5. VỚI LONG VƯƠNG

Trong Kinh Phật thứ năm[1]: Tại Kosambi (Kosambiyaṃ): trong thành phố có tên gọi là Kosambi, liên quan đến việc thành phố này được xây dựng trên một cảnh quan có rất nhiều các thầy Rishi tên là Kusumba đang cư trú trong đó. Tại hành xứ Ghosita (Ghositarame): trong một nơi nghỉ ngơi do một thương gia giàu có tên là Ghosita xây cất.  Ðức Phật đang lưu lại tại hành xứ đó, có rất đông dân chúng vây quanh (Bhagavā ākiṇṇo viharati):  do đang phải chịu chứng sung huyết hành, Ðức Phật đang lưu lại tại đó. Nhưng tại sao ngài lại bị chứng sung huyết hành, hay đây chỉ là một liên hợp[2] mà thôi ? Chẳng có sự gì xảy ra cả, vì chẳng có ai có thể đến gặp Ðức Phật[3] nếu không được ngài đồng ý. Vì chính Thế Tôn Chư Phật đang gặp khó khăn[4] và ngay cả những người nào đã không hề bị ô uế dưới bất kỳ hình thức (cũng bị như vậy). Nhưng vì Ngài là Ðấng chỉ biết tìm kiếm hạnh phúc cho chúng sanh, do lòng thương xót chúng sanh đó, Ngài đã đồng ý cho tám nhân vật[5] thỉnh thoảng đi đến gặp Ngài nhằm mục tiêu giúp họ vượt qua tứ bộc lưu[6]phù hợp với lời Ðại nguyện (Great Vow) trước đó là, “Khi nào (Ta) đã được giải thoát, (ta) sẽ giúp cho chúng sanh cũng được giải thoát như vậy.”[7] Do lòng từ tâm được khuấy động lên, trong khi đó Ngài biết rõ thời điểm nào là thuận tiện, để Ngài đồng ý cho chúng sanh có thể đi đến gặp Ngài. Ðây là thói quen Chư Phật thường làm như vậy, đó là ý nghĩa muốn ám chỉ ở đây, trong trường hợp hiện nay, do việc Ngài lưu lại (với điều kiện) giữa chúng sanh khiến cho họ có thể vây quanh Ngài. Hơn thế nữa, cũng chính trong hoàn cảnh này vị Ðạo sư đã đưa ra những lời động viên dân chúng bằng cách nói rằng, “Chính vì chẳng bao giờ những tình trạng thù địch lại được xoa dịu bằng tính thù địch bao giờ.” v.v… (Dhp 5) Sau khi đã kể lại chuyện kể[8] về nhà vua Dīghīti[9] Kosalan cho các vị Tỳ khưu Kosambikan hay lý sự nghe, trong ngày hôm đó ban đêm đã nhường chỗ cho ban ngày cho đến khi họ tham gia cuộc thảo luận đó. Ngày thứ hai Ðức Phật cũng thuật lại cùng một câu chuyện như vậy, chính ngày hôm đó đêm cũng lại nhường chỗ cho đến rạng đông cho đến khi họ hoàn tất tranh luận. Vào ngày thứ ba Ðức Phật cũng kể lại cùng một chuyện kể như ngày hôm trước, sau đó có một vị Tỳ khưu nọ đã thưa với Ðức Phật những lời sau đây : “ Thưa Ðức Thế Tôn, mong rằng tỏ ra vô tư [10] cho phép chúng tôi[11] được lưu lại nơi hạnh phúc bất tận này, với những điều kiện cụ thể. Chúng tôi đã học hỏi[12] được rất nhiều điều từ những cuộc tranh cãi, từ những cuộc thảo luận, từ những cuộc bất hòa này và từ những cuộc bất đồng này.” (Vin i 341).  [249] Ðức Phật lý luận: “Xuất phát từ những tâm mệt mỏi rã rời này, quả  thật  là những chúng sanh vô dụng!  Quả thật vào lúc này ta không thể lôi kéo họ tập trung chú ý vào những điều như vậy được; và ở đây chẳng có sự gì có thể níu kéo họ tập chung chú ý[13] cả. Giờ đây điều gì sẽ xảy ra nếu ta quyết định thực hiện cuộc sống Du Sĩ cô độc một mình?  Theo cách này,  chắc hẳn các vị Tỳ khưu này sẽ ngừng không còn tranh luận với nhau nữa.” Theo cách này, sau khi đã chọn trú xứ trong cùng một thiền viện duy nhất cùng với các vị Tỳ khưu là những người thường tạo ra những cuộc tranh luận được lưu lại với ngài (với điều kiện) họ cùng lưu lại vây quanh ngài,[14]do thiếu vắng bất kỳ người nào có khả năng hướng dẫn họ, cũng như để chúng sanh có thể đi đến gặp Ngài v.v… Vì lý do đó có lời nói rằng “Và vào dịp đó Ðức Phật đã lưu lại, có đông đảo chúng sanh vây quanh Ngài” v.v.. Về điểm này:

