CHÚ GIẢI  

CHUYỆN NGẠ QỦI

(Petavatthu-aṭṭhakathā)

                                                               Nguyên Tác:                    PARAMATTHADĪPANĪ NĀMA

                                                               Tác giả:                              DHAMMAPĀLA
                                                   Bản Anh Ngữ:                U BA KYAW

                                                                Hiệu đính- Giải thích:  PETER MASEFIELD
                                                   Bản Việt Ngữ:              Tỳ khưu THIỆN MINH

   PL. 2551 - DL.2007

I.3 Chú giải chuyện ngạ quỉ MIỆNG THỐI
[Pūtimukhapetavatthuvaṇṇani]

‘Nhà ngươi có nước da đẹp như Chư Thiên”. Vị Đạo sư thuật lại chuyện kể này khi ngài đang lưu lại tại nơi cho Sóc ăn trong khu Rừng Trúc liên quan đến một ngạ quỉ có miệng thối.

Người ta kể lại rằng cách đây đã lâu, vào thời Đức Thế Tôn Kassapa có hai thanh niên thuộc gia đình danh giá, đã xuất gia theo Giáo Pháp của Đức Thế Tôn, tu luyện được đầy đủ phẩm hạnh tốt, sống cuộc đời khổ hạnh và trú ngụ chung với nhau rất hòa nhã trong một ngôi làng kia. Thế rồi một tỳ khưu, có xu hướng theo ác nghiệp và thích đâm thọc, đã tới nơi cư trú của hai vị. Hai trưởng lão đã tiếp đón vị tỳ khưu hết sức thân thiện và lo liệu cho tỳ khưu nơi ăn chốn ở. Ngày hôm sau họ vào ngôi làng với tỳ khưu đó để kiếm vật thực. Khi họ nhìn thấy ba chúng sanh trong làng tỏ lòng kính lễ với ba vị trưởng lão và thiết đãi họ một bữa tiệc có cơm dẻo v.v... Khi vị tỳ khưu quay trở lại thiền viện nghĩ rằng, ‘Ngôi làng này là nguồn cung cấp vật thực thật hấp dẫn, vì cư dân trong làng có niềm tin mạnh mẽ và đang bố thí cho họ vật thực tuyệt nhất. Còn thiền viện là nơi mát mẻ và có đầy đủ nước. Ta có thể ngụ tại đây rất hạnh phúc; nhưng chừng nào hai vị tỳ khưu còn tiếp tục cư ngụ tại đây thì thiền viện này sẽ không là nơi cư trú thoải mái. - Ta sẽ sống cuộc đời một đồ đệ thường trú trong thiền viện thôi. Thôi được rồi, ta phải làm cho họ xa lìa nhau và hành động thế nào để hai người không muốn cư trú tại đây nữa.’

