CHÚ GIẢI  

CHUYỆN NGẠ QỦI

(Petavatthu-aṭṭhakathā)

                                                               Nguyên Tác:                     PARAMATTHADĪPANĪ NĀMA

                                                               Tác giả:                              DHAMMAPĀLA
                                                   Bản Anh Ngữ:                U BA KYAW

                                                                Hiệu đính- Giải thích:  PETER MASEFIELD
                                                   Bản Việt Ngữ:             Tỳ khưu THIỆN MINH

   PL. 2551 - DL.2007

II.2 Chú giải chuyện ngạ quỉ MẸ XÁ LỢI PHẤT
[Sāriputtattheramātupetivatthuvaṇṇanā] [67]

‘‘Nhà ngươi loả lồ và có diện mạo kinh dị.’ Đạo sư thuật lại chuyện kể này khi ngài còn đang lưu lại trong Khu Rừng Trúc liên quan đến một nữ ngạ quỉ đã từng làm mẹ Trưởng lão Sāriputta bốn kiếp trước.

Một hôm Trưởng lão Sāriputta, trưởng lão Mahāmoggallāna, trưởng lão Anuruddha và trưởng lão Kappina còn đang lưu lại trong một cánh rừng hoang không xa thành Rājagaha là bao. Lúc bấy giờ trong hành Bernares có một vị Bà la môn rất giàu, có rất nhiều của cải, vàng bạc chất đầy kho. Ông ta hay bố thí vật thực, thức uống, y phục và giường chiếu v.v... cho các vị sa môn, các vị Bà la môn, những người nghèo khổ, những kẻ lang thang[68], những người đi đường xa, và những kẻ ăn xin, giống như một cái giếng lúc nào cũng sẵn nước. Ông ta bố thí cho các đạo giới A-la-hán theo đúng nhu cầu[69] của các ngài, dự trữ một số lượng vật thí bao gồm đủ mọi thứ cần thiết để bố thí chẳng hạn như nước rửa chân, dầu xức để thoa chân v.v... [70]cũng như để phục vụ và hộ độ các tỳ khưu hết mức với đồ ăn thức uống v.v... trong bữa ăn sáng. Khi phải đi đến các vùng xa, ông thường bảo vợ rằng, “Em yêu, hãy tiếp tục thực hiện chăm sóc chu đáo dưới dạng bố thí này như ta đã sắp xếp, không được để công việc đình trệ.’ ‘Vâng ạ’ nàng đồng ý[71] nhưng khi ông đã ra khỏi nhà nàng chấm dứt công việc bố thí ông đã dàn xếp cho các tỳ khưu. Nàng đã chỉ cho những kẻ đi đường xa đến để xin nơi tạm trú một cái láng cũ kỹ đã bị bỏ[72] hoang lâu ngày ở đàng sau nhà, nói rằng, ‘Các ngài có thể lưu lại ở đây’, trong khi những khách bộ hành đến gặp bà để xin đồ ăn thức uống v.v... bà nói với họ, ‘hãy ăn phẩn, uống nước đái và máu; hãy lấy óc não mẹ các ngươi mà ăn!’ và nguyền rủa họ bằng bất kỳ những lời nhơ nhuốc và ghê tởm.

