CHƯƠNG MƯỜI TÁM

PHÂN TÍCH PHÁP TÂM
(Dhammahadayavibhaṅga)

2566. [517] Giờ đây đến phần phân tích pháp tâm tiếp theo sau đó. Trước tiên ta phải hiểu rõ cách phân chia theo Kinh Pāli. Vì ở đây, ngay lúc đầu, chương hàm tận yếu hiệp được đưa ra với mười hai phần bao gồm các uẩn v.v... <401.1> phần thứ hai là chương về sanh và bất sanh thuộc cùng các pháp dục giới.v.v... <404.6>. Phần thứ ba là chương quan hệ bất quan hệ. <409.3>. Phần thứ tư là chương hiển lộ và bất hiển lộ vào thời điểm tái sanh [nơi từng cõi] trong số ba cõi <411.37>. Phần thứ năm là chương về các pháp nơi các cõi khác nhau <421.11>. Phần thứ sáu là chương về nghiệp tạo tái sanh và thọ mệnh thuộc các sanh thú đa dạng. <422.1> Phần thứ bảy là chương cần thắng tri.<426.15>. Phần thứ tám là chương về có hay không có đối tượng. <428.3> Phần thứ chín là chương về các hiện trạng bao gồm các uẩn. v.v... bằng cách thấy được, nghe được... v.v... <429.18> Phần thứ mười là chương về các pháp gộp lại theo tam đề thiện v.v...

1. Chương đầu tiên.

2567. Kinh Pāli như vậy đã được phân thành mười chương. Trước tiên trong chương thứ nhất hàm tân yếu hiệp, khi được hỏi: “Có bao nhiêu uẩn hiện hữu giữa Avīci (địa ngục A tỳ) và tột đỉnh hiện hữu (bhavagga)?” Thay vì cho biết là “một” hay ... “bốn” hay “sáu” và cho thấy sức mạnh trí của ngài vì chẳng có người nào khác có khả năng nói là “năm”. Ngài đã đưa ra câu trả lời pañcakkhandhā <401.4> (“ngũ uẩn”) được coi như là phù hợp với câu hỏi. Vì câu trả lời phù hợp với câu hỏi nên ta gọi là một câu trả lời của “Đấng Toàn Tri”.

2568.. Liên quan đến dvādasāyatanāni <401.23> (“thập nhị xứ”) v.v... , thì phương pháp cũng hoàn toàn giống nhau. Nhưng cách phân chia rūpakkhandha <401.17> (“sắc uẩn”) v.v... ta nên hiểu theo phương pháp đã được đưa ra trong phần phân tích các uẩn (xin đọc ở trên, §§ 7 tt) v.v...

2. Chương thứ hai

2569. Chương thứ hai kāmadhātuyā pañcakkhandhā <404.8> (“trong dục giới có ngũ uẩn”) v.v... được đề cập đến kể cả những pháp nổi lên với chúng sanh được tạo ra do dục giới nơi dục hữu, cho dù những pháp này có được gộp vào dục giới hay không, và kể cả trong trường hợp rūpadhātu <405.11> (“sắc giới”) v.v... cũng vậy. Đây lại là phương pháp. Nhưng vì do vô tỉ xứ v.v... nơi chúng sanh được gộp lại trong sắc giới, thế nên khí xứ v.v... không thể thực hiện nhiệm vụ của xứ v.v... được. Chính vì thế rūpadhātuyā cha āyatanā nava dhātuyo <405.12> (“trong sắc giới có sáu xứ, chín giới”) v.v... cũng đã được nhắc đến.[96]

2570. Và vì giới phi hệ thuộc (apariyāpannadhātu) hoặc do vị trí không gian tái sanh của chúng sanh. Chính vì thế thay vì nói “giới phi hệ thuộc”, apariyāpanne kati khandhā <407.32> (“trong giới phi hệ thuộc, có bao nhiêu uẩn?”) v.v... được đề cập đến để cho thấy chỉ có những pháp đó là phi hệ thuộc mà thôi.

