CHÚ GIẢI  

CHUYỆN NGẠ QỦI

(Petavatthu-aṭṭhakathā)

                                                               Nguyên Tác:                     PARAMATTHADĪPANĪ NĀMA

                                                               Tác giả:                              DHAMMAPĀLA
                                                   Bản Anh Ngữ:                U BA KYAW

                                                                Hiệu đính- Giải thích:  PETER MASEFIELD
                                                   Bản Việt Ngữ:             Tỳ khưu THIỆN MINH

   PL. 2551 - DL.2007

CHƯƠNG II

PHẨM UBBARĪ
[Ubbarīvagga]

II.1 Chú giải chuyện ngạ quỉ LÝ LUÂN HỒI
[Samsāramocakapetavatthuvaṇṇanā]

[67] "Nhà ngươi lỏa lồ và có diện mạo kinh dị" Vị Đạo sư thuật lại chuyện kể này khi ngài đang lưu lại trong Khu Rừng Trúc liên quan đến một ngạ quỉ đang cư trú trong ngôi làng có tên là Iṭṭhakāvatī nằm trong vương quốc Magadha.

Người ta kể lại rằng trong vương quốc Magadha có hai ngôi làng, tên là Iṭṭhakāvatī và Dīgharāji, trong đó có rất nhiều các Đạo sĩ[1] Saṃsāramocaka đang cư trú. Trong một thời gian dài, khoảng năm trăm năm qua, có một phụ nữ nọ tái sanh trong một gia đình Saṃsāramocaka nằm ngay trong ngôi làng Dīgharāji và do có tà kiến nên nàng giết hại nhiều loại sâu bọ và châu chấu và rồi phải tái sanh nơi cõi Ngạ Quỉ trong đó nàng phải trải qua đói khát trong suốt năm trăm năm. Thế rồi khi Đức Thế Tôn giáng lâm xuống cõi trần gian và khởi động Chuyển Pháp Luân và đến đúng thời gian qui định ngài đã đến trú xứ trong khu Rừng Trúc, gần thành Rājagaha, rồi nàng lại tái sanh trong gia đình Saṃsāramocaka và cũng trong chính ngôi làng Dīgharāji. Rồi một ngày kia khi nàng lên bảy tám tuổi trong lúc đang chơi đùa với các bạn gái trên đường lộ chính, có trưởng lão Sāriputta, đang trụ trì thiền viện Aruṇavatī cũng đi trên con đường chính, gần tới cổng làng, đi theo ngài có mười hai vị tỳ khưu. Trong lúc đó có rất nhiều thiếu nữ trong làng đang rời khỏi làng ra chơi bên ngoài gần cổng làng, theo thói quen cha mẹ đã dạy, các thiếu nữ đã vội vã đến gặp các ngài với tâm đạo nhiệt thành và lễ bái theo năm tư thế phủ phục.[2] Tuy nhiên có một cô gái thuộc gia đình ngoại đạo[3] đã tỏ ra thất lễ và thiếu phong cách sử sự tốt của những người đức hạnh, do nàng không tích lũy được nhiều phước báu trong một thời gian dài, thế nên nàng đã đứng bất động giống như những kẻ thiếu văn hoá.[4] Trưởng lão thấu tỏ phẩm hạnh quá khứ của nàng và cả hoàn cảnh tái sanh hiện nay trong gia đình Saṃsāramocaka và tình trạng nàng chỉ đáng tái sanh nơi hoả ngục trong tương lai. Ngài nhận ra rằng nếu cô ta đến chào ngài ắt hẳn cô không phải tái sanh nơi hoả ngục và cho dù cô có phải tái sanh nơi cõi ngạ quỉ thì cô vẫn đạt được thù thắng qua ngài trưởng lão.[5] Với tấm lòng từ bi quảng đại dâng trào [68] ngài trưởng lão đã nói với các cô gái rằng, ‘Các cô đã đảnh lễ các tỳ khưu [6] nhưng cô gái này lại đứng yên như kẻ thất học.’ Thế rồi các thiếu nữ đã nắm lấy tay cô ta, kéo cô ta tiến về phía trước và dùng sức mạnh ép cô phải đảnh lễ phủ phục dưới chân vị trưởng lão. Đến thời điểm đã ấn định nàng đã kết hôn với một chàng trai trong một gia đình Saṃsāramocaka trong thành Dīgharāji[7]. Khi sắp đến ngày sanh con thì nàng qua đời và tái sanh nơi cõi Ngạ quỉ, lỏa lồ, với gương mặt kinh dị, trông thật dễ sợ; đi lang thang khắp nơi và nàng đã hiện nguyên hình với vị trưởng lão Sāriputta vào ban đêm và rồi đứng sang một bên. Khi ngài vừa nhìn thấy nàng, vị trưởng lão đã hỏi nàng với đoạn kệ sau:

1.      ‘Nhà ngươi loả lồ và có diện mạo gướm ghiếc, gầy gò với những đường gân[8] hiện rõ, nàng là người gầy gò ốm yếu, xương sườn lộ ra, giờ đây, ngươi là ai mà đứng trân người ra như vậy.