Đến đúng thời gian đã ấn định, bà ta qua đời và sức mạnh những hành vi bà đã thực hiện đã kéo bà đi và tái sanh nơi cõi ngạ quỉ. chịu những thống khổ khốn nạn tương ứng với những ác hạnh bà đã làm qua khẩu. [79] Khi nhớ lại những tương quan nơi kiếp trước và ước ao đến trước sự hiện diện của trưởng lão Sāriputta, ngạ quỉ đã đến một thiền viện[73] nhưng vị thần chư thiên canh cổng đã từ chối không cho nàng vào thiền viện. Người ta kể lại rằng nữ ngạ quỉ là mẹ của trưởng lão Sāriputta bốn kiếp trước. Chính vì thế bà ta nói rằng, ‘Trong bốn kiếp trước ta đã làm mẹ của ngài trưởng lão Sāriputta, làm ơn cho ta đi qua cổng để đến gặp vị trưởng lão.’ Khi họ nghe điều này, các chư thiên canh gác liền chấp nhận cho bà vào. Khi bà vào được bên trong, bà dừng lại ngay cuối lối đi[74] và hiện nguyên hình cho vị trưởng lão. Khi vị trưởng lão nhìn thấy bà, tâm can trưởng lão rộ lên lòng bi mẫn và đã chất vấn bà bằng đoạn kệ sau:

1.      ‘Nhà ngươi loả lồ và có diện mạo gướm giếc, gầy gò với những đường gân hiện rõ, bà là người gầy gò ốm yếu, xương sườn hiện ra, giờ đây, bà là ai mà đứng trân người ra như vậy.

Khi trưởng lão hỏi như vậy, bà liền trả lời bằng cách thốt lên năm đoạn kệ như sau:

2.      ‘Ta đã là mẹ nhà ngươi nơi các kiếp trước nhưng giờ đây ta đã phải tái sanh nơi cõi Ngạ Quỉ. Phải chịu đói chịu khát.

3.      Những thứ bỏ đi, nhữug đồ nôn nhổ ra, nước miếng nước mũi, đờm, mỡ nơi những xác chết bị thiêu và máu những người đàn bà đẻ.

4.      Và máu mủ từ những vết thương và những thứ chảy ra từ mũi và đầu những bẻ bị xử trảm - do bị đói ta đã phải ăn cả những gì dính dấp đến đàn ông hay đàn bà nữa.

5.      Ta ăn cả máu mủ của đoàn gia súc[75] và thân mình chẳng có gì che thân và không có nhà cửa[76]và phải nằm trên chiếc giường than đen thui thủi.

6.      Này con yêu, hãy bố thí cho mẹ một vật thí và khi con đã bố thí vật đó xin hồi hướng thí phước đó cho mẹ - chắc chắn mẹ sẽ được giải thoát khỏi cảnh phải uống máu ăn mủ nữa.

2. Về điểm này Ta chính là mẹ của nhà ngươi (ahan te sakiyā mātā): ta chính là mẹ của ngươi đã sanh con ra trên cõi đời này. Nơi các kiếp trước (pubbe aññasu jātisu): cho dù là mẹ của ngươi, ta không phải thuộc kiếp này nhưng ở những kiếp trước, trong kiếp trước cách đây bốn kiếp. – đây là cách ta nên hiểu. Nhưng hiện nay ta phải đầu thai nơi cõi Ngạ quỉ (uppannā pettivisayaṃ): nhưng hiện nay ta đã xuất hiện nơi cõi ngạ quỉ thông qua tái sanh. [80] Chịu đói chịu khát (khuppipāsāmappitā): bị hành hạ do đói khát, có nghĩa là bị đói khát hành hạ do ước muốn được ăn uống khôn nguôi.

3. Đồ bị vứt bỏ (chaḍḍitaṃ): thứ bị thải ra, có nghĩa là những thứ được nôn mửa ra.[77] Đồ khác nhổ ra (khipitaṃ): những thứ ô uế từ miệng thoát ra bằng khạc nhổ. Nước miếng (khelaṃ): nước miếng. Nước mũi (siṅghāṇikaṃ): những thứ ô uế từ mũi thải ra sau khi đã chảy từ não xuống. Đờm: silesumaṃ=semhaṃ (dạng ngữ pháp chuyển đổi)[78]. Mỡ những xác chết bị thiêu trên dàn thiêu (vasañ ca dayhamānānām) những mỡ và dầu của những xác chết được thiêu trên giàn thiêu hoả táng. Và máu mủ từ những phụ nữ chuyển dạ. (vijātānañ c lohitaṃ): và máu của các phụ nữ chuyển dạ sanh con; những thứ ô uế từ tử cung gồm cả từ ‘và’.

