CHÚ GIẢI  

  CHUYỆN NGẠ QỦI

   (Petavatthu-aṭṭhakathā)

                                                               Nguyên Tác:                     PARAMATTHADĪPANĪ NĀMA

                                                               Tác giả:                              DHAMMAPĀLA
                                                   Bản Anh Ngữ:                U BA KYAW

                                                                Hiệu đính- Giải thích:  PETER MASEFIELD
                                                   Bản Việt Ngữ:             Tỳ khưu THIỆN MINH

   PL. 2551 - DL.2007

II.10 Chú giải chuyện ngạ quỉ MẸ UTTARA
[Uttaramātupetavatthuvaṇṇanā]

“ Một tỳ khưu đã đi nghỉ trưa’ Đây là chuyện kể về Uất Đa La Chuyện Ngạ quỉ. Đây là phần giải thích[364] ý nghĩa chuyện kể này.

Khi Đại hội Kiết Tập Tam Tạng đã được tổ chức ngay tại nơi Đức Phật nhập vô dư níp bàn, trưởng lão Maha-kaccayana [141] đang lưu lại cùng với mười hai tỳ khưu trong một khu rừng nọ không xa thành Kosambi là bao. Bấy giờ vào thời đó có một vị cố vấn đặc biệt cho nhà vua Udena đã qua đời, vị này trước đó đã coi việc trong thành phố. Chính vì thế nhà vua đã sai hoàng tử của mình, một thanh niên tên là Uttara và cắt cử hoàng tử vào chức vụ điều hành nói rằng, ‘Giờ đây con phải trông coi công việc trước kia cha đã phải thực hiện.’ ‘Tốt lắm,’ hoàng tử đồng ý.[365] Một ngày kia hoàng tử đã vào rừng mang theo một số thợ mộc để kiếm cây đem về chỉnh trang lại thành phố. Ngay tại khu rừng đó[366] hoàng tử đã tới nơi cư trú của trưởng lão Maha-Kaccayana và nhìn thấy trưởng lão đang ngồi thiền một mình tại đó, chỉ mặc áo cà sa làm bằng giẻ rách lấy từ đống rác gần đó. Đầy lòng tịnh tín khi nhìn thấy vị trưởng lão trầm tư một mình, hoàng tử đã đảnh lễ ngài và nói lời chào thân thiện và rồi ngồi xuống bên cạnh ngài. Trưởng lão giải thích Phật Pháp cho hoàng tử nghe. Khi hoàng tử nghe diễn giải Phật Pháp cậu đã đầy tịnh tín với Tam Bảo[367] và sau khi đã an trú Qui Y Tam Bảo,[368] hoàng tử đã mời Trưởng lão nói rằng, ‘Thưa ngài, xin dủ lòng từ bi nhân hậu xin trưởng lão và các tỳ khưu hãy nhận lời mời của con đến dùng bữa với hoàng gia vào ngày hôm sau.’ Vị trưởng lão nhận lời trong thinh lặng. Thế rồi hoàng tử rời chỗ đó trở về thành và thông báo cho dân chúng biết, nói rằng, ‘Ta đã mời trưởng lão đến đây vào ngày mai. Các ngươi cũng nên tới chỗ ta ở, tại đó ta sẽ tổ chức một cuộc bố thí.’ Sáng sớm hôm sau ngài đã cho sửa soạn những đồ ăn chọn lựa nhất gồm đồ ăn cứng và mềm rồi thông báo rằng, “Đã đến giờ” rồi ngài ra ngoài để đón trưởng lão đang đi đến hoàng cung cùng với mười hai tỳ khưu đồng thời mời họ vào trong nhà trước mặt ngài. Khi trưởng lão và các tỳ khưu đã an toạ trên chỗ ngồi được bọc bằng vải che thích hợp và đắt tiền nhất, hoàng tử đã kính lễ trưởng lão với hương, hoa, nhang đèn, rồi ngài cúng dường họ với những vật thực tuyệt nhất. Đầy lòng tịnh tín với hai tay xếp lại theo kiểu chào anjali[369] hoàng tử đã lắng nghe những lời khen ngợi của họ. Khi trưởng lão đã ra về ngài đã ngỏ lời khen ngợi vì bữa ăn quá thịnh soạn dành cho ngài[370] hoàng tử đã lấy bát khất thực và tiễn trưởng lão rời khỏi thành phố. Sau khi bảo ngài quay trở lại hoàng tử khẩn khoản xin, ‘Thưa ngài, xin hãy thường xuyên đến thăm chúng tôi trong hoàng cung,’ và hoàng tử quay trở lại hoàng cung sau khi được biết trưởng lão đã nhận lời. Như vậy hoàng tử đã chăm sóc trưởng lão và đã được an tịnh với những lời động viên khích lệ nơi trưởng lão.[142] và rồi sau khi đã chứng đắc thánh quả Nhập Lưu, hoàng tử đã cho xây thiền viện và khiến cho toàn thể bà con họ hàng của ngài được an tịnh nơi niềm tin vào giáo lý của Đức Phật. Tuy nhiên mẹ ngài lại có lòng bị bợn nhơ keo kiệt chiếm lãnh, bà đã chửi mắng hoàng tử rằng, ‘Mong rằng những đồ ăn thức uống con đã bố thí cho vị sa môn ngoài ý của mẹ sẽ trở thành máu nơi kiếp sau cho con!’ Tuy nhiên bà cũng đồng ý bỏ ra một cành hoa bằng lông chim công vào ngày đại lễ khánh thành thiền viện. Khi bà qua đời bà đã phải đầu thai vào cõi ngạ quỉ và do quả phước vật thí bằng cái hoa làm bằng lông chim công nên tóc bà trở nên đen và mượt xoắn ở một đầu và mịn và dài. Khi bà xuống tắm trong sông Hằng nghĩ rằng, ‘ Ta sẽ uống’ thế là nước sông trở thành đầy máu. Trong suốt năm mươi lăm năm bà đi lang thang khắp nơi bị đói khát hành hạ. Thế rồi một ngày kia bà nhìn thấy trưởng lão Kankharevata[371] đang ngồi bên bờ sông Hằng nghỉ trưa nàng tiến lại gặp ngài sau khi đã lấy tóc che thân và cầu khẩn ngài [372] một chút nước. Liên quan đến điều này có mấy đoạn kệ sau đây được thốt lên, hai đoạn kệ này đã được các vị kiết tập Kinh Tạng chèn vào bản kinh như sau:

