9. Visākhā

[158] Trong Kinh Phật thứ chín: tại Ðông Phương tự (Pubbārāme): tại khu nhà nghỉ được xây cất tại phía đông[1] thành phố Sāvatthi ngay trong một phong cảnh giống như thiền viện[2]Uttamadevī tại thành phố Anurādhapura. Trong lâu đài của mẹ Migāra: Migāramātupāsāde = Migāramātuyā pāsāde [3] (thay thế hai âm tiết ngắn thành một âm tiết dài), trong trường hợp này có một chuyện kể[4] lịch sử như sau:

Trong quá khứ[5], khoảng một trăm ngàn đại kiếp trở lại đây, trong khi thị kiến vị Như Lai Thập Lực  Padumuttara[6] theo lời một số cận sự nữ nàng đang có địa vị tối thượng phục vụ cho vị Như Lai, có một cận sự nữ đã mời Ðức Thế Tôn ban phát vật cúng dường cho hơn một trăm ngàn các vị Tỳ khưu có Ðức Phật đứng đầu, tuân theo lời dạy của Ðức Thế Tôn, và rồi nàng đã phát nguyện đến đúng thời điểm để trở thành người phục vụ tối thượng cho Ðức Phật tương tự như vị Như Lai Thập lực vậy. Sau khi đã tiếp tục trải qua (luân hồi) một quãng thời gian dài một trăm ngàn đại kiếp giữa các thần linh lẫn nhân loại, vào một thời điểm cùng thời với Ðức Thiện Thệ chúng ta, nàng đã tái tái sanh trong lòng bà Sumanadevī[7]trong gia đình một thương gia giàu tên là Dhanañjaya, lại là con trai của một thương gia giàu khác có tên là Meṇḍaka[8] đang sống trong thành phố Bhaddiya. Và[9] vào thời điểm nàng được sanh ra, người ta đặt tên cho nàng là Visākhā. Khi Ðức Thế Tôn du hành đến thành phố Bhaddiya, lúc đó nàng đã ra khỏi nhà để chào đón [10]Ðức Thế Tôn, đi theo nàng có năm trăm cô gái hầu hạ, và nàng đã trở thành một vị Nhập Lưu[11] (sotapanna) ngay từ giây phút đầu tiên diện kiến Ngài Như Lai Thập Lực.

Một thời gian sau đó, sau khi đã kết hôn trong gia đình Puṇṇavaḍḍhana Kumāra, là con trai một thương gia giàu có tên là Migāra, đang cư trú trong thành Sāvatthi[12]. Bố chồng của nàng, là thương gia giàu có tên là Migāra[13]. Tại đó nàng đã được làm mẹ bằng cách phục vụ chồng, kết quả là nàng đã trở thành mẹ của Migāra[14]. Nàng đã sang nhượng áo choàng[15]to lớn của mình và với chín kotis (có được số tiền)[16]nàng đã xây một karīsa[17] với qui mô một lâu đài được trang hoàng với một ngàn phòng, tức là có năm trăm phòng[18] nằm trên lầu và năm trăm phòng[19] ở tầng trệt làm chỗ ở cho Ðức Thế Tôn và Tăng Ðoàn các vị Tỳ khưu, vì lý do đó có lời nói rằng: “Tại tòa lâu đài bà mẹ Migāra”.

Một số lợi tức này nọ (kocid eva attho): một số thương vụ này nọ. Nhà vua:raññe = rājini (một hình thức ngữ pháp khác). Tùy thuộc vào (paṭibaddho): phụ thuộc vào[20], những đồ dùng được nạm đá quí và ngọc bảo v.v… phải được di chuyển từ gia đình của những người họ hàng của Visākhā đến cho nàng để làm quà tặng; [159] khi những vật đó đã được di chuyển tới cổng thành, những quan thu thuế tại đó, đang khi thu các khoản thu thuế, đã cho thu cả những gì họ cho là thích hợp, có nghĩa là đã thu nhiều hơn những gì cho phép. Khi nghe biết điều này, Visākhā muốn cho nhà vua biết rõ điều này, liền đến chỗ nhà vua cư trú cùng với đoàn tuỳ tùng như để làm hậu thuẫn. Sau thời gian đó nhà vua liền lui vào nơi ở riêng có hoàng hậu Mallikā hộ tống. Không thể tận dụng được cơ hội Visākhā đã bỏ bữa ăn đã dọn lên nghĩ rằng “Giờ thì ta sẽ có một cơ hội; giờ thì ta sẽ tận dụng được cơ hội”[21]và rồi nàng ra đi sau khi đã lên đường mà không ăn chút gì vào bụng cả. Ngay cả sau hai ba ngày như vậy, nàng vẫn chưa thể gặp được cơ hội nào. Chính vì thế người ta nói rằng nhà vua đó “đã không thực hiện những điều đã dự định.” Vì lý do nhà vua đã không tạo được cơ hội[22] để phán đoán vấn đề đó, ngay cả nhà vua không hay biết gì về điều này. Về điểm này:

Như đã dự định (yathādhippāyaṃ): phù hợp với ý định của nàng. Không thực hiện được (na tīreti): không thể kết luận được. Vì đó là ý định của cận sự nữ vĩ đại đó[23], sau khi đã giao nộp một phần thuế thuộc nhà vua[24], và không nộp thêm phần còn lại. Nhà vua[25] không thể thực hiện điều này được lý do là nhà vua đã không gặp được nàng. Ðược rồi, giờ đây (handa) là một tiểu từ hiểu theo nghĩa cam chịu. Vào thời điểm ban ngày: divādivassa = divasassa divā (thay thế hai âm tiết ngắn thành một âm tiết dài dưới dạng ngữ pháp khác), ý nghĩa là vào thời điểm giữa ngọ. Ðiều này nhằm chỉ rõ một thực tế, tức là “Tiếp tục vào ban ngày[26], trong vòng hai ba ngày, trước cổng thành nơi nhà vua cư ngụ, liên quan đến một số nhiệm vụ này nọ. Ta đi đến gặp Ngài không vì bất kỳ nhiệm vụ nào, thực tế là điều thú vị đó vẫn chưa đến hồi kết thúc; trong khi đó chính hành động đi đến gặp này lại liên quan đến Ðức Thế Tôn, liên quan đến một số mục tiêu nào đó, cả nguyên nhân để đạt được điều vô thượng liên quan đến thấy vô thượng v.v…[27] Ôi! Ðức Thế Tôn, chính vì thế tôi đã đến địa điểm này” cận sự nữ vĩ đại đó đã lên tiếng “Ôi Ðức Thế Tôn trong trường hợp này liên quan đến một số lợi ích của tôi thưa Ngài.” v.v…

Vấn đề này (etam atthaṃ) thẩm định lại vấn đề này được coi là ý định của nàng không được thành công[28] do còn phụ thuộc vào điều khác nữa. Kinh Phật Tự Thuyết này (imaṃ udānaṃ): kinh Phật Tự Thuyết này xuất hiện đã giải thích hoàn toàn các nguy hiểm cũng như lợi ích liên quan đến một số cách sống[29] đó trong đó một số người phải chịu khuất phục. Về điểm này:

Tất cả là do ảnh hưởng của một điều khác là đau khổ (sabbaṃ paravasaṃ dukkhaṃ): bất kỳ công việc gì, bất kỳ ai có liên quan, đều do người khác gây ảnh hưởng cả, đều phụ thuộc vào người khác, do ta bất lực không thể kết thúc được theo ý muốn[30]. Ðau khổ, có nghĩa là đem đến (gây ra) đau khổ. Toàn bộ uy lực hạnh phúc (sabbaṃ issariyaṃ sukhaṃ): uy lực có hai loại: uy lực hiệp thế và siêu thế. Về điểm này uy lực hiệp thế chính là quyền lực của nhà vua v.v…cũng như quyền lực trí tuệ xuất hiện thông qua nhập thiền Jhanas hiệp thế và khả năng thần thông hiệp thế (abhiññās);  uy lực siêu thế chính là quyền lực tịch diệt có thể do đắc đạo (chứng đắc thánh đạo) và thánh quả[31] thánh đạo đem lại. Liên quan đến vấn đề này, uy lực đó có liên quan đến nhân loại lại thấy điểm tột đỉnh chuyển luân vương (cakkavatti), và uy quyền đó, về phía các dạ xoa (Sakka) v.v… bao gồm chủ quyền trên nhóm chư thiên này nhóm chư thiên nọ[32] cả hai loại này cho dù có hạnh phúc sung sướng làm đối tượng, đều có thể qui về hạnh phúc sung sướng cả; giả dụ như kết thúc được điều gì ta ước muốn là do uy lực nghiệp chướng mà ra, mặc dù đơn giản trong thực tế đó chỉ là đau khổ chuyển đổi[33] thành đau khổ mà thôi. Cũng tương tự như vậy [160] uy lực tâm xuất hiện[34]nhờ nhập thiền Jhanas hiệp thế. Thực tế là ta có thể chứng minh một cách tuyệt đối là do vô thường mà ra[35]; trong khi đó uy lực chính là tịch diệt được đề cập đến một lần duy nhất là hạnh phúc sung sướng tuyệt đối; chính do bản chất tịch diệt có tính chất không thể đảo ngược được vì không thể rung động trước các pháp thế gian. Hơn thế nữa, về vấn đề này tức là hạnh phúc tâm ta có được do không lệ thuộc vào người khác dưới bất kỳ tình huống nào, Bậc đạo sư đã nói. “Toàn bộ uy lực là hạnh phúc”.

