CHƯƠNG BẢY

TIỂU PHẨM

1. BHADDIYA (1)

[360] Kinh Phật đầu tiên trong Tiểu phẩm: đối với chàng lùn Bhaddiya (Lakuṇṭakabhaddiyaṃ [1]): liên quan đến vấn đề này, Bhaddiya chính là tên của vị Trưởng lão đó; nhưng họ lại đặt tên giễu cho ngài là “chàng lùn Bhaddiya” do ngài có thân hình thấp nhỏ. Người ta kể lại rằng, là thần dân thành phố Sāvatthi, trưởng lão Bhaddiya là người giàu có, có rất nhiều tài sản, (nhưng) do thân hình lùn thấp khiến ngài không mấy vui vẻ[2], với dáng vẻ xấu xí, khó coi, và lưng gù. Ngài đã xuất gia sau khi đạt được niềm tin vừa khi nghe giáo lý của Ðức Phật, một ngày kia ngài đã đi đến thiền viện cùng với các cận sự nam, trong khi Ðức Phật lưu lại tại khu rừng Jeta; trong lúc đó, sau khi ngài đã được thọ cụ túc giới, ngài đã quán triệt được đề mục thiền này trước sự hiện diện của Ðức Phật và rồi đang khi tinh tấn tu luyện thiền minh sát,  ngài đã chứng đắc thánh quả nhập lưu. Vào thời đó, sau khi đã trở thành sekhas hầu hết các vị Tỳ khưu đều phải đến gặp Trưởng lão Sāriputta và yêu cầu được chỉ cho đề mục thiền để đạt tới thánh đạo cao hơn. Thấu triệt giáo lý Phật Pháp và đặt nhiều câu hỏi với ngài; sau khi đã đạt được những ước nguyện đó ngài phải trình lại cho họ về đề mục thiền mình đã nhận, diễn giải Phật Pháp và trả lời những câu hỏi đó, khi họ đang còn tu luyện và tự tham gia việc tu hạnh đầu đà, có một số đã chứng đắc thánh quả nhất lai, một số khác chứng đắc thánh quả bất lai, một số đạt thánh quả A-la-hán,[3] một số lại đạt được tam minh, một số đạt được sáu phép thần thông và một số đạt đến được bốn đạt thông[4]. Vừa nhìn thấy họ, chàng lùn Bhaddiya, giờ đã là một người có nhu cầu được huấn luyện, nhận ra rằng đã đến thời điểm[5] cho chính họ nữa, quán xét [6] tâm[7] sẵn sàng và tính khiêm tốn[8] đem lại, họ đã đi lại gặp vị Tướng quân chánh pháp[9] và rồi sau khi đã trao đổi lời chào hỏi với nhau, sau khi đã chào đón, vị trưởng lão đã yêu cầu được nhận giáo lý Phật Pháp, ngài cũng đàm đạo Phật Pháp[10] với ngài phù hợp với khả năng hiểu biết của ngài; vì lý do đó có lời nói rằng. “và vào dịp đó vị trưởng lão Sāriputta đã chỉ định cho trưởng lão Bhaddiya, chàng lùn bằng vô vàn vô số cách trong cuộc thảo luận Phật Pháp đó.” v.v… [361] Về điểm này:

Bằng vô vàn vô số cách (anekapariyāyena): bằng nhiều cách, tức là “chính vì vậy ngũ uẩn đều vô thường, kể cả đau khổ, kể cả vô ngã.” Với cuộc đàm đạo Phật Pháp  (dhammiyā kathāya): với cuộc đàm đạo Phật Pháp đã khiến nổi lên sanh diệt v.v…ngũ thủ uẩn (upādānakhandhas). Ðang chỉ ra cho thấy : sandasseti = sammā [11] dasseti (thay thế hai âm tiết ngắn thành một âm tiết dài dưới dạng[12] ngữ pháp khác) những đặc tướng về vô thường v.v… nơi các ngũ uẩn đó và bản chất phải trải qua sanh và diệt được chỉ rõ: trước tiên những điều này như đang nắm lấy ngài bằng chính cánh tay.[13] Khiến cho ngài trưởng lão tiếp tục: samādapeti = sammā ādapeti (thay thế hai âm tiết ngắn thành một âm tiết dài dưới dạng ngữ pháp khác) nhập thiền minh sát, lấy các đặc tướng đó làm đề mục thiền, khiến cho ngài chấp nhận chính những đề mục thiền đó ngay từ lúc thực hiện vừa hoà nhập với đám đông trên đường[14]. Khiến chúng trở nên sắc xảo (samuttejeti): khiến trí minh sát của ngài trở nên sắc sảo (sammā uttejeti, thay thế hai âm tiết ngắn thành một âm tiết dài dưới dạng ngữ pháp khác): bằng cách ảnh hưởng đến trạng thái trong sáng rõ ràng[15] nơi các căn của ngài, thanh tịnh hoá[16] chúng bằng cách khiến chúng trở nên trong sáng rõ ràng, theo cách thức đó, sau khi ngài biến việc hành thiền của mình đi theo trung đạo bằng cách tinh tấn liên tục các giác chi, kết quả là ngài đã nhận định vấn đề một cách dửng dưng[17] vô tư, khi thời điểm cần thiết để tán thành hay phê phán liên quan đến tính chất sanh diệt v.v…[18] nơi các hành như chúng tự xuất hiện tiếp theo sau nhập thiền minh sát sơ đẳng, tuệ quán thiền minh sát của ngài, giờ đây đã trở nên dũng mãnh và trong sáng, có thể tự chịu đựng một cách tự nhiên[19]. Khiến dựng tóc lên do bị kích động (sampahaṃseti): khiến cho tâm xao động lên do bị kích động (sammā pahaṃseti,  thay thế hai âm tiết ngắn thành một âm tiết dài dưới dạng ngữ pháp khác) do kết quả việc tu luyện đó được duy trì cùng với thiền minh sát hiện vào lúc này đã khiến xuất hiện theo cách đó và cũng là kết quả do sức mạnh tu luyện ngài đã đạt đến sau này.[20] Nói cách khác khiến cho tâm ngài hoàn toàn sảng khoái là do kết quả đem lại hương vị ngọt ngào đó. Tâm ngài được giải thoát khỏi các phiền não bằng cách không chấp thủ (anupādāya āsavehi cittaṃ vimucci): bằng bất kỳ cách nào vị tướng quân chánh pháp cũng diễn giải Phật Pháp, theo cùng một cách do thực chất là trí của ngài đã được trưởng thành do kết quả của uy lực giáo lý của Ðức Phật đem lại, về phía vị trưởng lão, ngài đã đạt được thiền minh sát, đã thâm nhập vào bản chất đích thực nơi những đặc tướng[21] đó, và do chính chứng đắc đầy tiềm năng của ngài, sau khi đã đoạn tận được hết các dục lậu, tâm ngài đạt được v.v... và khi trí của ngài liên tục phát triển phù hợp với giáo lý đó, chính ngài đã được giải thoát trong suốt quá trình theo đuổi thánh đạo[22] không dư sót bất kỳ điều gì, có nghĩa là ngài chứng đắc thánh quả A-la-hán.

Thẩm định vấn đề này (etam atthaṃ viditvā): thẩm tra vấn đề này dưới mọi góc độ, chính là chứng đắc thánh quả A-la-hán,[23] về phía vị trưởng lão Bhaddiya người lùn, đã khiến nổi lên Phật Tự Thuyết này nhằm làm rõ vấn đề đó. Về điểm này:

Ở phía trên (uddhaṃ): xuất phát từ giới (thuộc cõi) sắc giới cho đến giới (thuộc cõi) vô sắc giới. Ở phía dưới (adho): xuất phát từ giới (thuộc cõi) dục giới [24]. Dưới mọi khía cạnh (sabbadhi): do liên quan đến bất kỳ điều gì có dính líu đến các hành. Ðược đoạn tận hoàn toàn (vippamutto): giải thoát bằng mọi cách thông qua giải thoát bằng chế ngự, ngay trong giai đoạn trước  khi đạt đến thánh đạo[25] và bằng cách giải thoát thông qua triệt hạ đến tận gốc và giải thoát thông qua chỉ tịnh vào giai đoạn tiếp theo sau (chứng đắc[26] thánh đạo), và liên quan đến vấn đề này nhờ có điều “đoạn tận hoàn toàn ở trên”, đoạn tận được năm hạ phần kiết sử [27] [362] đang khi đó bằng thông qua cách này “dưới mọi khía cạnh đây là điều đã được đoạn tận hoàn toàn” ngài chỉ rõ cho thấy việc đoạn tận toàn bộ những pháp bất thiện còn sót lại[28]; hay nói cách khác, “ở trên” bao gồm cả thời gian sắp diễn ra, “ở dưới” lại bao gồm cả thời gian đã trôi qua; trong khi đó bằng cách bao gồm cả hai khoảnh khắc hiện tại cũng được gộp lại trong đó. Liên quan đến thời gian hiện tại lại nối cả hai khoảnh khắc đó lại với nhau; nhờ bao gồm vào điểm này khoảng thời gian sắp diễn ra thì bao gồm cả ngũ uẩn, các xứ và các giới[29] sắp sửa diễn ra, đây cũng chính là phương pháp trong đó gồm cả các từ còn lại nữa. Dưới mọi góc độ (sabbadhi): liên quan đến toàn bộ hữu bắt đầu với cách phân loại dục hữu[30], đây chính là những gì đã được đề cập đến: “Ðã giải thoát hoàn toàn liên quan đến toàn bộ hữu bao gồm cả ba thời [31], tức là tương lai, quá khứ và hiện tại.” Do thiếu tùy quán về “Chính ta đây” (ayam ‘ham asmī ti anānupassī) : người nào đã được giải thoát hoàn toàn như vậy, bắt buộc sẽ có thể tùy quán như vậy, do ảnh hưởng của ngã mạn tà kiến và si mê liên quan đến sắc uẩn và thọ uẩn v.v…cho rằng “ta chính là vật này” việc ám chỉ ở đây có nghĩa là nguời đó không có lý do gì nhận diện (pháp)[32] bằng cách này; hay nói cách khác, người này thiếu tùy quán về “chính ta đây” là cách giải thích làm rõ ý nghĩa việc chứng đắc giải thoát nói đến ở trên, vì chính thiền minh sát sẽ dẫn ta thoát khỏi giai đoạn trước (chứng đắc thánh đạo) đó và thánh đạo này nổi lên sau khi quán xét làm rõ sự bất lực[33] của ngã mạn gồm chính bản chất là điều đang tiến hành theo cách “chính là của ta”; “đây chính là ta” là điều ta gọi là ngã của mình.” Liên quan đến các hành thuộc tam giới bao gồm nơi ba thời (cũng chính là điều ta coi là “đây chẳng là của ta”, “đây chẳng phải là ta”; “chẳng phải điều dành cho bản ngã của chính ta” đã tạo thành nguyên nhân sâu xa để được giải thoát. Người nào được giải thoát như vậy, đã vượt qua khỏi bộc lưu, trước đó chưa vượt qua được, nhờ đó ta thoát khỏi tái sanh. (evam vimutto udatāri oghaṃ atiṇṇapubbaṃ apunabbhavāya) người nào, được giải thoát bằng mọi cách như vậy, mà thoát khỏi mười kiết sử (fetters) và tránh xa mọi pháp bất thiện, trở thành vị A-la-hán do kết quả chứng đắc thánh đạo mà ra, sẽ khởi xuất khỏi (udatāri= uttiṇṇo [34], một dạng ngữ pháp khác, bốn bộc lưu, tức là dục bộc lưu, hữu bộc lưu, kiến bộc lưu và vô minh bộc lưu; hay nói cách khác đây chính là bộc lưu trong vòng luân hồi vậy.Chưa vượt qua được trước đó ngay cả chỉ trong ước mơ[35] bằng cách đó mà thoát khỏi tái sanh tiếp theo, bằng cách đó mà níp bàn là điều chẳng còn bất kỳ sanh y sót lại, có nghĩa là sau khi ngài đã vượt qua được những bộc lưu đó, lúc đó ngài có thể  đứng thẳng nơi bến bờ bên kia.

Việc diễn giải Kinh Phật đầu tiên kết thúc tại đây.