3. Chương thứ Ba

2571. Trong chương thứ ba, kāmadhātupariyāpannā <409.3> (“quan hệ trong dục giới”) có nghĩa là được quan hệ nơi dục giới thuộc dục giới, tuỳ thuộc vào, nằm bên trong đó; ý nghĩa ở đây chính là giới này chỉ được coi như là dục giới. Cũng như vậy đối với các từ còn lại

2572. Pariyāpannā <411.17> (“quan hệ”): quan hệ nhờ một trong số đặc tính hiện hữu hay quan hệ trong vị trí không gian. Apariyāpannā <411.18> (“bất quan hệ”): không quan hệ như vậy.

4. Chương thứ tư

2573. Trong chương thứ tư. Ekādasāyatanāni <411.40> (“mười một xứ”): Vô thinh xứ; vì xứ này không nổi lên gì cả trong vòng tái sanh. Ý nghĩa nên được hiểu theo cách này cho thấu đáo. Liên quan đến người nào có được bảy xứ, thay vì nói “đối với các chư thiên” “đối với các A tu la” theo sanh thú, ta nói gabbhaseyyakānaṃ <415.36> (“đối với những kẻ nào [đầu thai] trong thai sanh”) không phân biệt điều gì cả. Vì [97] ở bất kỳ nơi đâu cũng xảy ra trong thai sanh. Ta nên hiểu thất xứ đối với họ chỉ là vị trí đó mà thôi. Cũng giống vậy đối với các giới. Điều còn lại ý nghĩa xem ra đã quá rõ ràng.

5. Chương thứ năm.

2574. Điều phải đề cập đến trong chương thứ năm đã được đề cập đến trong tập chú giải về tác phẩm Dhammasaṅgaha ( xin đọc Chú Giải Bộ Pháp Tụ (Asl) 387 tt; xin đọc thêm tr. 50)

6. Chương thứ sáu.

2575. Trong chương sáu, devā <422.1> (“các chư thiên”) có nghĩa là: “Các ngài tự tiêu khiển (dibbanti) nhờ vào năm mối ràng buộc dục lạc hay nhờ vào nhiều sức mạnh thần diệu” (iddhivisesa). Sammutidevā (“Các vị chư thiên theo qui ước”) là các vị chư thiên (có nghĩa là, các vị vua và các vị hoàng hậu) được gọi theo cách dùng theo qui ước thế tục: devo (“Tâu hoàng thượng”) và devī (“Tâu hoàng hậu”). Uppattidevā (“chư thiên hoá sanh”) được khởi xuất là các chư thiên, vì khởi sanh nơi cõi Phạm Thiên. Visuddhidevā <422.2> (“là chư thiên do thanh tịnh”): Họ trở thành chư thiên do thanh tịnh tất cả phiền não, xứng được hưởng dâng cúng dành cho tất cả các chư thiên. Rājāno (“ các vị vua”) thuộc giai cấp Sát Đế Lỵ được xức dầu trên đầu. Deviyo (“các hoàng hậu”) là các đương kim hoàng hậu. Kumārā (“các vị hoàng tử”) là các hoàng tử khởi sanh trong cùng lòng vị hoàng hậu và vị vua đã được xức dầu.

2576. Uposathakammaṃ karitvā <422.7> (“đã thực hiện công việc quan trai”): đã tuân giữ ngày thứ mười bốn trong tháng v.v... ngày quan trai lại gồm có tám chi phần.