1. Ở đây với những đường gân hiện rõ (dhamanisanthatā): với tấm thân hình để lộ rõ cả một mạng lưới đường gân lộ rõ do thiếu thịt và máu. Với xương sườn lộ rõ (upphāsulike): với những chiếc xương sườn lộ ra. Nàng gầy còm ốm yếu (kisike): nàng có thân hình gầy gò ốm yếu; như đã đề cập đến ở trên là “gầy mòn[9]” các từ ‘nhà ngươi có thần hình gầy còm ốm yếu’[10] được nhắc lại nhằm mục đích cho thấy hiện trạng ‘vô cùng ốm yếu gầy còm[11]’ của nàng nơi thân xác chỉ gồm toàn da bọc xương và gân guốc nổi lên.

Khi nghe được như vậy, nữ Ngạ Quỉ đã thốt lên đoạn kệ sau đây để tỏ lộ chính mình:

2.      Thưa ngài, ta chỉ là một nữ ngạ quỉ đã tái sanh nơi hiện hữu khốn cùng nơi cõi Diêm Vương; sau khi đã thực hiện ác nghiệp ta đã phải tái sanh từ cõi chúng sanh sang cõi ngạ quỉ.’

Một lần nữa vị Trưởng lão đã hỏi nàng về ác nghiệp nàng đã thực hiện:

3.      ‘Giờ đây nhà ngươi đã thực hiện ác nghiệp nào vậy bằng thân, khẩu hay ý? Do kết quả ác nghiệp đó nhà ngươi đã phải tái sanh từ cõi chúng sanh xuống cõi ngạ quỉ?’

Nàng lại thốt lên ba đoạn kệ chứng tỏ cho thấy sau khi đã quá bủn xỉn, ích kỷ và thiếu giới đức trong bố thí nàng đã phải đầu thai[12] nơi cõi Ngạ quỉ và phải trải qua nhiều khổ sở đến như vậy:

4.      [69] ‘Thưa ngài, ta chẳng còn cha mẹ lẫn anh em họ hàng nào, ngay cả chẳng còn ai thương xót đến ta, đã động viên ta nói rằng, “Hãy bố thí với tấm lòng thành kính cho các vị sa môn lẫn các vị bà la môn.”

5.      Từ nay trở đi trong suốt năm trăm năm ta phải lang thang khắp nơi với thân hình loả lồ như vậy, lại bị đói khát và thèm muốn làm hao mòn tiều tụy tấm thân – đây chính là hậu quả do ác nghiệp đem lại.

6.      Ta đảnh lễ ngài, đấng xứng được đảnh lễ với cả tấm lòng thành kính; xin hãy tỏ lòng thương xót đến ta, ôi đấng vĩ đại và giàu lòng cương quyết. Xin ngài bố thí cho ta đôi điều gì đó [13] và hồi hướng phước thí đó cho ta; hãy giải thoát ta khỏi hiện trạng khốn khổ này, thưa ngài.’

4. Về điểm này đấng giàu lòng thương xót (anukampakā): có lợi đối với hạnh phúc của nàng nơi cõi đời sau, bạch ngài (bhante): nàng đang thưa chuyện với ngài trưởng lão. Là kẻ cổ vũ động viên ta. (ye naṃ niyojeyyuṃ): ta chẳng còn mẹ cha hay những họ hàng thân thuộc thuộc loai này nọ là người hay dủ lòng thương xót đến ta, có thể động viên cổ vũ[14] ta nói rằng, ‘Với tấm lòng thành kính hãy thực hiện bố thí cho các vị sa mônvà các vị bà la môn – đây là cách chúng ta nên phân tích.

5. Kể từ này trong suốt năm trăm năm ta phải đi lang thang khắp nơi với thân hình lõa lồ như thế này (ito ahaṃ vassatāni pañcā yaṃ evarūpā vicarāmi naggā): sau khi nhớ lại kiếp tái sanh làm nữ ngạ quỉ nơi hai kiếp trước. Nữ ngạ quỉ nói lời này để xác định rằng giờ đây nàng đang phải lang thang khắp nơi trong tình trạng đó đã kéo dài trong năm trăm năm qua. Yaṃ (không được dịch) = yasmā (một dạng ngữ pháp hối chuyển); vì ta đã không thực hiện bất kỳ phước báu bố thí nào v.v... ta đã trở thành nữ ngạ quỉ, loã lồ như thế này, chính vì thế ta phải lang thang khắp nơi trong suốt năm trăm năm qua, đây là cách ta phải phân tích. Do tham lam thèm khát (taṇhāya): do khát nước. Đã bị hao mòn tiều tuỵ : khajjamānā[15] = khādiyamānā (một dạng ngữ pháp hồi chuyển), có nghĩa là phải buồn phiền khổ sở.

