CHÚ GIẢI  

  CHUYỆN NGẠ QỦI

   (Petavatthu-aṭṭhakathā)

                                                               Nguyên Tác:                     PARAMATTHADĪPANĪ NĀMA

                                                               Tác giả:                              DHAMMAPĀLA
                                                   Bản Anh Ngữ:                U BA KYAW

                                                                Hiệu đính- Giải thích:  PETER MASEFIELD
                                                   Bản Việt Ngữ:             Tỳ khưu THIỆN MINH

   PL. 2551 - DL.2007

II.11 Chú giải chuyện ngạ quỉ CUỘN CHỈ
[Suttapetavatthuvaṇṇanā]

‘Trong quá khứ ta đã bố thí cho một vị tỳ khưu, là người đã xuất gia.’ Đây chính là chuỵên kể về Chuyện Ngạ quỉ Cuốn chỉ. Chuyện kể đã khởi sự ra sao?

Người ta kể lại rằng hơn bảy trăm năm trước khi Đạo sư của chúng ta xuất hiện tại một ngôi làng nọ không cách xa thành Sāvatthī là bao, có một chàng thanh niên trẻ tuổi đã hỗ trợ Đức phật Độc giác. Khi chàng thanh niên đến tuổi trưởng thành, mẹ cậu đã kiếm cho cậu cô gái nọ thuộc gia đình tốt của bộ tộc rất môn đăng hộ đối với chàng trai. Nhưng chính vào ngày kết hôn, thì cậu ta đã đi tắm với một số bạn bè đồng trang lứa và đã bị rắn cắn chết. Người ta thường cho là cậu bị yakka nhập.[381] [145] Cho dù chàng trai trẻ đã làm rất nhiều phước báu liên quan đến việc cậu đã hỗ trợ[382] Đức phật độc giác ấy. Vậy do cậu quá luyến ái với cô gái đó thế nên chàng trai đã tái sanh thành một Thiên Cung Ngạ quỉ nhưng lại có nhiều sức mạnh và oai lực, ước ao được đem cô gái vào cung của mình, chàng đã suy tính, ‘Giờ đây bằng cách nào nàng có thể thực hiện được một hành vi để cảm nghiệm chính cuộc sống[383] và hưởng thụ khoái cảm tình yêu với ta trong căn nhà này? Đang khi còn đang suy tính xem bằng cách nào nàng có thể cảm nghiệm được thù thắng cảm khoái chư thiên thì chàng trai nhìn thấy một Đức phật độc giác đang may y cà sa. Chàng hiện nguyên hình thành người và đảnh lễ trưởng lão rồi hỏi, ‘ Thưa ngài, ngài có cần chỉ không?’ Hỡi thiện nam, chúng ta đang may y cà sa (ngài đáp lại). Chàng chỉ cho trưởng lão căn nhà của cô gái, nói rằng, ‘thôi được rồi, ngài hãy đi và xin nàng một ít chỉ ngay tại vị trí như ta đã chỉ cho ngài.’ Vị Độc giác phật đi tới đó và đứng bên ngoài cửa ngôi nhà. Khi nàng nhìn thấy vị Độc giác phật đứng đó, nàng nhận ra ngài là người đáng nhận phước thí có được một chút chỉ nàng biếu tặng. Và với lòng tịnh tín nàng đã đưa cho ngài một cuộn chỉ. Thế rồi vị Chư Thiên đội lốt người đã đi tới ngôi nhà của người con gái đó, yêu cầu mẹ nàng đồng ý cho chàng lưu lại trong căn nhà đó với nàng trong một ít ngày. Để giúp mẹ nàng chàng đã đổ đầy những bình gốm trong nhà với tiền và vàng và rồi ghi trên đó tên chàng nói rằng, ‘Tài sản này do các chư thiên ban tặng chẳng ai có quyền xâm phạm’ và thế rồi chàng đã dẫn cô gái đi theo chàng về nhà mình. Mẹ nàng sau khi đã chiếm được số tài sản dồi dào đó đã phân phát cho họ hàng ruột thịt và cho những người nghèo khổ và những người vô gia cư v.v... [384] và chính bà cũng sử dụng. Khi bà qua đời bà còn dặn những người họ hàng thân thuộc rằng, ‘Nếu con gái ta trở về nhà hãy chỉ cho nó số tài sản này; và rồi bà qua đời.