1.      ‘Nữ ngạ quỉ đó trông thật ghê tởm và khủng khiếp đã tiến lại gặp tỳ khưu đang nghỉ trưa bên bờ sông Hằng.

2.      Tóc nàng dài rất dài và xoã xuống chạm đất, nàng lấy tóc che thân đến nói với vị sa môn như sau’

1. Về điểm này trông thật khủng khiếp (bhīudassanā): trông thật kinh dị, ra vẻ rất giận dữ. Một cách giải thích khác ‘trông giống như Rudra’ (ruddadassanā[373]) có nghĩa là trong thật khủng khiếp và thê thảm.

2. Chạm xuống tới đất: yāva bhummāvalambare = yāva bhūmi tāva olambanti (thay thế hai âm tiết ngắn thành một âm tiết dài bằng một dạng ngữ pháp hoán chuyển), trước tiên là ‘vị tỳ khưu’ và sau đó là ‘ẩn sĩ’ cả hai cách được nói tới liên quan đến vị trưởng lão Kandharevata.

Nữ ngạ quỉ tiến lại gặp Trưởng lão và xin ngài cho nước uống. Thốt lên đoạn kệ sau:

3. ‘Kể từ năm mươi lăm năm từ khi ta qua đời [143] ta chưa bao giờ biết mình đã ăn uống một thứ đồ ăn thức uống nào. Làm ơn ban cho ta chút nước, thưa ngài – ta đã bị khát khô cổ vì thiếu nước.’

3. Về điểm này Ta chưa bao giờ được biết mình đã ăn (nābhijānāmi bhuttaṃ vā): suốt quãng thời gian dài đến như vậy ta chưa hề biết tới ăn và đã uống thứ gì, có nghĩa là ta chưa được ăn uống thứ gì vào bụng. Phải khát khô cổ (tasitā): khát nước. Vì thiếu nước (pāniyāya): ‘Thưa ngài, làm ơn cho ta một chút nước, vì ta đã đi lang thang khắp nơi tìm kiếm nước uống.’ – đây là cách ta phải phân tích.

Từ đây trở đi là những đoạn kệ về cuộc đối thoại giữa trưởng lão và nữ ngạ quỉ:

4.      ‘Nước lạnh chảy từ Himalaya xuống – nhà ngươi cứ lấy mà uống. Tại sao lại phải xin ta?’