6. Với tấm lòng thành kính, ta đảnh lễ ngài, là bậc ứng cúng (vandāmi taṃ ayya pasannacittā): với tấm lòng thành kính ta đảnh lễ ngài, là bậc ứng cúng. Điều này chứng tỏ đến giờ phút này ta chỉ có thể thực hiện[16] được rất ít phước báu. Xin ngài hãy tỏ lòng xót thương ta (anukampa maṃ): [70] xin giúp đỡ ta, xin đối xử tốt lành với ta. Xin hãy bố thí chút vật thực và hồi hướng thí nghiệp đó cho ta (datvā ca me ādissa yaṃ hi kiñci): nàng nói lời khẳng định này đó là khi ngài thực hiện một số cúng dường và hồi hướng nghiệp thí đó cho nàng, từ đó nàng có thể được giải thoát khỏi cõi tái sanh ngạ quỉ. Vì lý do đó nàng nói, “thưa ngài, xin giải thoát ta khỏi hiện trạng khốn cùng này.’

Ba đoạn kệ này đã được các vị kiết tập Tam Tạng nhằm chứng tỏ cho thấy phương cách vị trưởng lão tiến hành hành động khi nữ ngạ quỉ nói như sau:

7.      ‘Tốt lắm’, trưởng lão Sāriputta đã đồng ý tỏ lòng thương xót, và đã đưa cho các tỳ khưu một vật thực, một miếng vải khoảng độ một gang tay và một tô nước và đã hồi hướng thí nghiệp này cho nàng.

8.      Ngay lập tức tỳ khưu này đã hồi hướng kết quả này cho chúng sanh, vật thực, vải vóc và thức uống là kết quả của phước thí này.

9.      Nhờ đó nàng trở nên thanh tịnh, mặc y phục sạch sẽ và tươi sáng hơn cả loại lụa Kasi và được trang điểm bằng nhiều y phục và trang sức lộng lẫy đa dạng, nàng đã tiến lại gặp Trưởng Lão Sāriputta.’

Về điểm này đến với các tỳ khưu (bhikkhūnaṃ): đến với một tỳ khưu; đây là cách nói bóp méo về con số. Một số người giải thích là ‘đưa cho tỳ khưu một vật thực’ (ālopaṃ bhikkhuno datvā). Một vật thực (ālopaṃ): một miếng[17] đồ ăn, có nghĩa là chỉ một miếng đồ ăn. Một khúc vải đo được khoảng một gang tay (pāṇimattāñ ca coḷakaṃ): có kích thước độ một gang tay, có nghĩa là một chút vải. Và một tô nước (thālakassa ca pānīyṃ) : chỉ độ một tô nước.

Những gì còn lại đã được đưa ra trong chuyện kể Ngốc Đầu Chuyện Ngạ quỉ [18]

Thế rồi khi Trưởng lão Sāriputta đã nhìn thấy nữ ngạ quỉ đã xuất hiện trước mặt ngài, đứng đó với các căn đã được tươi sáng, có nước da hoàn toàn thanh tịnh và được trang điểm bằng y phục và đồ trang sức chư thiên và làm toa sáng mọi thứ xung quanh nàng với chính tia sáng toát ra từ cơ thể nàng. Ngài trưởng lão đã thốt lên ba đoạn kệ, muốn nàng làm rõ kết quả phước báu được nàng giải thích từ chính cảm nghiệm nàng đã có được.

10.  ‘Nàng đứng đó với vẻ kiều diễm vô song, ôi nàng chư thiên, toả sáng khắp tứ phương thiên hạ giống như một Vương Tinh.

11.  Vẻ kiều diễm đó xuất phát từ đâu?’Do đâu nàng đã đạt được những thành tựu này ngay tại nơi đây.[71] và liệu bất kỳ khoái cảm dục vọng nào nàng thường ưa thích có khởi sanh nữa hay chăng?’

12.  Ta hỏi nàng, ôi Devi đầy oai lực phước báu nào nàng đã thực hiện khi còn ở kiếp người? Do đâu mà oai lực toả sáng của nhà ngươi được như vậy và vẻ kiều diễm của nhà ngươi toả sáng khắp tứ phương như vậy?’[19]

10. Về điểm này tuyệt trần (abhikkantena): vô cùng khả ái, có nghĩa là rất xinh đẹp. Với vẻ kiều diễm (vaṇṇena) với làn da. Sáng toả khắp tứ phương (obhāsentī disā sabbā): chiếu sáng khắp tứ phương thiên hạ với một luồng sáng duy nhất. Bằng cách nào vậy? Ngài nói “giống như một Vương Tinh” vị sao này có tên gọi là Osadhi do bởi hào quang chói lọi (ussanna-) chứa đựng (dhīyati) trong đó hay vì ngôi sao đó đem lại một sức mạnh[20] cho dược liệu (osadhīnaṃ): giống như tinh tú toa ánh sáng khắp nơi. Ngay cả như vậy liệu nhà ngươi có toả sáng khắp mười phương chăng? Đó là ý nghĩa ở đây.