4. Từ những vết thương (vaṇitānaṃ): từ những vết thương toát ra. Thứ đó (yaṃ): máu – đây là từ có liên quan đến máu. Từ những chiếc đầu và mũi bị cắt. (ghānasīsacchinnā,) ta phải uống máu từ những chiếc đầu và mũi bị chặt, đây là điều phải phân tích ra sao. ‘Từ những chiếc đầu và mũi bị cắt’ chính là một tiêu đề để giải thích thêm nữa. Vì ta cũng phải uống máu từ những tay chân v.v... máu[79] từ những chỗ này cũng có thể được coi như gồm trong cách diễn tả “từ những vết thương”. Phải giày vò vì đói khát (khudāparetā): bị giày vò do ước muốn được ăn. Những điều gắn với đàn ông và đàn bà (itthipurisanissitaṃ): điều này cho thấy bà phải ăn cả những gì gắn kết với thân xác của đàn ông và đàn bà. Như đã nói đến ở trên và nhiều điều khác[80] nữa như thể da, thịt, gân và mủ v.v...

5. Của cả súc vật (pasūnam): như dê, bò, trâu v.v... [81] Không có nơi trú thân (alenā): không có nơi nương tựa. Không có nhà (anagārā). Không có một nơi ở. Nằm nghỉ trên đống than (nīlamañcapārayanā): nằm trên giường đầy những ô uế. Đã bị vứt bỏ[82] nơi nghĩa trang. Với tro và than hồng. Hay nói cách khác ‘đen’ (nīla) ám chỉ bãi tha ma với tro và than, có nghĩa là nằm trên những thứ đó mà lại cho là giường.

6. Hãy hồi hướng đến cho mẹ (anvādisāhi me): xin cho của thí và rồi hồi hướng cho mẹ làm như vậy thì phứơc thí đã được bố thí sẽ đem lại lợi ích cho mẹ[83] Chắc chắn rằng mẹ sẽ được giải thoát khỏi phải ăn máu mủ (app’eva nāmā munceyyaṃ pubbalohitabbojanā): chắc chắn mẹ sẽ được giải thoát khỏi cuộc sống này như là một ngạ quỉ phải uống máu mủ nhờ vào của thí con đã thực hiện.

Khi Trưởng lão nghe điều này, ngay ngày hôm sau trưởng lão Sāriputta liền bàn bạc với ba truởng lão khác, có nghĩa là trưởng lão Mục Kiền Liên (Mahāmoggallana) v.v... và cùng đi với họ [81] đến thành Rajahala để khất thực, và vào nơi ở của nhà vua Bimbisara. Khi nhà vua nhìn thấy vị trưởng lão, nhà vua đã đảnh lễ ngài và hỏi xem vì lý do gì ngài đến thăm, nói rằng, ‘Ngài đến thăm trẫm nhằm mục đích gì, thưa trưởng lão?’ Trưỏng lão Mahāmoggallāna thông báo cho nhà vua biết biến cố vừa xảy ra, nhà vua bảo,“Trẫm cho phép các ngài đó.’ Rồi tiễn các ngài trưởng lão. Nhà vua cho điều vị thừa tướng phụ trách mọi việc và ra lệnh, ‘ Hãy cho dựng bốn cái cốc gần thành phố trong khu rừng có bóng mát và nước.’ Nhà vua phân đám thợ nội thành[84] làm ba nhóm theo đúng ngành nghề chuyên môn của họ truyền cho lợp mái bốn cốc[85] và chính mình lại nơi đó thực hiện nốt những gì cần làm. Khi các cốc đã hoàn tất, nhà vua truyền thu gom vật thực[86] sửa soạn toàn bộ những đồ thiết yếu[87] như vật thực, đồ ăn thức uống và y phục v.v... sẵn sàng dành để bố thí cho các tăng đoàn các tỳ khưu với Đức Phật dẫn đầu và rồi chuyển toàn bộ những thứ đó đến tay vị trưởng lão Sāriputta vị trưởng lão đã bố thí tất cả những thứ đó nhân danh nữ ngạ quỉ cho tăng đoàn các tỳ khưu từ khắp tứ phương[88] tới có Đức Phật đứng đầu. Vị nữ ngạ quỉ tỏ lòng ngưỡng mộ đối với vị ấy và được tái sanh nơi Cõi Phạm Thiên, có đầy đủ những gì nàng khao khát. Vào ngày hôm sau nàng đến gặp vị trưởng lão cao niên là Mục Kiền Liên (Mahāmoggallana), đảnh lễ ngài và rồi lưu lại một lúc, Trưởng lão hỏi nàng và nàng đã trả lời ngài chi tiết làm thế nào nàng đã phải tái sanh thành ngạ quỉ và trở thành devi như thế nào. Vì lý do đó có lời nói rằng:

7.      Khi ngài đã nghe được điều mẹ mình nói, Upatissa[89] đầy lòng thương xót, liền tham khảo với Moggallana, Anuruddha và Kappina.

8.      Nhà vua đã truyền cho xây bốn cốc[90] và đã giao cốc đó cùng với vật thực và đồ uống cho Tăng Đoàn từ khắp tứ phương. Và rồi hồi hướng của thí đó cho mẹ ngài.

9.      Ngay sau khi hồi hướng của thí đó thì kết quả đã xuất hiện gồm vật thực, thức uống và y phục từ kết quả việc bố thí đó mà ra.

10.  Ngay sau đó nàng đã trở nên thanh tịnh, mặc những y phục sáng láng, còn sạch sẽ hơn cả vải lựa dành cho Kasi và còn được trang sức với nhiều y phục khác nhau và đồ trang sức, nàng tiến lại gặp trương lão Kolita.’[91]

Về điểm này vị ấy đã cho các tăng đoàn khắp tứ phương qui tụ lại (saṅghe cātuddhise adā=cātuddissa saṅghassa adāsi (thể ngữ pháp hồi chuyển), có nghĩa là ngài chuyển xuống cho họ.

[82] Điều còn lại giống như ý nghĩa đã được khẳng định ở trên. Thế rồi vị trưởng lão Mục Kiền Liên (Mahāmoggallana) liền hỏi nữ ngạ quỉ;

11.  Hỡi devata, ngươi là ai lại đang đứng đó với sắc đẹp tuyệt trần đến vậy, chiếu sáng khắp tứ phương giống như Dược Vương tinh vậy,

12.  Do đâu nàng có được sắc đẹp kiều diễm đến thế? Do đâu nàng đã đạt đến được những thành tựu như vậy và làm sao nàng đã đạt được những cảm khoái như lòng nàng hằng mơ ước.

13.  Hỡi devi đầy uy lực, ta hỏi ngươi do phước báu nào nhà ngươi đã thực hiện khi còn đang lưu lại tại kiếp người? Do đâu mà oai lực của nàng toả sáng như vậy và vẻ kiều diễm của nàng chiếu toả khắp tứ phương thiên hạ?

Thế rồi nàng trả lời, nói rằng, ‘ Ta chính là mẹ của Trưởng lão Sāriputta[92] v.v...

Những điều còn lại cũng có ý nghĩa như đã được khẳng định ở trên.

Thế rồi vị trưởng lão Mahāmoggallāna đã nêu vấn đề này với Đức Phật, ngài liền coi vấn đề này như là nhu cầu nổi lên và diễn giải Phật Pháp cho đám đông đang tụ tập tại đó. Việc giảng giải Phật Pháp đã đem lại lợi ích cho toàn thể những người đó.

-ooOoo-