Khi cùng chịu sầu khổ chung với nhau (sādhāraṇe vihaññanti): điều này tiết lộ ra ý nghĩa đoạn văn “Tất cả là do ảnh hưởng của một điều khác nữa là đau khổ và đây là ý nghĩa trong mối tương quan này, khi công việc chung xuất hiện (với người khác) cần phải được hoàn tất. Những người này phải chịu đựng sầu khổ chung với nhau, gặp nhau trong buồn khổ, trở nên ngã lòng[36]qua việc không thể kết thúc được gì phải hoàn tất[37] đã được trù liệu mà kết quả lại do phụ thuộc vào người khác. Tại sao vậy? Vì những ách thì khó có thể vượt qua được (yogā hi duratikkamā): việc hàm ý ở đây chính là vì dục ách, hữu ách,tà kiến ách và vô minh ách, đều phát triển trong thời gian không có khởi điểm, rất khó có thể được vượt qua. Do bất khả kháng, về phía những ai có những pháp thiện không được tích trữ, để diệt trừ những (thứ đó), và như vậy, tà kiến ách là điều phải được vượt qua do đệ nhất thánh đạo, dục ách[38] được vượt qua do đệ tam thánh đạo, điều còn lại do thánh đạo tột đỉnh: chính vì thế những ách này khó lòng có thể vượt qua do thực tế là thánh đạo tự bản chất rất khó chứng đắc, chính vì thế, do không thể sở hữu được tài sản này như là lòng mong ước[39] do những ách như dục ách v.v…đã đem lại sầu khổ; trong khi đó khi xuất hiện uy lực tâm và uy lực đó chính là tịch diệt, chẳng có điều gì lại diễn ra chung (với những thứ khác), do vậy lúc nào sầu khổ cũng sẽ được tạo ra.

Hay nói cách khác, Tất cả là do ảnh hưởng của một điều khác là đau khổ (sabbaṃ paravasaṃ dukkhaṃ) : toàn bộ những gì được cho là trạng thái cuộc sống trong đó chúng ta phải lệ thuộc nhau[40] đó chính là đau khổ, do bản chất đích thực của đau khổ lại chính là vô thường, vì bất kỳ pháp vô thường nào cũng đều tạo đau khổ cả.” (S ii 53). Toàn bộ uy lực (sabbaṃ issariyaṃ): toàn bộ[41] những gì[42]được phân thành những dư sót của sanh y (substrate) v.v…đó chính là cách thoát[43] khỏi tất cả những pháp hành (ý muốn nói là) Hữu Dư Níp Bàn có tên gọi là “uy lực” vì lý do đó là một địa điểm “uy lực” của chư phật,[44] lại chính là hạnh phúc tột đỉnh vậy” (M. i  508). Một khi đã phải chung đụng với tha nhân (sādhāraṇe): một khi đau khổ và hạnh phúc tột đỉnh lại được dàn hàng[45] như vậy các chúng sanh phải lặn hụp trong đau khổ gây phiền toái là điều dành cho nhiều người, sầu khổ xuất hiện. Tại sao vậy?[46] vì ách phược rất khó vượt qua (yogā hi duratikkamā): Hàm ý ở đây chính là vì các dục ách này.v.v..được tạo tác trong mọi tình huống, nguyên nhân việc đắm chìm và lặn ngụp đó khó lòng vượt qua[47]. Như vậy, cả các bạn nữa, hỡi Visākhā, với ước muốn có được những điều ta ước ao, điều này phụ thuộc vào người khác, vì không đạt được những điều như vậy, sầu khổ xảy ra là đều khó tránh khỏi.

Việc giải thích Kinh Phật thứ chín kết thúc tại đây.