2577. Giờ đây do nghiệp công đức nơi của bố thí trên một bình diện nhỏ chính là một điều kiện nhắm đến thịnh vượng cho nhân loại, và khi đã đem lại hậu quả chỉ ở mức độ vừa phải [nó trở thành một điều kiện] ở mức độ cao nhất cho thịnh vượng nơi nhân loại, do có sự đa dạng nơi pháp ở mức độ cao nhất đó nó trở thành nguyên nhân cho rất nhiều pháp đa dạng bao gồm cả giai cấp Sát Đế Lỵ có được căn bản to lớn, v.v... ; chính vì thế ngài cho rằng app ekacce gahapatimahāsālānaṃ <422.8> (“một số khởi xuất nơi cộng đoàn các gia chủ phú hào”), v.v... cho thấy các loại tái sanh có được là do các nguyên nhân của nó đem lại. [519] Về điểm này, “phú hào” (mahā-sārā) có nghĩa là ‘chúng đem lại phú hào’ (mahā-sāro) nhưng chỉ thay ‘phụ âm “l” bằng phụ âm “r”. mahāsālā (nghĩa đen ta nói về “các sảnh đường to lớn”). Gahapatimahāsālā có nghĩa hoặc là “các vị gia chủ phú hào” hay “ những phú hào trong số các vị gia chủ.”) cũng giống thế với những gì còn lại.

2578. Về điểm này, có một người trong một ngôi nhà tài sản tối thiểu của người đó vào khoảng bốn mươi kotis được tồn trong nhà. Và tại đó một khoản tiền chi tiêu hàng ngày vào khoảng năm ambaṇas [98] của một đồng kahāpaṇas ta gọi người đó là một gia chủ phú hào. Nhưng có một người khác sống trong một ngôi nhà có tài sản tối thiểu khoảng độ tám mươi kotis gửi trong đó và trong ngôi nhà đó việc chi tiêu hàng ngày vào khoảng mười ambaṇas đồng kahāpaṇas ta gọi người đó là một Bà la môn phú hào. Nhưng có người trong nhà dự trữ một tài sản tới hai trăm kotis và trong đó việc chi tiêu hàng ngày chỉ khoảng độ hai mươi ambaṇas đồng kahāpaṇas thì ta gọi người đó là một người thuộc đẳng cấp Sát Đế Lỵ phú hào. Sahavyataṃ (“kết hợp với”) : cùng có cảm giác tình bạn với; tự bản thân chia sẻ với, đó là ý nghĩa.

2579. Liên quan đến cātumahārājikānaṃ <422.20> (“thuộc Tứ đại thiên vương”) v.v... : những vị đó thuộc Tứ thiên vương đang cư trú giữa đường lên Núi Sineru; trong số họ có những vị đang nghỉ ngơi trên đỉnh núi và có những vị nghỉ ngơi trên không trung, và họ mở rộng vô tận tới vách núi cõi ta bà thế giới (cakkavāḷa). Những kẻ đó sống ám hại trong vui chơi. Có kẻ sống ám hại trong sân hận, có kẻ lại như những đám mây lạnh, có kẻ là đám mây nóng là thần mặt trăng, thần mặt trời, toàn bộ họ đều thuộc cõi Tứ đại thiên vương.

2580. Vì có 33 người tái sanh tại cõi đó, nên được gọi là ‘cõi Tam Thập Tam (Tāvatiṃsa); người ta cũng cho rằng cõi Tam Thập Tam Thiên (Tāvatiṃsa) chỉ là tên của các vị chư thiên đó, và cũng có những người [trong số họ] an nghỉ trên núi và những người cư trú trên không trung; và họ đã mở rộng vô tận cho tới vách tường núi cõi ta bà thế giới. Cũng giống vậy đối với Chư thiên làYāma (Dạ Ma) v.v... [99] vì nơi bất kỳ cõi chư thiên nào, chẳng có chư thiên nào lại không mở rộng vô tận đến tận vách tường núi cõi ta bà thế giới cả.

2581. Về điểm này, vì họ đã đi tới (yāta). Hoàn toàn ra đi (payāta) thế nên họ đã đạt đến niềm vui sướng chư thiên tột đỉnh, họ chính là Dạ Ma, họ tỏ ra hài lòng và sung sướng (tuṭṭhahaṭṭha) chính vì vậy họ lại là các chư thiên thuộc cõi trời đâu suất, họ thích thú (ramanti) tạo ra (nimminitvā) đủ thứ châu báu theo sở thích của họ vào thời điểm họ ước muốn thích thú bằng một điều ngoại lệ khác với đối tượng được cung cấp nguyên thủy. Chính vì thế họ là các Chư thiên Hoá lạc thiên (Nimmānarati). Biết rõ các việc làm đầy ý thức tha nhân họ đã vận dụng sức mạnh trên các châu báu đó để tạo ra chúng. Chính vì thế họ là các chư thiên Tha hoá tự tại thiên (Paranimmitavasavatti).