11. Do đâu mà có? (kena): từ ‘điều gì’ (kiṃ) là một dạng câu hỏi đây chính là thể nghi vấn hiểu theo nghĩa (hỏi về nguyên nhân) có nghĩa là do đâu hay do nguyên nhân nào? Của nhà ngươi: te=tāva (một dạng ngữ pháp chuyển đổi). Như vậy (etādiso [21]): ngài nói ra điều này có liên quan đến cách nào lại xuất hiện vào thời điểm này. Do điều gì nàng đã hoàn thành được ngay tại đây? (kena ta idha-m-ijjhati): do đâu đặc biệt là phước báu lại là kết quả nơi phẩm hạnh tốt giờ đây nàng đã nhận được đã hoàn tất được, tạo ra ở tại nơi đây ngay tại vị trí này? Rất có thể phải khởi sanh (uppajjanti): đã phải tái sanh nơi hiện hữu. Những khoái cảm (bhogā): những tài sản tuyệt trần và những phương tiện như thể y phục và đồ trang sức v.v... đã được đặt tên cho là “những khoái cảm” (bhogā) do rất thích hợp để được thưởng thức (paribhañjitabbattena): Bất kỳ điều gì (ye keci) có nghĩa là toàn bộ những khoái cảm được ấp ủ, được bao gồm không bỏ qua bất kỳ điều gì như trong từ bất kỳ điều gì (ye keci saṅkhārā). Lòng ngươi coi trọng (manaso piyā): khiến cho lòng ngươi thêm quí mến, có nghĩa là lòng ngươi hằng yêu mến.

12. Ta hỏi ngươi (pucchāni): ta đặt một câu hỏi. Có nghĩa là ta muốn biết. Nhà ngươi: taṃ=tvaṃ (một dạng ngữ pháp hoán chuyển). Devi (devi) vị chư Thiên: nàng là vị chư thiên do nàng đã được trang vị với vẻ kiều diễm đầy oai lực’ khi nàng còn là chúng sanh (manussabhūtā): khi nàng được sanh ra với hiện trạng chúng sanh. Ngài nói điều này phù hợp với một qui luật chung là chúng sanh thực hiện phước báu đang khi họ còn hiện hữu nơi kiếp người. Đây là ý nghĩa của các đoạn kệ này chỉ hiểu theo nghĩa ngắn gọn mà thôi. Tuy nhiên nên hiểu giống như đã được đưa ra chi tiết trong chú giải về Chú Giải Đại chức vật quỉ sự (một đoạn) trong phần giải thích ý nghĩa nội tại đích thực.

[72] Ngài Trưởng lão đã hỏi nữ ngạ quỉ, nàng liền thốt lên những đoạn kệ còn lại, làm rõ lý do tại sao nàng đã nhận được thù thắng của nàng:

13.  Vị Hiền triết đầy lòng thương xót cõi trần gian này đã nhìn thấy[22] ta phải tái sanh ơi hiện hữu khốn cực – vàng vọt[23]hao mòn tiều tụy, gầy ốm, đói khát, loả lồ, với làn da nhăn nheo.[24]

14.  Vị ấy đã cho tỳ khưu một miếng vật thực, một khúc vải đo được một gang tay và một bát nước và hồi hướng phước thí này cho ta.

15.  Hãy xem kết quả vật thực này. Trong vòng một ngàn năm ta sẽ được dùng vật thực chữa trị với rất nhiều hương vị. Thưởng thức tất cả những gì đem lại cho ta những thoả mãn ta hằng mong đợi.

16.  Hãy nhìn xem kết quả nào một miếng vải chỉ bằng một gang tay có thể đem lại; so với biết bao nhiêu y phục trong khắp cõi vương quốc Nanda.

17.  Hơn thế nữa, thưa ngài, so với những y phục và những đồ trải bằng lụa và bằng len vải lanh và vải sợi của ta.

18.  Cho dù có bao nhiêu và đắt tiền đến mấy - cho dù có được treo từ trời cao xuống và ta chỉ chọn mặc những thứ nào ta ưa thích [25].

19.  Hãy nhìn xem loại kết quả nào có được từ một tô nước, so với những hồ[26] sen khéo được bố trí từ ngoài và có bốn góc.

20.  So với loại nước trong tinh khiết và những bờ sông kiều diễm, mát lạnh và toả hương, được phủ đầy hoa sen và hoa súng, phủ đầy những nhụy sen thơm phức.

21.  Và ta đã tiêu khiển, đã thưởng ngoạn. Chẳng còn phải sợ nỗi gì đến từ khắp bốn phía. Thưa ngài, chính ta đã đến và đảnh lễ vị hiền triết đầy lòng nhân ái đối với cõi đời này.

13. Về điểm này vàng vọt (tuppaṇḍukiṃ): sau khi đã biến thành vàng vọt [27]. Bị bỏ đói (chātaṃ): muốn ăn, bị cơn đói hành hạ. Với làn da nhăn nheo (sampatitacchaviṃ): với làn da trên cơ thể bị nứt nẻ. Trước mắt thế gian (loke): Điều này chứng tỏ cho thấy phạm vi từ bi quảng đại của một người ở đây được cho là người có “đầy lòng từ bi nhân ái”. Ta (taṃ maṃ): ta trong điều kiện ấy, ta nơi hiện trạng đó chắc chắn phải kêu gọi đến lòng từ tâm của mọi người như đã nói đến ở trên. Đã đi tới khổ cảnh (duggataṃ): tiến tới hiện trạng khổ ải (đau khổ).