Khó chịu (dukkhaṃ): không dễ chịu, ý nghĩa ở đây là với những điều kiện không đáng ước ao do họ không cảm thấy hài lòng. Vì lý do đó Ngài nói, “Ta lưu lại đây…không mấy thoải mái.” Tách biệt (vūpakaṭṭho): rút lui[15], giữ khoảng cách xa. Và sau khi lý luận theo cách đó, Ðức Phật đã thực hiện nghi lễ rửa thân rất sớm, ngài du sĩ vào thành Kosambi để tìm kiếm đồ khất thực và rồi, không hỏi han bất kỳ ai, ngài đã ra đi một mình, chẳng có ai theo hầu, và ngài đã ngồi thiền dưới gốc cây Sala đầy triển vọng, trong cánh rừng rậm dầy đặc trong vùng Pālileyyaka nằm trong vương quốc Kosala, vì lý do đó có lời nói rằng: “Thế rồi Ðức Phật đắp y cà sa vào buổi sáng sớm đặc biệt ngài… ngồi dưới gốc cây Sala đầy triển vọng (trong cánh rừng rậm Rakkhita trong vùng Pārileyyaka.)” Về điểm này:

Chính ngài (sāmaṃ) tự mình ngài (sayaṃ). Gói lại cất đi (saṃsāmetvā): lấy đi. Ðắp y cà sa và lấy bát khất thực (pattacīvaram ādāya) liên quan đến vấn đề này, đây là điều được truyền đạt lại và cũng được phân tích với từ sāmaṃ (chính ngài.)[16] Các đồ đệ của ngài (upaṭṭhake): không tham khảo những cư dân trong thành Kosambi là những đồ đệ của ngài, như thương gia giàu có Ghosita v.v… ở trong thiền viện, đồ đệ chính của ngài là Trưởng lão Ānanda. Cùng đi với Ðạo sư theo mệnh lệnh xuất gia[17], có năm trăm vị Tỳ khưu nói với Trưởng lão Ānanda rằng. “Hỡi Ānanda, Ðức Phật đã tự bỏ đi có một mình; chúng ta phải đi theo ngài,” (tiếp theo sau đó Trưởng lão Ānanda) đã ngăn cản họ nói rằng, “Hỡi chư huynh, vào thời điểm như vậy, Ðức Phật đã tự thu xếp đồ đạc, rồi lấy bát khất thực đắp y cà sa và ngài đã ra đi không có người theo hầu, cũng không tham khảo ý kiến các đồ đệ, không dặn dò Tăng đoàn bất kỳ điều gì cả, vào những thời điểm đó chính là cách Ngài bố trí để du sĩ một mình vào trong hoang địa. Các vị đồ đệ phải thực hiện những gì thích hợp với cách sắp xếp của Ðạo sư vậy, chính vì thế, vào những ngày đó, không có ai đi theo ngài cả.” Ngài cũng chẳng đi theo ai cả. Dần dà[18] (anupubbena): vào đúng lúc; đang khi còn du sĩ trong các chuyến du sĩ từ làng nọ đến làng kia và tiếp theo sau đó là tới các khu chợ. Ngài đã đến khu nghỉ ngơi (hành xứ) Bālakaloṇakāra[19] nghĩ rằng chắc hẳn trước tiên ngài sẽ gặp một vị Tỳ khưu đang thực hiện chuyến du sĩ đơn độc ở đó, ngài đã đàm đạo với Trưởng Lão Bhagu[20] tại đó về những thuận lợi liên quan đến cuộc sống du sĩ đơn độc, trong những câu chuyện kéo dài suốt ban chiều  và ban tối[21] nhưng còn kéo dài suốt  ba canh khuya, lại lên đường khất thực vào buổi sáng ngày hôm sau cùng với ngài Trưởng lão Bhagu đóng vai một vị sa môn đi hộ tống ngài. (Sau đó) thình lình ngài đã ra hiệu cho Trưởng Lão ra đi và rồi ngài đi về hướng đông một mình khu công viên Rừng Tre Con Nai[22]nghĩ rằng ngài có thể gặp được ba