2582. Appaṃ vā bhiyyo <422.19> (“hoặc ít hơn hoặc nhiều hơn”): chưa đạt đến thế kỷ thứ hai. Hơn một thế kỷ độ hai mươi năm hay ba mươi, bốn mươi, năm mươi hay sáu mươi năm gì đó là ý nghĩa muốn nói tới ở đây. Và toàn bộ điều này ta gọi là “một chút” (appa) vì chưa đạt đến thế kỷ thứ hai.

2583. Liên quan đến Brahmapārisajjā (“Phạm chúng thiên”), v.v... đoàn tuỳ tùng, tức là những đồ đệ của vị Đại Phạm Thiên chính là đoàn tuỳ tùng của vị Phạm Thiên (Brahmapārisajjā). Những vị nào chiếm được một vị trí các vị quân sư được gọi là các vị Phạm phụ thiên (“Brahmapurohitā) [520] Cả hai vị đều có sắc đẹp và vì có cuộc sống kéo dài khá lâu, thế nên các vị Phạm Thiên đều là vĩ đại. Chính vì thế họ được gọi là các vị Đại Phạm Thiên; đối với các vị Mahābrahmānaṃ <424.15> (“các Đại Phạm Thiên”). Ba hạng người này (jana) đều sống ở một vị trí nơi cõi sơ thiền; nhưng qui mô tuổi thọ của họ có khác nhau.

2584. Ánh hào quang của họ có giới hạn, chính vì thế họ là các Thiểu Quang Thiên (Parittābha). Ánh hào quang của họ vô giới hạn, chính vì thế họ được gọi là các chư thiên Vô lượng quang thiên (Appamāṇābha). Giống như ánh lửa của một ngọn đuốc, ánh sáng xuất phát từ thân cây đuốc, như thể chính ánh sáng đó liên tục tách ra khỏi thân cây đuốc và rơi xuống, tuôn trào (sarati) và chảy lai láng. Chính vì thế ta gọi họ là các chư thiên Quang âm thiên (Abhassara), và ba loại người này sống ở một vị trí nơi cõi đệ nhị thiền. Nhưng qui mô tuổi thọ của họ có khác nhau.

2585. Họ có vinh quang hạn chế. Chính vì thế ta gọi họ là các vị chư thiên Thiểu Tịnh Thiên. (Parittasubha). Họ có vinh quang vô hạn định. Chính vì thế ta gọi họ là các chư thiên Vô lượng tịnh thiên (Appamāṇasubha). Ánh vinh quang che phủ và bao quanh họ, họ tạo thành một đám người do màu sắc ánh hào quang vinh quang nơi thân xác họ toả ra; họ lại có ánh hào quang chói lọi của một quả cầu lửa vàng đang cháy bùng trong một chiếc rọ vàng; chính vì thế ta gọi họ là các vị chư thiên Biến tịnh thiên (Subhakiṇṇa) và cả ba hạng người đó đều cư trú nơi trú xứ gọi là cõi đệ tam thiền; nhưng mức độ tuổi thọ của họ có khác nhau.[100]