14. Người đã bố thí cho các tỳ khưu một miếng vật thực. (bhikkhūnaṃ ālopaṃ datvā): v.v... chỉ rõ cách thức trong đó vị Trưởng lão hành động vì lòng từ tâm quảng đại.

15. [73] Về điểm này vật thực (bhataṃ): cơm, có nghĩa là vật thực chư thiên. Hàng ngàn năm (vassataṃ dasa): mười lần một trăm năm được cho là một ngàn năm[28] đây là thể đối cách hiểu theo nghĩa trong một thời gian dài liên tục. Thêm nhiều hương vị, khi thọ hưởng những sảng khoái trước mọi ước muốn. (kāmākaminī anekarasavyañjanaṃ): ta sẽ ăn thứ vật thực tăng thêm nhiều hương vị. Được thêm vào với rất nhiều khoai cảm đáng trông đợi khác, đây là điều cần được phân tích.

16. Một miếng vải (colassa):điều này làm rõ phước báu bao gồm trong việc bố thí[29] với điều này là đối tượng dưới tiêu đề chung là những phước báu cúng dường . Hãy nhìn xem loại kết quả nào (vipākaṃ passa yādisaṃ): Hãy nhìn xem loại kết quả nào, loại kết quả được gọi là, có được từ vịêc bố thí miếng vải đó, thưa ngài, thuộc loại kết quả nào, thuộc dạng kết quả nào; trong trường hợp chúng ta phải đặt câu hỏi “Điều gì vậy?’, nữ ngạ quỉ lên tiếng,[30] so với biết bao nhiêu y phục có trong vương quốc nhà vua Nanda v.v...

Giờ đây về vấn đề này vị vua Nanda là ai vậy?