Thế rồi bảy trăm năm sau khi Đức Phật đã xuất hiện trên thế gian này và đã khởi động chuyển pháp luân tứ diệu đế và đến đúng thơi hạn ngài đã đến thành Sāvatthī, sự bất mãn đã nổi lên với người đàn bà đang phải sinh sống với một chư thiên. Nàng đã nói với chàng rằng, ‘Thưa đức lang quân, xin đưa em về nhà đi’ và rồi thốt lên những đoạn kệ như sau:

1.      ‘Trong quá khứ em đã bố thí [385] cho tỳ khưu, là kẻ xuất gia, một cuộn chỉ vì đó mà ngài đã tìm đến em. [146] do kết quả phước báu đó [386] em đã nhận được phước báu dồi dào và nhiều kotis y phục đã xuất hiện trước ta.

2.      Cung điện của chàng được trải hoa, trông vô cùng hấp dẫn và khoái cảm; có vô số bức hoạ và có rất nhiều người đàn ông đàn bà hầu hạ. Em đã sử dụng mọi thứ trong đó và ấy vậy những của cải dồi dào đó chẳng bao giờ cạn kiệt.

3.      Do đó, vì kết quả của chính hành vi thiện đó hạnh phúc và sung sướng em đã nhận được tại đó. Khi một lần nữa em được tái sanh nơi kiếp con người em quyết thực hiện rất nhiều phước thiện. Xin hãy đem em đi theo thưa đức lang quân.

1. Về điểm này cho một tỳ khưu, là người đã xuất gia (pabbajitassa bhikkhuno): điều này muốn ám chỉ đến Đức phật độc giác, ngài đã xuất gia[387] hiểu theo nghĩa tuyệt đối liên quan đến vấn đề ngài đã loại bỏ được các vết nhơ tham dục v.v... trong lòng mình, loại bỏ không bỏ qua bất kỳ điều gì, ngài là người xứng nhận phước báu và được gọi là ‘tỳ khưu’ (bikkhu) do ngài đã triệt phá hết các lậu hoặc (bhinnakilesattā). Cuốn chỉ (suttaṃ): cuốn chỉ bông. Ngài đã tới (upagamma): ngài đã tới nhà em. Yêu cầu em (yācitā): ngài đã xin em bằng cách đi khất thực sử dụng chính dáng điệu thể chất được nhận thấy rõ để gợi ý cho thấy rằng, ‘cách đứng của bậc thánh nhân chỉ rõ[388] – đây chính là cách xin[389] của một vị thánh. Của cải đó (tassa): của thí một cuốn chỉ đó. Do kết quả dồi dào em đã nhận được (vipāko vipulaphal’ ūpalabbhati): do kết quả đã đem lại nhiều kết quả dồi dào tuyệt hảo nhất, giờ đây đã nhận được, giờ đây em đã cảm nghiệm được. Nhiều (bahu): vô số kể. Kotis y phục: vatthakoṭiyo=vatthanaṃ kotiyo ( thay thế hai âm tiết ngắn thành một âm tiết dài) có nghĩa là vô số, hàng trăm, hàng ngàn các loại y phục khác nhau.

2. [147] Có vô số tranh vẽ (anekacittaṃ): có rất nhiều loại tác phẩm vẽ[390] được trang hoàng với vô số châu báu như ngọc, đá quí v.v... có rất nhiều đàn ông, đàn bà hầu hạ. (naranārisevitaṃ): có những người đàn ông và đàn bà hầu hạ.[391] Em đã sử dụng thiên cung đó (sāhaṃ bhuñjāmi): ta đã hưởng ngôi nhà đó. Mặc y phục vào (pārupāmi): mặc quần áo. Của cải phong phú (pahūtavittā): có nhiều của cải cần thiết cho cuộc sống, có tài sản rất lớn và rất nhiều tài sản. Không bị cạn kiệt (na ca tāva khīyati): ấy vậy mọi của cải đó không bị cạn kiệt. Không giảm sút, không cạn kiệt.

3. Vì vậy, do kết quả của chính hành vi đó (tass’eva kammassa vipākaṃ anvayā): vì vậy, bằng cách, vì lý do chỉ một mình hành vi công đức đó là bố thí một cuộn chỉ, mà hạnh phúc và hoan hỷ đã nảy sanh bao gồm điều sảng khoái và ngọt ngào tựa như mật ong em đã nhận được trong thiên cung đó. Đã trở lại kiếp người một lần nữa (gantvā puna-m-eva mānusaṃ) đã trở lại kiếp người một lần nữa. Em quyết thực hiện những phước báu (kāhāmi puññāni): Em sẽ thực hiện phước báu hầu đem lại hạnh phúc đặc biệt cho chính mình, hay những gì xuất phát từ thù thắng em đã đạt được. – đây là ý nghĩa. Xin hãy đưa em đi, thưa đức lang quân, tới kiếp con người (nay’ayyaputta maṃ) có nghĩa là hãy đưa em trở lại (naya = nehi, một dạng ngữ pháp hoán chuyển) với kiếp con người, hỡi đức lang quân của em ơi.