2586. Ārammaṇanānattatā <425.8> (“thông qua các đối tượng đa dạng”) ārammaṇassa nānattabhāvo. Cũng chính vì vậy manasikāranānattatā (“thông qua tác ý đa dạng”) v.v... Ở đây ta có đề mục đất hoàn tịnh (earth kasiṇa)... ta có đề mục bạch hoàn tịnh (white kasiṇa); đây là các cách đa dạng của đề mục. Lại có người dùng tác ý đề mục đất hoàn tịnh... có người tác ý đề mục bạch hoàn tịnh. Đây cũng những tác ý hết sức đa dạng. Có kẻ lại lấy dục liên quan đến đề mục đất hoàn tịnh... kẻ khác liên quan đến đề mục bạch hoàn tịnh; đây chính là những dục hết sức đa dạng, có kẻ lấy bổn nguyện cho đề mục đất hoàn tịnh, có kẻ cho đề mục bạch hoàn tịnh, đây là những bổn nguyện đa dạng, có kẻ quyết định nhờ đề mục đất hoàn tịnh (kasiṇa)... có thể lại lấy đề mục bạch hoàn tịnh (kasiṇa). Đây lại là những quyết tâm rất đa dạng, có kẻ lấy hoài bảo đề mục đất hoàn tịnh (kasiṇa) ... kẻ khác lại lấy tuệ để xác định đề mục đất hoàn tịnh (kasiṇa), đây chính là những tuệ hết sức đa dạng vậy.

2587. Về vấn đề này, và tác ý được giải thích như là giai đoạn ưu tiên (pubbabhāga); dục, bổn nguyện, quyết định và hoài bảo lại thích hợp với cả hai nơi an chỉ định lẫn nơi cận hành định. Nhưng tuệ lại được giải thích là bị pha trộn với cả đặc tính hiệp thế lẫn đặc tính siêu thế.

2588. Asaññasattānaṃ <425.23> (“nơi các chúng sanh vô tưởng”): nơi những chúng sanh không có tưởng. Đối với một số, sau khi đã xuất gia lai gia nhập vào ngoại đạo xứ và nhận ra lỗi phạm nơi tâm do tham dục, sân hận và si mê tuỳ thuộc vào tâm thức, người đó tưởng tượng rằng: “hiện trạng vô tưởng là tốt, đây chính là níp bàn nơi hiện hữu hiện tại” [521] và họ đã tạo ra cách ly tham cho tưởng, và tu luyện chứng đắc thiền chứng thứ năm cho hợp với điều đó. Họ bị đầu thai tại đó vào sát na họ tái đầu thai thì chỉ có sắc uẩn được tái sanh. Nếu người đó sanh ngồi, người đó chỉ ngồi mà thôi, nếu người đó sanh nằm, thì chỉ nằm mà thôi, họ tồn tại cả năm trăm đại kiếp giống như những bức tượng vẽ; vào ngày cuối cùng thì sắc thân tan biến, tưởng về dục giới lại nổi lên, thông qua việc khởi sanh của tưởng đó tại nơi đây nơi cõi này các vị chư thiên đó nhận thấy (paññāyanti) họ đã thoát khỏi sắc thân đó.

2589. “Về kết quả dồi dào” (vipulā phalā) là ý nghĩa của từ vehapphalā (“các chư thiên Quảng quả”. Các ngài không để mất (na hāyanti) sự phồn vinh của chính mình, chính vì thế ta gọi các ngài là (“các chư thiên vô phiền thiên Aviha). Các ngài không tra tấn (tappenti) bất kỳ chúng sanh nào cả, chính vì thế ta gọi các ngài là atappā (“các chư thiên Vô nhiệt thiên”) dễ thương, bảnh bao, dễ chịu. Thế nên ta gọi các ngài là sudassā <425.30> (“các vị Thiện kiến thiên”). Các ngài có cái nhìn thấu đáo [101] mọi sự trên đời này, chính vì thế ta gọi các ngài là sudassī (“các vị chư thiên Thiện hiện thiên”). Các ngài là bậc thầy về mặt các giới đức và về cách hiện hữu phồn vinh. Các ngài không thua kém ai về mặt này, chính vì thế các ngài được gọi là akaniṭṭhā <425.34> (“các vị chư thiên Sắc cứu cánh”). Ākāsānañcāyatanupagā (“các vị chư thiên thuộc cõi Không vô biên xứ”) = ākāsānañcāyatanūpagatā. Điều còn lại cũng giống như vậy.