Người ta kể lại rằng đã lâu lắm rồi, khi thọ mệnh con người ta chỉ kéo dài khoảng mười ngàn năm, có một người đàn ông giàu có kia có một nơi trú xứ trong thành Bernares đã được chứng kiến vị Độc Giác Phật đang trong khu rừng hoang của ông ta, khi ngài đang đi dạo trong khu rừng đó. Vị Độc Giác Phật đang may một chiếc y cà sa tại đó nhưng lại gấp nó lại, và đem cất đi. Do thiếu vải.[31] Khi người đàn ông giàu có kia nhìn thấy điều này, ông ta bảo, “Thưa ngài, ngài đang làm gì vậy?” Cho dù chẳng ai nói gì về đức tính có yêu cầu rất ít của vị trưởng lão[32] người đàn ông giàu có cũng nhận ra là ngài đang thiếu một ít vải[33]. Ông ta liền đặt chiếc áo khoác của mình dưới chân Đức Phật Độc Giác và ra đi[34]. Ngài Độc giác phật cầm lấy miếng vải và may thêm vào những miếng vá, và mặc vào. Vào lúc sanh mạng của người đàn ông giàu có đã mãn, người đó đã qua đời và tái sanh[35] nơi cõi Trời Đâu Xuất (cõi tam thập tam). Người đó đã được thưởng ngoạn thù thắng chư thiên ở đó trong hết thời thọ mạng của mình sau khi diệt từ cõi đó và tái sanh trong một gia đình người cố vấn đặc biệt cho nhà vua phục vụ trong một ngôi làng nọ cách thành Bernares độ một do tuần (yojana). Vào thời điểm ngài đến tuổi khôn lớn, có một lễ hội tháng mới được công bố tổ chức trong ngôi làng đó. người đó thưa với mẹ mình, “thưa mẹ, xin cho con một chiếc áo khoác để con có thể tham gia vào buổi lễ hội tháng mới.’ Bà liền lấy ra một chiếc áo sạch và đưa cho cậu con. Cậu nói, thưa mẹ chiếc áo này thô quá. Bà ta lại lấy ra một chiếc áo khác và đưa cho cậu nhưng cậu ta cũng lại từ chối không nhận chiếc áo này. Lúc đó mẹ cậu nói với con rằng, ‘Con yêu từ thời cha sanh mẹ đẻ cho đến giờ trong ngôi nhà này chúng ta chưa có được diễm phúc nào có được những y phục tốt hơn những thứ này.’ ‘Thưa mẹ, con sẽ tới đó để lấy y phục đó thưa mẹ.’ ‘Con yêu, thế thì con cứ đi đi, mẹ cầu sao ngay ngày hôm nay con có thể chiếm được quyền thống trị của thành phố Bernares này.’ [74] ‘Tốt lắm thưa mẹ’ cậu ta trả lời, chào mẹ, đi vòng quanh mẹ về phía phải[36] và nói ‘Chào mẹ,’ ‘chào con trai yêu của ta.’ Người ta kể lại rằng bà mẹ có suy nghĩ[37] như sau: Con ta có thể đi đâu được? Con ta chỉ biết ngồi chỗ này chỗ nọ trong căn nhà này.’ Nhưng do các hành vi phước báu[38] thôi thúc, cậu ta đã rời khỏi ngôi làng và đi tới thành Bernares ở đó cậu ta nằm ngủ trên một cục đá có điềm may sau khi đã quấn thân mình kín từ đầu trở xuống. Giờ đây chính là ngày thứ bảy tiếp theo sau khi nhà vua thành Bernares băng hà. Khi các vị cố vấn đặc biệt của nhà vua và các vị tư tế chính đã thực hiện nghi lễ chôn cất, họ ngồi lại trong sân triều đình và bàn luận với nhau rằng, ‘Chỉ có một ông cháu nhà vua nhưng lại không có hoàng tử – một vương quốc thiếu vua không thể kéo dài lâu được. Chúng ta phải sai đi một chiếc xe hoa biểu tượng cho nhà vua[39]. Thế là họ thắng yên bốn con ngựa Sindh có màu lông trắng bông sen và rồi để vào trong xe năm biểu tượng[40] của nhà vua đi đầu la một chiếc lọng màu trắng. Thế rồi họ sai chiếc xe hoa đi và có âm nhạc nổi lên hai bên cạnh xe. Chiếc xe hoa rời cổng thành phía đông và hướng về phía công viên. Một số người cho rằng, ‘chiếc xe hoa hướng về công viên theo thói quen. Quay trở lại! nhưng các thầy tư tế lại nói, “Xin đừng quay trở lại làm gì. Chiếc xe hoa đi vòng quanh cậu nhỏ về phía phải và rồi dừng lại sẵn sàng để có người lên xe. Vị trưởng tư tế nâng một góc có tấm che, kiểm tra gót chân[41] của cậu và nói, ‘ mong rằng cậu con trai này là nơi nương tựa cho chúng ta. – vị ấy có thể tạo ra một vương quốc duy nhất thuộc bốn châu lục và hai ngàn hòn đảo vây quanh’ và rồi truyền lệnh trổi nhạc lên ba lần., nói rằng, ‘Hãy trổi nhạc lên, hãy trổi nhạc lên nữa đi!’[42] Cậu con trai sau đó gỡ tấm che mặt ra, nhìn quanh và nói, “Có việc gì vậy mà các ngươi tới đây, hỡi các bạn’ Tâu bệ hạ, vương quốc đã đến tay ngài.’ ‘vua của vương quốc nhà ngươi đâu?’ Ngài đã về chầu trời rồi, thưa ngài.’ ‘ Bao nhiêu ngày rồi?’ ‘Hôm này là ngày thứ bảy.’ ‘Thế nhà vua không có hoàng tử hay công chúa hay sao?’ ‘Tâu bệ hạ có một cô công chúa, nhưng không có hoàng tử.[43]’ ‘Thôi được rồi trong trường hợp này ta sẽ cai trị vương quốc.’ Họ cho xe quay thẳng về phía hoàng cung để xức dầu cho cậu, và trang điểm cô con gái nhà vua với toàn bộ những đồ trang sức, rồi dẫn nàng ra công viên hoàng gia và rồi xức dầu cho cậu ta. Khi cậu đã được xức dầu, họ đưa cho cậu những y phục đáng giá hàng trăm ngàn đồng vàng. ‘Điều gì đây, hỡi các bạn.’[44]Cậu hỏi. [75] ‘Thưa đó chính là những xiêm y của bệ hạ, tâu bệ hạ[45].’ Chẳng còn bất kỳ loại xiêm y nào quí hóa hơn[46] trong số những y phục người đàn ông đã xử dụng, tâu bệ hạ.’ ‘Thế nhà vua của các khanh cũng ăn mặc như vậy hay sao?’ ‘Vâng, tâu bệ hạ.’ ‘Ta không nghĩ rằng nhà vua của các khanh đã có phước báu để mặc những thứ y phục này, hãy mang đến cho ta bình nước bằng vàng và ta sẽ lấy một số y phục’ Họ mang đến một bình đựng nước bằng vàng. Cậu con trai đứng lên, rửa tay, rửa miệng và rồi lấy[47] một ít nước vào tay và rẩy về hướng đông, ngay lập tức có tám cây lời ước xuất hiện từ dưới mặt đất cứng mọc lên. Cậu lại lấy thêm một chút nước nữa và rẩy về hướng nam về hướng bắc và hướng tây. Và rẩy như vậy trên mỗi hướng, trong mỗi hướng như vậy cậu đã tạo ra được tám cây như vậy đã có tới ba mươi hai cây lời ban lời ước đã mọc lên. (tất cả) có một số cho rằng cứ mỗi hướng ngài đã tạo ra mười sáu cây, vị trí đã có tới sáu mươi tư cây ước mọc lên. (tất cả) Cậu ta đã mặc vào một bộ xiêm y chư thiên, lấy một chiếc che quanh thân mình, và nói. ‘Hãy để cho mọi người đánh trống lên và loan báo nơi vương quốc nhà vua Nanda không còn cần đến phụ nữ phải xe chỉ kéo sợi để dệt vải làm chi nữa.’ Cậu ra lệnh cho họ che một cây lọng. Rồi mặc xiêm y và trang điểm, rồi cỡi lên lưng một con voi vững vàng nhất, đi vào thành phố khi ngài tiến tới toà lâu đài của nhà vua và thưởng thức thắng thù tột đỉnh.

