, cho đến lúc kết thúc sanh mệnh của cậu. Trong cuộc sống mai hậu (abhisampārayaṃ): nơi kiếp sau. Cậu ta sẽ ra đi tụ họp lại với Vasava (sahavyyataṃ gacchati Vāsavassa): cậu ta sẽ từ biệt cõi đời và đến chung sống với Sakka[184], là vua các chư thiên, [201] như là người con trai của sakka; đây là cách khẳng định ở thì hiện tại có nghĩa tương lai. Điều còn lại đã tự rõ ràng.

-ooOoo-