2590. Chính vì thế đối với sáu loại [chư thiên] thuộc cõi dục giới và chín loại thuộc cõi Phạm Thiên, và năm loại thuộc Cõi tịnh cư và bốn cõi vô sắc giới cùng với các chúng sanh vô tưởng cũng như các vị “chư thiên Quảng quả thiên” làm thành 26 cõi chư thiên cùng với cõi nhân loại làm thành 27 cõi tất cả.

2591. Về điểm này, Đấng Toàn Giác, khi đã xác định được tuổi thọ các chư thiên và nhân loại, lại không xác định tuổi thọ nơi bốn khổ cảnh hoặc của các địa thần. Tại sao lại có điều này? Trước tiên, liên quan đến địa ngục. Ta chỉ có thể dùng nghiệp để đo lường [địa ngục] mà thôi;[102] cho đến khi nào nghiệp chưa được sử dụng cạn kiệt thì nghiệp không hề tan biến mất. Cũng giống như vậy đối với khổ cảnh. Cũng chỉ có nghiệp là thước đo đối với các vị chư thiên nơi cõi địa cầu. Khi phải đầu thai tại đó. Chỉ có một số ít tồn tại đủ bảy ngày, một số tồn tại được hai tuần lễ, một số được một tháng, và cũng có một số tồn tại được cả một đại kiếp.

2592. Về điểm này, trong số các chúng sanh lại có các vị Nhập Lưu đang sống trong cuộc sống thế tục và họ có thể đạt đến thánh quả Nhất Lai, thánh quả Bất Lai và A-la-hán. Trong số những vị này, thì các vị Nhập Lưu v.v... tồn tại cho đến khi nào tuổi thọ của họ còn tồn tại; nhưng những vị nào đã đoạn tận các lậu hoặc, hoặc đã đạt đến tịch diệt níp bàn hay xuất gia đi tu. Tại sao vậy? Bậc A-la-hán là phẩm hạnh tột đỉnh; tướng cận sự nam thuộc hiện trạng hạ cấp; liên quan đến đặc tính hạ cấp của chúng sanh thì chúng sanh không thể hỗ trợ cho các phẩm hạnh tột đỉnh được; chính vì thế họ ước ao đạt đến tịch diệt níp bàn hay họ ước ao xuất gia đi tu. Nhưng các chư thiên thuộc cõi địa cầu thì tồn tại cho đến khi nào cuộc sống của họ vẫn kéo dài ngay cả sau khi đã đạt đến bậc A-la-hán.

2593. Trong số sáu loại chư thiên thuộc cõi dục giới, các vị Nhập Lưu và các vị Nhất Lai tồn tại cho đến khi nào thọ mạng của họ vẫn còn tồn tại. Điều thích hợp đối với một vị Bất Lai là đạt đến được sắc hữu và đối với các vị đã đoạn tận các lậu hoặc là chứng đắc tịch diệt níp bàn. [522]. Tại sao vậy? vì họ không có nơi nào để lưu lại trên thế gian này [103].

2594. Tất cả những ai thuộc cõi sắc giới và vô sắc giới đều lưu lại đó cho đến khi nào thọ mệnh của họ vẫn tồn tại. Về điểm này, các vị Nhập Lưu và các vị Nhất Lai được đầu thai nơi cõi sắc giới lại không quay trở lại cõi đó nữa; họ đã chứng đắc tịch diệt níp bàn tại đó và ta gọi họ là các vị “Bất Lai Thiền Định” (jhāna-anāgāmin).