Khi ngài nghe được điều này, do không muốn ra đi do lòng luyến ái với nàng và cả lòng gắn bó với nàng, vị phi nhân ấy đã thốt lên đoạn kệ này:

4.      ‘Đã bảy trăm năm, kể từ khi em đến đây, em sẽ già đi và luống tuổi tại đó và toàn bộ họ hàng ruột thịt của em đã qua đời hết cả. Em sẽ làm gì được khi em quay lại kiếp người từ chốn này?’

4. Về điểm này, bảy (satta): đây chỉ là một thuộc từ bỏ qua biến tố, hay là một cách diễn tả đặc biệtt[392] ở thể công cụ. Trăm năm:vassatā = vassasatato (một dạng ngữ pháp hoán chuyển): đã hơn bảy trăm năm trở về trước khi nàng đến đây, khi nàng đến cung thự này, có nghĩa là đã bảy trăm năm từ khi nàng đến đây. [148] Nàng đã trở nên già cả và có tuổi tại đó (jiṇṇa ca vuḍḍhā ca tahiṃ bhavissasi): nàng đã giữ lại vẻ mặt thanh xuân của nàng tại đây trong suốt thời gian đó nhờ oai lực phước báu nàng đã lưu lại nơi đây với vật thực chư thiên và khí hậu[393] trong lành. Nhưng khi nàng từ bỏ nơi đây mà đi, do phước báu đó đã cạn kiệt và do vật thực và nhiệt độ kiếp người, em sẽ già cỗi đi và luống tuổi ngay tại kiếp con người. Và toàn bộ họ hàng thân thuộc của em đã qua đời (sabbe ca te kālakatā ’va ñātakā): trong kiếp đó một khoảng thời gian dài đến như vậy đã trôi qua và do toàn bộ họ hàng thân thuộc của em đã chết hết. Chính vì thế em sẽ làm gì khi đi tới nơi cõi con người, từ nơi đây, từ cõi chư thiên này? Hãy ở lại đây, hãy dành cuộc đời còn lại của em tại đây. Đây là ý nghĩa.

Khi vị ấy nói như vậy không tin những gì chàng đã nói, nàng nói thêm và thốt lên đoạn kệ như sau:

5.      Chính vì đã bảy năm kể từ khi em tới đây đã được hưởng hạnh phúc thần tiên. Khi em đã quay trở lại kiếp sống con người thêm một lần nữa, em nhất quyết sẽ làm rất nhiều phước báu. Hỡi vị lang quân hãy đưa em ra khỏi đây.

5. Về điểm này Chính vì đã bảy năm em đến đây (satt’ eva vassāni idhāgatāya me): hỡi vị lang quân, hình như với em đó mới chỉ có bảy năm đã trôi qua do đã được thưởng thức hạnh phúc chư thiên được bảy trăm năm, khi nàng đã nói như vậy ngạ quỉ thiên cung đã khuyên nàng bằng một số cách, ‘Em sẽ chẳng sống ở đó được bảy ngày nữa kể từ giờ. Có một số tài sản ta đã ban cho em và mẹ em đã bỏ sang một bên. Hãy bố thí cho các sa môn và các vị bà la môn với ước mong là em sẽ được tái sanh trở lại ngay tại đây.[394] Khi chàng đã nói ra điều đó chàng liền nắm tay nàng và đặt nàng ngay giữa ngôi làng.[395] Nói cho nàng biết nàng nên động viên những người khác cũng đến đây để thực hiện các nghiệp phước theo đúng khả năng của họ cho phép, và rồi chàng rời khỏi nàng, vì lý do đó có lời nói rằng:

6.      [149] Chàng đã nắm chặt cánh tay nàng và dẫn nàng trở lại, ra vẻ già nua và yếu đuối, nói rằng, ‘Nàng phải nói cho nhiều người đến đây, “Hãy thực hiện những hành vi công đức và họ sẽ nhận được hạnh phúc.”