5.      ‘Thưa ngài, nếu ta tự lấy nước từ Sông Hằng thì nước sẽ biến thành máu. Chính vì thế ta cầu xin ngài cho ta một chút nước.’

6.      Thế thì nhà ngươi đã làm ác nghiệp gì xấu xa[374]qua thân khẩu hay ý nào? Do kết quả ác nghiệp đó, nước sông Hằng đã biến thành máu đối với nhà ngươi?’

7.      ‘Thưa ngài, Uttara, là con trai ta đã có niềm tin và là chủ gia nhân; nó đã bố thí cho các vị sa mônnào là áo cà sa và vật thực, những nhu cầu thiết yếu và nơi cư trú trái ý ta.

8.      Nhưng, do lòng bủn xỉn ích kỷ khởi lên ta đã la mắng con ta nói rằng, ‘Mong rằng y cà sa và đồ khất thực, đồ thiết yếu và nơi cư trú con đã tặng cho các sa môn trái ý mẹ.

9.      Kiếp sau sẽ biến thành máu đối với con, hỡi Uttara!’ Chính do kết quả ác nghiệp đó mà nước sông hằng đã biến thành máu đối với ta.’

4. Về điểm này Từ núi Himalaya chảy xuống (Himavantato): Từ vua các dãy núi có tên là “Himalaya’[375] do ngọn núi có quá nhiều tuyết che phủ (himassa). Chảy xuống (sandati): từ đó chảy xuống. Từ đây (etto): từ đây, từ sông Hằng vĩ đại này. Tại sao? (kim): ngài chỉ ra, “Vì lý do gì nhà ngươi lại cầu cạnh ta cho nhà ngươi nước uống?’[376] Hãy xuống sông Hằng mà uống bao nhiêu tuỳ hỷ.’

5. [144] Đối với ta nước sông biến thành máu (lohitaṃ me parivattati): Vì[377] ác nghiệp ta đã làm mà nước đang chảy đã biến thành máu đối với ta, biến thành, thay đổi thành máu. Nước biến thành máu ngay khi nàng múc nước.

7. Chống lại ý ta (mayhaṃ akāmāya): ngược lại với ý ta, trái ý ta. Ban tặng cho (pavecchati): cho. Những đồ dùng thiết yếu (paccayaṃ): những thứ thiết yếu cho người bệnh.

9. Những thứ này (etaṃ): ‘Mong rằng những đồ dùng thiết yếu này, như y cà sa, v.v... con đã ban tặng cho, con đã cúng dường cho các sa môn- mong rằng những thứ đó sẽ biến thành máu đối với con nơi kiếp sau, hỡi Uttara!’ Đó chính là kết quả của điều này, là hành vi bất thiện ta đã làm bằng lời nguyền rủa này[378] - Ta nên phân tích theo cách này.

Thế rồi Trưởng lão Revata đã ban một chút nước cho Tăng đoàn các tỳ khưu nhân danh nữ ngạ quỉ, họ đang đi khất thực và cũng ban vật thực ngài đã gôm được cho các vị tỳ khưu. Ngài cũng gôm lại những miếng giẻ rách nơi đống rác v.v... giặt sạch và làm thành nệm thiền và thảm trải nền nhà[379] - ta nên phân tích theo cách này.

Thế rồi vị Trưởng lão Revata đã ban cho Tăng đoàn một chút nước nhân danh nữ Ngạ Quỉ , họ đang đi khất thực và ngài cũng ban vật thực cho các vị tỳ khưu. Ngài đã gom những miếng giẻ rách v.v... giặt giũ sạch sẽ và làm thành những tấm nệm và thảm trái nền nhà[380]

Và dâng cúng cho các vị tỳ khưu. Và theo cách như vậy nữ ngạ quỉ đã tái sanh nơi Chư Thiên. Nàng đã hiện nguyên hình trước mặt trưởng lão và cho trưởng lão thấy hình tướng chư thiên nàng đã được. Còn trưởng lão giải thích vấn đề cho bốn đám đông tụ họp lại quanh ngài, và diễn giảng Phật Pháp cho họ. Tràn ngập xúc động, từ đó chúng sanh đã được giải thoát khỏi vết nhơ bủn xỉn ích kỷ, và chỉ biết hoan hỷ làm việc thiện theo đúng giới đức như thực hiện bố thí chẳng hạn.

Chuyện kể về Chuyện Ngạ quỉ này coi như đã được gôm lại trong bản sưu tập ngay tại Đại Hội lần thứ hai.

-ooOoo-