2595. Nhưng điều gì quyết định [việc tái sanh] cho những ai đã chứng đắc được bát thiền chứng? Thiền định Jhana là điều quen thuộc nhất, chỉ nhờ có nhập thiền định đó đã trở thành quá quen thuộc mà ngài được tái sanh; nhưng khi toàn bộ đã trở nên quen thuộc thì điều gì quyết định đây? Đó là bổn nguyện, ngài được tái sanh nơi nào ngài khao khát được tái sanh. Khi nào chẳng còn bổn nguyện thì điều gì quyết định đây? Đó là thiền chứng họ duy trì được vào thời điểm tử. Nếu không có thiền chứng nào vào thời điểm tử, thì điều gì quyết định đây? đó là thiền chứng phi tưởng phi phi tưởng sẽ quyết định vì chắc chắn ngài sẽ tái sanh nơi cõi phi tưởng phi phi tưởng.[104]

2596. Đối với các vị thánh đệ tử được tái sanh nơi chín cõi Phạm Thiên thì tái sanh cũng hiện hữu tại đó và tái sanh thuộc hạng cao cấp, chẳng có tái sanh hạ cấp đâu, nhưng những người phàm phu có tái sanh ở cõi đó thì có cao có thấp. Đối với các vị thánh đệ tử được tái sanh nơi năm cõi tịnh cư và nơi bốn cõi vô sắc giới cũng có tái sanh ở đó và tái sanh lại được nâng cao. Một vị Bất Lai tái sanh nơi cõi sơ thiền, sau khi đã tự thanh tịnh chính mình nơi chín cõi Phạm Thiên, vị đó sẽ chứng đắc tịch diệt hoàn toàn khi ngài đã đạt đến tột đỉnh. Ba cõi các vị chư thiên đó là cõi chư thiên Quảng quả, các chư thiên Sắc cứu cánh, và các chư thiên thuộc cõi phi tưởng phi phi tưởng; và được gọi là những hữu tột đỉnh.(seṭṭhabhava)[105] các vị Bất Lai chỉ tái sanh ở ba cõi đó không thể tiến cao hơn cũng không hạ thấp hơn được, các vị ấy chứng đắc viên tịch hoàn toàn nơi các ngài sống. Đây chính là phương pháp chung cho điều này vậy[106].

7. Chương thứ bảy

2597. Trong chương bảy, ta nên hiểu pháp cần phải thắng tri (abhiññeyyatā) khớp với thắng trí phân biệt những thực tính tướng (salakkhaṇapariggāhika)[107]. Pháp cần phải biến tri (pariññeyyatā) ăn khớp với những đạt tri nơi liễu tri đạt tri, thẩm đạt tri, và cả trừ đạt tri. (ñāta-tīraṇa-pahānapariññā)[108] và ta nên hiểu điều đó theo như hiểu biết toàn bộ những gì thuộc biến tri và thẩm đạt tri. Trong các đoạn như rūpakkhandho abhiññeyyo pariññeyyo na pahātabbo. <426.22> (“sắc uẩn cần phải thắng tri, cần phải biến tri, không cần phải đoạn trừ.”) và điều này nên được hiểu là cần phải biến tri về đoạn trừ như trong các đoạn sau Samudayasaccaṃ abhiññeyyaṃ pariññeyyaṃ pahātabbaṃ <426.37> (“tập đế cần phải thắng tri, cần phải biến tri và cần phải đoạn trừ.”)

8. Chương thứ tám

2598. Trong chương tám, pháp hữu tri cảnh và bất tri cảnh nên được hiểu theo như nhãn thức, v.v... đang có sắc xứ v.v... làm đối tượng.

9. Chương thứ chín

2599. Ý nghĩa chương thứ chín cũng đã quá rõ ràng.

10. Chương thứ mười.

2600. Cũng như vậy trong chương thứ mười, [điều gì cần đề cập đến] đã được đề cập đến toàn bộ nơi nhiều vị trí khác nhau trong chương câu hỏi.

Kết thúc phần diễn giảng về phân tích pháp tâm.

