3. VỚI CÂY GẬY

Trong kinh Phật thứ ba: những chàng trai trẻ (kumārakā): những con trai. Giữa thành phố Sāvatthi và cánh rừng Jeta (antarā ca Sāvatthiṃ antarā ca jetavanaṃ): từ antarā [1] đã được truyền lại liên quan đến lý do (có điều gì đó) như trong câu “Ngoài vị Như Lai ra, ở đây ai biết được điều gì liên quan[2] (tadantaraṃ)?[3] (Tăng Chi Bộ Kinh (A) iii 350; Av 140). “Quần chúng đang tụ tập lại với nhau và bàn luận về tôi về anh, có liên quan gì ở đây sao? (kim antaraṃ)? (S i 201) v.v…liên quan đến một biến cố ngắn ngủi như trong câu “ Ôi đức Thiện Thệ, có một người đàn bà đang rửa chén và nhìn thấy tôi, chỉ trong nháy mắt (vijjantarikāya) (Trung Bộ Kinh (M) i 448) v.v… liên quan đến tấm lòng.[4] như trong câu, “người nào trong tâm không tồn tại giận hờn (antarato)” (vin ii 184; Ud. 20) v.v…; [110] liên quan đến ở giữa, như trong câu, “người đó dừng lại giữa đường (antarāvosānaṃ)” (It 85[5]) v.v…; và liên quan đến khoảng cách, như trong câu, “như vậy dòng nước (Tapodā)[6] này, hỡi các vị Tỳ khưu[7] đã xuất hiện ở giữa hai địa ngục[8] to lớn”(Vin iii 108). Cũng trong trường hợp hiện tại, ta nên hiểu cùng một ý nghĩa như vậy theo cách sau đây, tức là trong khoảng cách giữa Sāvatthi và cánh rừng Jeta, và liên quan đến việc liên kết giữa từ antarā [9] về điểm này, đây lại là đối cách, tức là giữa Sāvatthi (Sāvatthiṃ, đối cách) và cánh rừng Jeta (Jetavanaṃ, đối cách). Trong những trường hợp như vậy, các nhà ngữ pháp chỉ sử dụng[10] một từ antara duy nhất[11], tức là antarā gāmañ ca nadiñ ca gacchati (Ngài đi giữa ngôi làng và con sông) là điều cần phải được phân tích với từ thứ nhì; nhưng hiện nay, từ này được thốt lên sau khi đã được phân tích như vậy. Ðang dùng cây gậy để đánh con rắn (ahiṃ daṇḍena hananti): đang dùng chiếc gậy đánh trên lưng con rắn, sau khi đuổi theo con rắn đang đói lả[12] bò ra khỏi hang (đi tìm đồ ăn).

Và vào dịp đó, Ðức Thế Tôn đang trên đường đi từ Sāvatthi tiến đến khu rừng Jeta để khất thực, nhìn thấy những đứa trẻ đang dùng gậy đập con rắn đó, Ngài liền hỏi “Tại sao các cậu trai kia lại lấy gậy đánh con rắn thế kia?”, và người ta nói rằng, “vì sợ bị rắn cắn[13]” điều này tạo ra một động tâm trong Phật Pháp nơi chúng sanh, Ngài nói, “Những đứa trẻ đánh con rắn này, tin rằng chúng sẽ tạo hạnh phúc cho chính mình, nhưng đau khổ sẽ theo chúng đến bất kỳ nơi đâu chúng sẽ tái sanh[14] tiếp theo sau đó; ôi tâm đã bị vô minh mê muội!” và do động tâm trong Phật Pháp đó, Ngài đã khiến khởi sanh Phật Tự Thuyết này, vì lý do đó và rồi Ðức Thế Tôn được bảo cho biết. Về vấn đề này:

Thẩm tra lại vấn đề này (etam atthaṃ viditvā): một số người đã bình luận theo cách sau đây, tức là am hiểu vấn đề này, (ý muốn nói) rằng, những đứa trẻ đó do theo đuổi đau khổ vì lợi ích hạnh phúc của kẻ khác chính chúng chẳng đạt được hạnh phúc cho chính mình trong tương lai[15]; họ cho rằng việc tìm kiếm hạnh phúc cho tha nhân ác hạnh trong tương lai sẽ chỉ dẫn đến đau khổ mà thôi (trong khi đó việc tìm kiếm như vậy về phía những người có thiện hạnh chắc chắn sẽ dẫn đến hạnh phúc. Chính vì thế Ðức Thế Tôn đã khiến khởi sanh Phật Tự Thuyết này chỉ bằng phỉ lạc mà thôi, tức là người nào không gây hại cho người khác là những người thường xuyên tạo điều hạnh phúc; thực sự là những người tuân thủ những lời động viên của Ngài. Tuy nhiên có người lại cho rằng điều đang được thẩm định, như đối với mối hiểm hoạ, dưới mọi hình thức gây ra thù nghịch cho người khác do đám trẻ này được xúi giục theo cách đó [111] Ngài khiến khởi sanh chú giải Phât Tự Thuyết này[16] về mối hiểm họa và lợi ích tạo ra hiểm họa cho tha nhân và bi mẫn với người khác có liên quan. Về điểm này[17].

Mong muốn hạnh phúc (sukhakāmāni): ham muốn hạnh phúc nhờ ước ao hạnh phúc chỉ cho chính mình. Chúng sanh (bhūtāni): các sinh vật. Người nào lấy gậy mà làm hại (yo daṇḍena vihiṃsati): “bằng cây gậy” về vấn đề này, Ngài tiếp tục giảng dạy như sau: hoặc có nghĩa là một cây gậy hay là một hòn đá, một cây kiếm, một cú đấm v.v… hay nói cách khác bằng một cây gậy (daṇḍena) : bằng những trừng phạt (daṇḍanena [18]). Ðây là điều được đề cập đến: kẻ nào,(người đó) gây hại cho, tạo mối thù địch, tạo đau khổ, bằng cây gậy bất kỳ là gì ngoài những cây gậy này, tức là bằng lời nói, bằng cách nói móc về dòng dõi gia đình v.v…[19] hay với một cây gậy về thân bằng cách đánh, đập hay cắt rời v.v… bằng tay, bằng búa, bằng kiếm v.v…hay bằng cách gây hại tài sản bằng cách áp đặt một hình phạt[20] hàng trăm hàng ngàn, toàn bộ thọ sanh[21] ước ao tìm kiếm hạnh phúc riêng cho mình, sau khi chết, lại không đạt được hạnh phúc, tìm kiếm, đi tìm, ước muốn hạnh phúc cho chính mình, sau khi đã mạng chung[22] lại không đạt được ba loại hạnh phúc, ngay cả ở đời sau, tức là hạnh phúc nhân loại, hạnh phúc thiên đường hay hạnh phúc Níp bàn, có nghĩa là, trái lại người đó chỉ nhận được đau khổ do chiếc gậy đó mà ra.

Sau khi mạng chung, không đạt được hạnh phúc (pecca so labhate sukhaṃ): con người đó, vì có tính nhẫn nại, lòng nhân ái và quán xét, kiên trì liên tục trong thu thúc thông qua thói quen[23]v.v… sau khi đã suy nghĩ ,“Chính vì ta là người ước muốn hạnh phúc, là người đẩy lùi đau khổ, chính vì thế mọi chúng sanh cũng muốn làm như vậy.” Ðừng làm hại ai, đừng gây phiền hà cho ai hay cho bất kỳ chúng sanh bằng bất kỳ cây gậy nào như đã được khẳng định ở trên, đời sau sẽ được hạnh phúc nhân loại với tư cách là một con người, được hạnh phúc thiên đàng với tư cách là một chư thiên, giả dụ như vượt thắng được cả hai loại hạnh phúc đó, thì hạnh phúc đó chính là Níp-bàn vậy; và liên quan đến vấn đề này, ta nói đến labhate (đạt được) có mục đích chỉ ra cho thấy rằng thứ hạnh phúc đó như là điều ở hiện tại, liên quan đến trạng thái không thể tránh khỏi [24] đối với một người thuộc loại đó. Cùng một phương pháp được áp dụng trong trường hợp đoạn kệ vừa đề cập đến nữa.

Ðến đây kết thúc phần diễn giải Kinh Phật Thứ Ba.