6. Về điểm này Chàng (so): là ngạ quỉ thiên cung. Của nàng (tam): người phụ nữ. Nắm chắc lấy cánh tay nàng (gahetvāna pasayha bāhāyaṃ): cầm lấy cánh tay như thể dùng sức mạnh. Dẫn nàng trở lại (paccānayitvāna): dẫn nàng trở lại ngôi làng một lần nữa trong ngôi làng đó nàng đã sanh ra và lớn lên. Yếu đuối (theriṃ): giống như một phụ nữ [396] yếu đuối có nghĩa là yếu đuối vì cao tuổi và dáng vẻ lụ khụ của nàng. Người ta kể lại rằng ngay sau khi nàng rời khỏi thiên cung đó nàng đã trở thành già cả, cao tuổi, do năm tháng chi phối, nàng đã trải qua tuổi thọ và đã đến lúc kết thúc sanh mệnh[397]. Em phải báo cho: vajjesi = vādeyyāsi (một dạng ngữ pháp hoán chuyển). Để làm rõ những gì nàng phải nói, ‘chúng sanh khác cũng phải v.v... được nói cho biết. Đây là ý nghĩa: ‘Em yêu, em nên thực hiện những phước báu và em cũng nên nói cho, em cũng nên động viên người khác cũng đến đây gặp em nói rằng, ‘Thưa các chư huynh đáng kính,[398] ngay cả như dầu và y phục[399] của các bạn đã bị cháy sáng[400] thì các bạn cũng nên bỏ qua điều này và thực hiện những phước báu như thể các việc giới đức. Bố thí v.v... vì khi ta thực hiện những phước báu thì hạnh phúc chính là kết quả của những nghiệp đó chắc chắn bạn sẽ nhận được[401]. Đây là điều không còn gì phải nghi ngờ!’

Khi chàng đã nói như vậy và rời khỏi đó. Người đàn bà đi tới nơi các họ hàng thân thuộc của nàng cư ngụ và rồi hiện nguyên hình trứơc mặt họ. Nàng đem của cải chàng đã giao cho nàng và bố thí cho các sa môn và các vị Ba la môn. Động viên tất cả những người đến gặp nàng với đoạn kệ sau:

7.      ‘Ta đều nhìn thấy các ngạ quỉ cũng như chúng sanh, khi họ phải buồn khổ vì đã không thực hiện phước báu, [150] ta cũng thấy cả các chư thiên và con người nữa, là giống nòi muốn an trú trong hạnh phúc. Sau khi đã thực hiện phước báu mà quả là sẽ được hưởng hạnh phúc.

7. Về điểm này do không thực hiện (akatena): do không tạo ra được, do tự mình đã không tích luỹ được. Những hành vi thiện (sādhunā): những hành vi thiện. Đây là công cụ cách với dấu chỉ biến tố[402]. Khi họ phải trải qua sầu khổ (vihaññanti): khi họ gặp phải cảnh khốn cùng. Mà kết quả được hưởng phải là hạnh phúc (sukhavedanīyaṃ): những phước báu đem lại kết quả nơi hạnh phúc. Vững vàng trong hạnh phúc (sukhe ṭhitā): được an tịnh nơi hạnh phúc; một cách giải thích khác nữa là “được nuôi dưỡng trong hạnh phúc’ (sukhedhitā),[403] có nghĩa là họ tiến tới và phát triển[404] liên kết với hạnh phúc. Đây là ý nghĩa; cũng giống như các ngạ quỉ, và chúng sanh cũng vậy ta đều nhìn thấy họ lâm vào cảnh khốn khổ, gặp phải cảnh khốn cùng do đói khát v.v... và phải trải qua khốn khổ to lớn do không thực hiện những điều thiện và do đã làm những điều bất thiện (cũng chính vì thế) ta nhận ra nòi giống này thuộc hạng chư thiên[405] và con người đã muốn an trú trong hạnh phúc sau khi đã thực hiện những phước báu mà kết quả đem lại là hạnh phúc. – thông qua thực hiện những phước thiện và thông qua không thực hiện những hành vi bất thiện. Chính ta cũng nhận ra điều này bằng chính mắt mình. Chính vì thế hãy cố gắng thực hiện phước báu, hãy tránh xa việc xấu xa vậy.

Sau khi đã động viên họ, nàng đã tổ chức một cuộc bố thí lớn dành cho các sa môn và các vị bà la môn kéo dài trong bảy ngày, vào ngày thứ bảy nàng đã qua đời và được tái sanh nơi cõi Tam Thập Tam. Các tỳ khưu đã nêu vấn đề này cho Đức Phật biết, ngài đã nhân cơ hội này coi vấn đề này như là nhu cầu nổi lên và đã diễn giải Phật Pháp[406] cho đám đông tụ họp lại tại đó. Ngài đã giải thích một cách đặc biệt về lợi ích to lớn và kết quả vĩ đại công cuộc bố thí được bắt đầu liên quan đến Vị Độc giác Phật. Khi họ nghe điều này chúng sanh được giải thoát khỏi mọi vết nhơ ích kỷ và được hoan hỷ nơi những phước báu như bố thí v.v...

-ooOoo-