LỜI BẠT

2601. [523] Bận rộn thuyết giảng Vi Diệu Pháp
cho cả chư thiên ngài nguyện trang điểm bằng Pháp
Vị đạo sư của giáo pháp, có đám đông vây quanh
Gồm hàng ngàn chư thiên nơi cõi chư Thiên
Người nào không có kẻ thù địch
Cộng thêm mười tám ân đức cao siêu
Vị cứu tinh trang điểm bằng đủ loại thánh đức
Ban tặng ta tập kinh thứ hai, phân tích
Tập chú giải để diễn giải cặn kẽ
Về ý nghĩa theo như lời yêu cầu.
Do vi Buddhaghosa được soi sáng.
Dẫn ta tăng trưởng nhanh với phẩm chất vững vàng.
Ta bắt đầu soạn thảo và biên khảo,
Tập kinh có tên gọi” xua tan si”
Vì tập kinh giúp xua tan ảo giác.
Liên quan đến ý nghĩa bí ẩn nhất.
Giờ đã đạt đến kết thúc.
Không vương vấn bất hạnh, lại đề ra điều cơ bản.
Rút tỉa nơi các tập Chú Giải cổ xưa
Có bốn mươi đoạn tụng trong Kinh điển Pāli;
Và toàn bộ chỉ mang một tác phẩm
Để mọi chúng sanh chỉ có một nguyện vọng thanh tịnh
Cho toàn chúng sanh được tiến tới
Phần kết thúc thành công rực rỡ.
Và nhờ đạt đến công đức này
Việc biên soạn theo thứ tự mà quảng bá.
Pháp thánh thiện khi còn tồn tại trên đời này.
Mong rằng cõi trần đạt đến an tịnh vĩnh viễn.

Cũng cầu mong Pháp tồn tại muôn đời
Mong rằng cõi trần tục sướng vui trong Giáo pháp
chốn đồng quê luôn nhận được phước lành
Với an tịnh, thịnh vượng và mọi điều tốt lành.

THÔNG TIN THÊM

2602. Tập chú giải Vibhaṅga (Bộ phân tích) được gọi là “Xua Tan Si” do vị Trưởng lão được trang bị với đức tin tuyệt đối và thanh tịnh, có trí thông minh và tinh tấn phi thường biên soạn. Ngài chính là nơi hội tụ đủ mọi ân đức chính trực và khả ái v.v... do ngài đã miệt mài tu luyện giới hạnh, ngài có khả năng tìm tòi, nghiên cứu sâu rộng và thăm dò đến tận đáy các quan điểm về chủ thuyết của chính mình và của tha nhân. Ngài đắc thủ đặc tính sắc bén trí tuệ. Ngài mạnh mẽ nơi trí không sai lầm nơi giáo pháp của Đức Thế Tôn như đã được phân chia thành Ba Tạng cùng với đầy đủ những chú giải kèm theo. Một vị chú giải vĩ đại, [524] được phú cho giọng nói ngọt ngào và thánh đức xuất phát từ niềm hạnh phúc được tạo ra do thông thạo luật ngữ pháp, một diễn giả chỉ phát biểu những điều thích hợp, một diễn giả không ai sánh kịp, một nhà kệ vĩ đại, một đồ trang điểm cho dòng họ các vị Truởng Lão đang trú ngụ tại Đại Thiền Viện và là người đang làm sáng toả ánh hào quang nơi dòng dõi các vị Trưởng Lão với giác ngộ vô tỳ vết nơi các pháp siêu nhân đã được trang điểm với các phẩm chất gồm sáu loại thắng trí và các loại trí phân định một người có dồi dào trí tuệ được thanh tịnh kỹ càng. Và ngài mang tên là Buddhaghosa do các vị đáng kính ban tặng.

2603. Mong rằng điều đó tiếp tục chứng tỏ

Chánh đạo thanh tịnh đầy trí thông minh
Cho những thiện nam tử tìm kiếm làm phương cách.
Để chuyển vận chúng sanh qua khỏi cõi đời này.
Vì chừng nào còn hiện hữu tại cõi thế
Thì tên ngài cũng lưu lại. như “Đấng Toàn Giác”’
Nhờ đó mà thanh tịnh trong tâm
Là vị đại hiền triết trên dương gian.

Đến đây kết thúc tập Chú Giải “Xua Tan Si Ám”

-ooOoo-