Thời gian thấm thoát trôi qua, cho đến một hôm hoàng hậu nhìn thấy vẻ vinh quang của nhà vua, liền biểu lộ lòng từ tâm nói rằng, ‘Chắc chắn bệ hạ cần thực hiện tiết chế nhiều hơn.’[48] Khi được hỏi, ‘Này ái khanh, hậu muốn ám chỉ gì vậy?’ Nàng liền nói, ‘Bệ hạ có được vinh quang tột đỉnh, có thời nào đó trong quá khứ, chắc bệ hạ đã thực hiện phứơc nghiệp, nhưng tại sao giờ đây bệ hạ không thực hiện việc thiện dành cho hạnh phúc tương lai của bệ hạ’ ‘Chúng ta phải thực hiện bố thí cho ai đây? Chẳng có những bậc giới đức ở vương quốc ta sao?’ ‘Tâu bệ hạ, “trong nước Ấn độ này”[49] chẳng thiếu gì những bậc A-la-hán, bệ hạ hãy cứ sửa soạn những vật thực bố thí và hậu sẽ thỉnh các bậc A-la-hán[50]’ hậu nói. Ngày hôm sau đức vua đã sửa soạn một cuộc bố thí lớn. Hoàng hậu ước ao. ‘Nếu có các vị A-la-hán đến từ hướng này, mong rằng họ sẽ tới đây và nhận của bố thí từ tay chúng ta.’ và hoàng hậu nằm sấp quay mặt về hướng bắc. Ngay khi vị hoàng hậu còn đang nằm thì vị Độc giác phật Paduma, là vị cao niên nhất trong số năm vị Độc giác phật là con trai của hoàng hậu Padumavati và họ đang cư ngụ trong dãy Himalaya, liền nói với các anh em của ngài, nói rằng, ‘Thưa chư tôn giả[51], nhà vua Nanda đang thỉnh các tôn giả – các vị phải nhận lời mời của nhà vua.’ Họ đồng ý và ngay lập tức họ đã lên đường, bay trên không và đáp xuống cổng phía bắc. [76] Dân chúng thông báo cho đức vua, nói rằng, ‘Tâu bệ hạ, đã có năm trăm vị Độc giác phật tới.’ Nhà vua cùng với hoàng hậu ra đón các ngài, nhận lấy bát khất thực và mời các vị Độc giác phật tiến về phía lâu đài hoàng gia. Ngài đã phân phát của bố thí cho họ. Khi bữa ăn đã kết thúc họ liền quì xuống,[52]nhà vua quì dưới chân vị niên trưởng trong đoàn còn hoàng hậu quì dưới chân của vị trẻ tuổi nhất trong đoàn,[53] nói rằng, ‘Các vị ứng cúng sẽ không phải thiếu thốn những vật thực thiết yếu; những việc phước của chúng ta sẽ không giảm sút. Xin cho chúng ta biết các ngài sẽ lưu lại đây?’ Sau khi đã khiến cho các vị đồng ý ở lại nhà vua đã cho xây những nơi cư trú trong công viên hoàng gia và hỗ trợ cuộc sống cho các vị Độc giác phật cho đến mãn đời. Khi họ chứng đắc vô dư níp bàn, nhà vua lại tổ chức những lễ thiêng[54] và tổ chức những nghi lễ an táng, bằng gỗ chiên đàn và nhiều thứ khác nữa và rồi lấy di cốt của các ngài và đặt trong các bảo tháp. Đầy xúc động khi nghĩ rằng, ‘Nếu cái chết cũng đã xẩy đến cho các ngài sa môn đầy oai lực này, thế điều gì có thể nói được đối với những kẻ như ta đây? Nhà vua đã thiết lập người con cả làm vua và chính ngài thì xuất gia sống cuộc sống vô gia cư của một vị sa môn. Còn hoàng hậu, kinh ngạc trước những gì hoàng hậu có thế làm giờ đây đức vua đã xuất gia, cũng xuất gia theo. Cả hai trú ngụ trong công viên hoàng gia, E cả hai đều luyện thiền jhanas[55] và vào cuối thời thọ mệnh, đã tái sanh nơi cõi Phạm Thiên. Người ta kể lại rằng vị trưởng lão Mahakassapa[56] một đại đồ đệ của Đức Phật, lại là vị vua Nanda và Bhadda kapillani[57] hoàng hậu nhiếp chính của ngài trong vòng mười ngàn năm nhà vua Nanda đã mặc các y phục chư thiên ngài đã khiến cho toàn bộ cõi vương quốc của ngài giống như Uttarakuru[58] may và đã phân phát y phục cho tất cả mọi người. Bấy giờ khi đề cập đến sự vinh quang của các y phục chư thiên này một vị nữ ngạ quỉ đã nói, ‘Có quá nhiều y phục như trong nước vị vua Nanda.’