Ðại đệ tử[23] đang sống tập thể chung với nhau ở đó,[250] ngài cũng[24] đã trò chuyện với họ, suốt đêm[25] về những điểm thuận lợi do cuộc sống tập thể hoà đồng đem lại. (sau đó) thình lình ngài lại rời bỏ những Ðại đệ tử này và rồi tự mình đi tới một ngôi làng[26] tên là Pārileyya. Cư dân trong làng Pārileyya cũng đã đem đồ khất thực cúng dường cho Ðức Phật sau khi đi đến gần để gặp ngài. Tại đó họ đã cho dựng một căn chòi lợp lá làm nơi cư trú cho Ðức Phật, cũng có một cánh rừng rậm tên là Rakkhita[27] không xa ngôi làng Pārileyya là bao, và rồi họ khẩn cầu Ðức Phật mà rằng, “Xin  Ngài ngụ lại đây”, và Ngài lưu lại đó theo lời thỉnh cầu của họ. Hơn thế nữa, cũng có một cây Sala đặc biệt, hấp dẫn và mang điềm lành[28] đến cho dân làng, người ta gọi là “cây Sala triển vọng” Ðức Phật đã lưu lại đó, sống nhờ của bố thí của dân làng ngay dưới gốc cây gần căn chòi lá trong rừng sâu, vì lý do đó có lời nói rằng, “Ngài đã lưu lại, ngay dưới gốc cây Sala triển vọng trong cánh rừng Sala trong vùng Pārileyyaka. Long Tượng (hatthināgo): là con voi to lớn,[29] là con voi đầu đàn. Cũng có những chú voi con[30] (hatthikalabhehi): do chúng có tuổi đời còn nhỏ. Có những con voi mới sanh (hatthicchāpehi) những con voi nhỏ còn đang bú mẹ[31] cũng có tên gọi[32] là “Bhiṅkas.[33]”Ðầu lưỡi bị cắt đứt (chinnaggāni): chú voi chỉ ăn cỏ[34] thế nên đầu lưỡi đã bị sước đứt, toàn bộ vẫn còn y nguyên, sau khi những con voi khác[35] đã ăn mất v.v…vì chúng đi trước chú voi này, tương tự như những chân răng. Liên tục bị kéo xuống (obhaggobhaggaṃ). Long Tượng liên tục đốn ngã (những con voi trong đàn) bằng cách bỏ lại đàng sau tại những vị trí cao (trên núi). Cành cây dành phần của (Long Tượng) (assa sākhābhaṅgaṃ): (Bầy voi) đã ăn cả phần cành cây dành cho (Long Tượng). Ðiều đó gây xáo xộn (āvilāni): (Long Tượng) đành uống phần nước đã bị khuấy đục lẫn lộn với bùn đất, liên quan đến thực tế là nước đã bị khuấy đục lên khi đàn voi đã chạy qua khúc suối đó. Long Tượng cũng đành phải uống nước đã bị khuấy đục. Ra khỏi chỗ tắm (ogāhā): thoát ra khỏi khúc suối, đã vượt qua ogāhaṃ, là một từ Kinh Ðiển Pāli[36]. Của nó (assa): phần thuộc về Long tượng. Cọ sát chen lấn (upanighaṃsantiyo): đụng phải; ngay cả đã bị chen lấn như vậy, Long tượng cũng không tỏ vẻ bực tức. Do bản chất (thân hình) to lớn, do đó luôn bị các con voi khác liên tục cọ sát với long tượng. Xuất phát từ đàn voi này (yūthā): xuất phát từ đàn voi này. Ðã đi đến[37] gặp Ðức Phật (yena Bhagavā ’ upasaṅkami): người ta kể lại rằng khi Long tượng đã chạy vào rừng sâu do không muốn sống theo bầy nữa, Long Tượng đã gặp Ðức Phật trong rừng và đã dịu lại giống người vừa thoát khỏi mọi căng thẳng tra tấn do hàng trăm hàng ngàn bình đựng nước xối vào đám cháy. Và với tâm[38] thành kính, long tượng đã phủ phục trước Ðức Phật, sau  đó, Long Tượng đã chu tất nhiều nhiệm vụ[39] chính của mình như: dọn sạch cỏ tại gốc cây Sala và nơi chiếc chòi lá và sau đó còn quét dọn sạch sẽ những cành lá phần dành cho mình, Long tượng còn đem nước cho Ðức Phật xúc miệng và tắm rửa, đưa hầu ngài cả tăm xỉa răng, và sau đó còn dâng cho ngài cả trái cây ngọt ngào