Một ngày kia, khi vị trưởng lão cao niên hơn đã huấn giáo cho hai vị kia,[59] vị tỳ khưu hay đâm thọc liền đi đến nơi cư trú của mình và lưu lại đó một thời gian ngắn và rồi đi lại gặp vị trưởng lão cao niên và hỏi ngài, “Hỡi chư huynh kính mến, sau ngài lại đến đây vào thời điểm không thích hợp thế?’ ‘Dạ thưa ngài tôi có đôi điều cần trình bày với ngài’ (tỳ khưu đáp lại’) và khi vị trưởng lão đã đồng ý cho phép tỳ khưu trình bày, vị đó nói, ‘Thưa ngài, trưởng lão [13] bạn của ngài chỉ khoe mình là bạn của ngài truớc mặt ngài mà thôi, còn sau lưng ngài vị ấy nói xấu ngài như kẻ thù vậy. Khi hỏi làm sao có chuyện đó xẩy ra, vị tỳ khưu đáp lại nói rằng, “ Thưa ngài, xin nghe đây, vị ấy nói tới điều tai tiếng của ngài rằng, ‘trưởng lão là người không chân thật, gian dối và xảo quyệt, ngài đã kiếm sống một cách bất chính” ‘Hỡi chư huynh, xin đừng nói kiểu đó, tỳ khưu này đâu có bịa chuyện về tôi như vậy, chúng tôi biết tính nhau ngay khi còn là người đời. - Tôi luôn tỏ ra khả ái và dễ thương.’ ‘ Nếu ngài có suy nghĩ như vậy do lòng tốt và thanh tịnh của ngài thì tùy ngài thôi, nhưng tôi đâu có ác cảm với ngài, vì lý gì tôi phải nói như vậy nếu như tỳ khưu đó không nói điều đó’. Nhưng trưởng lão sẽ nhận thấy điều đó sau một thời gian.’ Tỳ khưu đó nói. Nhưng vị trưởng lão đó, do vẫn còn là một thiện nam[60], đã bị xúc động nói rằng, “Liệu có đúng như lời ngài nói chăng?’ và nghi ngờ đã nổi lên trong tâm trưởng lão cao niên, niền tin của ngài nơi người bạn đã lung lay đôi chút. Sau khi đã ly gián vị trưởng lão cao niên, kẻ điên rồ kia cũng đã biến vị trưởng lão còn lại rơi vào tình huống tương tự như đã nói ở trên. Vào ngày hôm sau, chẳng có vị nào nói với nhau một lời khi họ lấy áo cà sa, bát khất thực và đi vào ngôi làng khất thực. Khi họ đem vật thí trở về nhà, mỗi người dùng bữa trong phòng riêng của mình, không tỏ ra mảy may một lời xã giao với nhau, cho dù chỉ một lời nhỏ nhất và họ đã trải qua cả ngày trong phòng riêng, trong khi đó vào ngày hôm sau khi vừa sáng tinh sương mỗi người đều ra đi đến bất kỳ nơi đâu họ cảm thấy thuận tiện mà không thông báo gì cho nhau. Khi họ nhìn thấy tỳ khưu không chân thật cũng đi vào ngôi làng đó do đã được toại nguyện trong khi đi khất thực. Dân chúng liền hỏi,‘ Thưa ngài, hai vị trưởng lão kia đâu?’ ‘Họ đã cãi nhau suốt đêm, ta đã bảo họ đừng có cãi nhau và sống hòa thuận với nhau vì cãi cọ sẽ dẫn đến bất hạnh, sẽ đem lại buồn khổ trong tương lai và tạo ra ác nghiệp, hơn nữa rất nhiều lợi ích, rất nhiều công ích đã thực hiện được sẽ trở thành vô ích[61] do cãi cọ nhau mà ra.- v.v... nhưng họ đã ra đi mà không nghe lời ta.’ Nghe thấy vậy dân chúng cầu khẩn, ‘Cứ để cho hai vị trưởng lão đó ra đi nếu họ muốn làm thế’ nhưng ngài phải lưu lại tại đây vì thương xót chúng tôi. Ngài sẽ không phải hối tiếc gì cả!’ ‘Tốt lắm, vị tỳ khưu đó đồng ý.[62] Khi vị tỳ khưu lưu lại đó trong vòng vài ba ngày, vị đó suy nghĩ, “Ta đã khiến cho các tỳ khưu đó bất hoà với nhau, họ là những người có giới đức và dễ thương do lòng tham lam của ta muốn lưu lại đây, chắc hẳn ta đã làm một điều xấu xa!’ [14] do phải chịu đựng lương tâm dầy vò với sầu khổ cùng cực, vị tỳ khưu đó đã chết không lâu sau đó và đã tái sanh trong hỏa ngục Avici[63]

Còn hai vị trưởng lão là bạn với nhau, đi lang thang trong vương quốc đó, khi đã gặp nhau tại một trú xứ nào đó và trao đổi lời chào hỏi chân tình với nhau, họ thông báo cho nhau những lời ly gián vị tỳ khưu kia đã nói và khi họ nhận ra rằng không có sự thật trong đó và họ lại trở nên hoà nhã trở lại và quay trở lại nơi trú xứ trước kia. Khi dân chúng nhận ra hai vị trưởng lão họ quá vui mừng và tràn đầy sung sướng, đã thiết đãi hai vị với đủ mọi thứ thiết yếu. Hai vị lưu lại đó và được cung cấp đủ thực phẩm cần thiết và đã tu luyện và phát triển tuệ quán do tập trung chú tâm nhập định; không lâu sau họ đã chứng đắc A-la-hán.

Còn tỳ khưu không chân thật kia đã bị nướng trong hoa ngục trong suốt một Phật kỳ và tái sanh trong Phật kỳ đó không cách xa thành Rājagala là bao, trở thành một ngạ quỉ với miệng thối khủng khiếp. Thân xác ngạ quỉ có màu sắc vàng óng nhưng dòi bọ lại bò ra từ miệng và đã huỷ hoại bộ mặt của ngài. Ngài còn toát ra mùi hôi thối toả khắp nơi trong không khí. Giờ đây khi trưởng lão Nārada đi từ núi Kền Kền xuống ngài đã nhìn thấy tỳ khưu và hỏi về ác nghiệp vị này đã làm với đoạn kệ sau.

1.      “Nhà ngươi có nước da đẹp và láng bóng như chư Thiên, nhưng khi ngài lưu lại trên không trung, dòi bọ đang rửa lỗ miệng hôi thối của ngươi. Ngài đã thực hiện ác nghiệp gì trong quá khứ vậy?’[64]

1. Về điểm này thiên giới (dibbaṃ) (thường có nghĩa là): có bản chất thiên giới. Sau khi đã đạt đến hiện trạng thiên giới; Tuy nhiên ở đây “thiên giới” (có nghĩa là) giống như chư Thiên.’[65] Mỹ miều (subbaṃ): toả sáng hay trong điều kiện tuyệt hảo. Làn da (vaṇṇadhātuṃ): là màu của làn da. Ngài có được (dhāresi): ngài mang (làn da). Khi ngài lưu lại trên không trung, trên trời (vehāyasan tiṭṭhasi antalikkhe): nhà ngươi lưu lại trên không, có thể nói là lưu lại trên trời. Tuy nhiên một số người cho rằng, cách giải thích phải là vihāyan riṭṭhasi antalikkhe và cho rằng đây chính là ý nghĩa là những lời lẽ còn lại của ngài là: nhà ngươi đang lưu lại trên không trung toả sáng[66] cả một vùng bầu trời. [15] hôi thối (pūrigandhaṃ): có mùi hôi thối của xác chết đang thối rữa, ý nghĩa ở đây là hôi thối khủng khiếp. Ngài là làm ác nghiệp gì trong quá khứ? (kiṃ kammaṃ akāsi pubbe): ngài hỏi. “Dòi bọ đang rỉa rói miệng hôi thối của ngài tuy vậy thân xác ngài có màu vàng óng. Ngài đã thực hiện loại ác nghiệp nào trong quá khứ, là nguyên nhân cho hình dạng này vậy?”