Về điểm này, nơi cõi (vijitasmiṃ): trong vương quốc. Những y phục (paticchadā): những quần áo (vatthāni): những thứ được gọi là ‘y phục’ (paṭicchāda)[59] vì chính chúng sanh (paṭicchādenti) đã mặc các ý phục đó.

Giờ đây để cho thấy vinh quang của nàng còn lớn hơn cả vinh quang của nhà vua Nanda[60] nàng peti nói “Thưa ngài còn nhiều hơn thế nữa nhưng y phục và vải trải giường của con.”v.v...

17. Về điểm này Hơn thế nữa (tato): còn hơn thế nữa những y phục thuộc nhà vua Nanda so với y phục của ta, có nghĩa là, những y phục của ta. Y phục và những vải trải giường (vatthāni ‘cchādanāni): những áo khoác ngoài và những áo lót. [77] Làm bằng lụa và bằng len: koseyyakambalīyāni = koseyyāni c’eva kambalāni ca ( thay thế hai âm tiết ngắn thành một âm tiết dài) Vải lanh và vải sợi (khomakappāsikāsikāsi) những y phục bằng vải lanh và bằng vải sợi bông.

18. Rất nhiều (vipula): nhiều và số lượng lớn theo chiều dài và chiều rộng. Đắt tiền (mahagghā): có giá trị lớn do rất đắt tiền. Rủ từ trời xuống (ākāse) treo từ trời xuống. bất cứ thứ gì con thích (yaṃ yaṃ hi manaso piyaṃ): và ta chỉ mặc những y phục nào hợp với trí tưởng tượng của ta mặc vào và quấn quanh mình. – đây là điều ta nên phân tích.

19. Hãy nhìn xem loại kết quả nào có được từ một tô nước (thālakassa ca pāniyaṃ vipākaṃ passa yādisaṃ) hãy nhìn xem loại kết quả và kết quả đó to lớn đến nhường nào, chỉ có một tô nước được bố thí đã được khen ngợi đến như vậy. Làm rõ điều nàng nói “sâu thẳm, bốn góc v.v... ở đây sâu (gambhīrā): có nghĩa là khó dò. Có Bốn Góc (caturassā): có hình chữ nhật. Những đầm sen: pokkharañño = pokkharaṇiyo (một dạng ngữ pháp hóan chuyển) Khéo hiện ra (sunimmitā): khéo hiện ra theo đúng nghiệp của nàng.

20. Có nước trong: setodakā=seta-udakā [61](thay thế hai âm tiết ngắn thành một âm tiết dài): và[62] đã được trải bằng cát trắng. Với những bờ hồ xinh đẹp (supatitthā): với những bãi tắm xinh đẹp. Mát (sita):với nước mát. Thơm ngát (appaṭi-gandhiyā): với hương thơm làm mê mẩn[63] không có mùi hôi khó chịu nào. Mặt nước đầy những nhụy sen (vārikiñjakkhapūritā): nước được phủ bằng những nhụy sen lăn tăn và những bông súng màu xanh v.v...

21. ta : sāham=sā ahaṃ ( thay thế hai âm tiết ngắn thành một âm tiết dài). Vui chơi tiêu khiển (ramāmi): thấy cảm khoái. Chơi (kīlāmi): làm thỏa mãn[64] các căn. Cảm khoái (modāmi): vui thích với vinh quang ái lạc của mình. Chẳng có gì phải sợ đến từ bất kỳ nơi nào (akutobhayā) ta sống thoải mái và thoả thích theo ý mình[65] chẳng có gì phải sợ đến từ bất kỳ nơi nào. Bạch ngài con đến để đảnh lễ ngài (bhante vanditum āgatā) Thưa ngài con đến có nghĩa là: con tiến đến gặp ngài để chào ngài vì ngài chính là những phương cách giúp con đạt đến những thù thắng chư thiên.

Những gì không được phân tích kỹ về ý nghĩa ở đây cũng đã được nêu lên ở nơi khác. Khi nữ peti đã nói ra những điều này, vị trưởng lão Sāriputta đã kể lại chi tiết chuyện kể cho chúng sanh nghe – những cư dân thuộc hai ngôi làng Itthakavati và Digharaji, là những người đã hiện diện trước mặt ngài khiến cho họ xúc động và đã giải thoát họ khỏi những tà kiến Saṃsāramocaka của họ[66] và rồi tế độ họ thành những thiện tín. [78] Vấn đề này đã được các vị tỳ khưu biết đến và họ đã nêu lên cho Đức Phật nghe, Đức Phật đã coi vấn đề này là nhu cầu nổi lên và diễn giải Phật Pháp cho đoàn người tụ họp lại tại đó. Việc diễn giải Phật Pháp này đã đem lại lợi ích cho toàn bộ chúng sanh.

-ooOoo-