kiếm được trong rừng. Chính Ðạo sư cũng đã sử dụng thoải mái những thứ đó. [251] Vì lý do đó có lời nói rằng. “Ở bất kỳ nơi nào Ðạo sư lưu lại, ngay tại đó Long Tượng cũng đã dọn sạch cỏ, lại lấy vòi[40] của mình lấy nước uống cũng như nước tắm rửa dâng lên cho ngài.” Long Tượng cũng dùng vòi thu gom củi đốt, cọ vào nhau lấy lửa nhóm lửa và đốt cháy[41]những khúc củi đó, làm cho những hòn đá nóng lên, dùng cây gỗ thọc[42] vào những viên đá đó gạt xuống một hố[43] đá nhỏ và khi nhận ra bình nước đã nóng, Long tượng ta liền đem dâng cho Ðức Phật và ngồi lại trước mặt Ngài. Khi  Ðức Phật vừa xuất hiện, nhận ra rằng Long Tượng muốn ngài tắm, và chính Long tượng đã sửa soạn những gì liên quan dành cho Ðức Phật tắm rửa vậy. Cũng áp dụng cùng một cách vừa nêu, Long tượng cũng sửa soạn nước uống cho Ðức Phật, trừ khi Long tượng đến gặp Ðạo sư vào lúc nước uống đã nguội. Liên quan đến vấn đề này có lời nói rằng, “Và dùng chiếc vòi của mình Long Tượng đã sửa soạn cả nước uống lẫn nước tắm cho  Ðức Phật.[44]”. Thế rồi (tâm  Ðức Phật khởi sanh suy nghĩ) liên quan đến những ai đang theo đuổi cuộc sống viễn ly ẩn dật (atha kho Bhagavato rahogatassa) v.v…là cách chỉ rõ cho thấy việc quán xét lại niềm vui bất tận[45] đối với cuộc sống viễn ly, liên quan đến cả hai long tượng với thân hình lớn này. Ðây cũng chính là ý nghĩa như đã được khẳng định ở trên.

Thẩm định lại chính cuộc sống viễn ly (ẩn dật) của mình (attano ca pavivekaṃ viditvā: ý thức được pháp viễn ly thân ngài thực hiện là do kết quả ngài không tu tập lại với bất kỳ ai, tuy nhiên những cách viễn ly khác[46]lúc nào cũng tồn tại nơi Ðức Phật. Tập Phật Tự Thuyết này (imaṃ udānaṃ): Ðiều này khiến khởi sanh tập Phật tự Thuyết này nhằm làm sáng tỏ đặc tính giống nhau về khuynh hướng liên quan đến niềm sung sướng có được nơi cuộc sống viễn ly (ẩn dật) nơi chính ngài và về Long Tượng (naga). Ở đây mới chỉ là ý nghĩa ngắn gọn được trưng ra[47] mà thôi.

Tâm của Long Tượng của con vật có ngà giống những chiếc sào, con vật có ngà trông giống như chiếc trục xe[48], trùng khớp với, phù hợp với. Tâm Long tượng với tâm Long Phật. Sợ rằng (được hỏi) sao điều đó có thể trùng khớp được. – Về việc một mình Ngài được cảm khoái trong hang động, vì giống như Long Phật (Buddha-naga), Khi ngài chấp nhận cuộc sỗng viễn ly (ẩn dật) sau khi đã khiếp sợ việc tu tập nơi đông người vây quanh, ngài nghĩ rằng, “Trước kia ta đã lưu lại giữa nơi đông người tụ họp lại,” giờ đây ta được cảm khoái[49], hoan hỷ, một mình, chẳng có bạn hữu, trong hang động, nằm sâu trong rừng rậm. Cũng như vậy đối với Long Tượng (elephant-naga), đang lúc hưởng ứng cuộc sống viễn ly (ẩn dật) sau khi đã chán ngán cuộc sống  chung đụng trước đây với nhiều chú voi khác v.v…giờ đây được cảm khoái, thích thú, sống một mình, không có bè bạn, trong hang động, nằm tận trong rừng sâu[50], chính vì thế tâm con người này trùng khớp với naga, ý nghĩa ở đây là, giả như điều này trùng hợp với tâm của ngài (Ðức Phật), thì chính xác đây là điều tương đồng do (Long Tượng) có được cảm nhận pháp sống viễn ly (ẩn dật) một mình đem lại.

Ðến đây kết thúc phần diễn giải Kinh Phật thứ năm.