Khi vị trưởng lão đã gạn hỏi về hành vi ngài đã thực hiện trong quá khứ, ngạ quỉ đó đã thốt lên đoạn kệ để giải thích vấn đề như sau:

2. “Ta đã là một người bất lương là một sa môn có miệng lưỡi xấu xa; tuy nhiên lại giả vờ là một sa môn. Ta đã không kiềm chế miệng lưỡi. Thông qua việc tu luyện khổ hạnh ta đã nhận được làn da này và do tính tình không chân thật ta phải nhận miệng lưỡi hôi thối thế đó.

2. Về điểm này ta đã là một sa môn bất lương (samaṇo ahaṃ pāpo): ta đã là một sa mônti tiện, một tỳ khưu bất lương. Miệng lưỡi hôi thối (duṭṭhavaco): lời nói bẩn thỉu; ta đã xát phạt kẻ khác. Ta đã đi quá trớn với miệng của ta, nghĩa là ta người đã dùng lời nói mà hạ thấp giới đức của kẻ khác. Một cách giải thích khác đó là miệng lưới hết sức thối tha (atiduṭṭhavāco) : nói những lời rất thô kệch, rất thích ác hạnh bằng lời nói như thể nói dối và không chân thật v.v... giả dạng là một sa môn(tapassīrūpo): giả dạng là một ẩn sĩ. Trong miệng (mukhasā=mukhena (một dạng ngữ pháp khác). Đã nhận được (laddhā): chiếm được; từ ‘và’ (cā) có nghĩa là một liên quan đến. [67] ta: me=mayā (một dạng ngữ pháp khác). Nhờ tu luyện khổ hạnh (tapasā): bằng những việc tu luyện khổ hạnh. Do lời nói độc địa (pesuniyena): qua lời nói ma rãnh. Hôi thối (puti): mùi hôi thối.

Khi ngạ quỉ đó đã tường trình hành vi xấu xa đã thực hiện, thế rồi thốt lên đoạn kệ cổ vũ trưởng lão kết thúc như sau.

3. Hỡi Nārada, chính mắt ngài đã chứng kiến điều này. Những kẻ nào có lòng thương xót và có tâm địa thiện sẽ phải thốt lên, “Chẳng phải do không chân thật cũng như nói dối – thế rồi nhà ngươi sẽ trở thành một dạ xoa mà toại nguyện được toàn bộ ước muốn của ngươi.”

3. [16] Về điểm này đây là (tayidaṃ): bộ mặt của ta. những kẻ nào có lòng từ bi thương xót và những kẻ nào có tâm địa thiện có thể thốt lên lời (anukampakā ye kusalā vadeyyum): những kẻ nào với bản chất từ tâm hay thương xót và hành động giỏi giang nhằm đem lại lợi ích cho tha nhân, tương tự như Đức Phật v.v... sẽ chỉ nói như điều ta đang nói đây - đây là ý nghĩa cho thấy lời động viên ngạ quỉ nói ra, ‘Chẳng phải với tâm địa không chân thật và nói lời dối trá – thế rồi nhà ngươi sẽ trở thành một yêu tinh dạ xoa với toàn bộ ước nguyện đã được toại nguyện’. Đó chính là ý nghĩa: chẳng phải với lời nói phỉ báng hay nói dối hay thốt lên lời nói dối trá: nếu nhà người từ bỏ không nói dối và những lời nói xảo quyệt và rồi sẽ nhà ngươi sẽ kiềm chế được lời nói, thì nhà ngươi sẽ trở thành dạ xoa hay chư thiên hay một trong số đoàn tuỳ tùng của chư thiên[68]. Sau khi đã đoạt đến được dung nhân thần tiên và bất luận ước muốn nào nhà ngươi mong muốn[69]nhà ngươi có thể lui tới đây kia (tuỳ thích) và có bản chất được tự hưởng bằng cách thỏa mãn cảm thọ như ý muốn.

Khi ngài trưởng lão nghe được những điều này, ngài đã tiến về thành Rājagaha để kiếm vật thực. Khi quay trở về nhà sau cuộc khất thực và sau bữa ăn ngài đã nêu vấn đề với Đức Phật. Vị Đạo sư coi đó là nhu cầu nổi lên và diễn giải Phật Pháp, giáo lý đó đã đem lại lợi ích cho các nhóm người đang tụ tập tại đó.

-ooOoo-