9. Upasena Vaṅgantaputta.

Trong kinh Phật thứ chín: Về Upasena (Upasenassa): liên quan đến nhân vật này “Upasena” là tên của vị Trưởng Lão; nhưng các từ này cũng có liên quan đến ngài Trưởng lão[1] có tên là “Vaṅgantaputta” do một thực chất ngài là con trai (puttattā) của một thầy Bà La Môn Vaṅganta[2]. Vì vị Trưởng Lão[3] này là em trai của trưởng lão Sāriputta – ngài đã xuất gia theo lời mời gọi của giáo lý và rồi, là một người chỉ trong vòng hai năm với chức vị đó ngài đã được thọ cụ túc giới (vào thời điểm) khi những chi mục tu luyện vẫn chưa được đặt xuống[4] ngài đã trở thành thầy dạy[5] được ban cho thọ cụ túc giới so với một số các vị Tỳ khưu và rồi cùng đi với ngài đến thọ giáo với Ðức Phật; nhưng với tâm bị động như thể đã bị một người đánh ngựa đánh gục.[6]Sau khi bị la rầy với câu “nhà ngươi đã tỏ ra quá hấp tấp, nhà ngươi là đồ vô dụng; nhà ngươi là người quá phung phí, có nghĩa là, trong khi tạo thành một nhóm người[7] (Vin i 59) theo như lời đã được truyền lại trong kinh Khandhaka, sau khi ngài đã được giảng dạy do Ðức Phật về pháp cùng chung sống với vị Tỳ khưu đó, ngài đã trở thành người rất nhiệt tình nghĩ rằng, “Ngay cả giờ đây tôi đã bị  Ðức Phật khiển trách trên cương vị một Tăng đoàn, tôi đã trở thành một người được khen ngợi[8]” và sau khi đã khởi sự nhập thiền minh sát ngài đã tiến hành thực hiện toàn bộ những tu tập hạnh đầu đà[9], chẳng bao lâu sau đó ngài đã trở thành vị chứng đắc toàn bộ sáu phép thần thông. Một người đã đạt đến bốn đạt thông và là một người vĩ đại nơi ngài mọi phiền não đã bị diệt trừ hết.[10] Sau đó khi đã giáo hoá các đồ đệ của mình trở thành người duy trì các hạnh đầu đà, ngài đã đi tới gặp Ðức Phật cùng với họ. Nhận lời khen ngợi từ[11] Ðức Phật về Tăng đoàn ngài đã thiết lập, tức là “Ngài là người đã tạo cảm hứng thanh thản trong Tăng đoàn của nhà ngươi” upasena” (Miln 360) theo cách đã được truyền đạt lại liên quan đến tiết mục tu luyện có dính líu đến cách truyền bá,[12] và trở thành một thành viên trong số tám mươi Ðại đệ tử (đại thinh văn). được ban cho một vị trí chính thức theo cách, “hỡi các vị Tỳ khưu, người này là vị tối thượng thinh văn của ta, là những người dễ mến toàn diện, có nghĩa là Upasena Vaṅgantaputta vậy.” (A i 24)

[267] Một này kia, đang trên đường trở về nhà sau chuyến đi khất thực tiếp theo sau bữa cơm trưa, ngài đã lấy nước trong bình đựng nước ra trong khi những người bạn của ngài đã ra đi tới nhiều nơi khác nhau vào ban ngày, rửa chân cho ngài, làm lạnh các chi, trải ra một miếng vải bằng da và rồi ngồi thiền trên đó suốt quãng thời gian còn lại trong ngày, chú ý đến toàn bộ những ân đức ngài đã chứng đắc. Những ân đức này tự xuất hiện trước mặt ngài, giống như một trận mưa cung tên[13] bất tận. Sau đó ngài chuyển tập trung chú ý đến những ân đức đặc biệt của Ðức Phật, nghĩ rằng, “Nếu như ở mức độ này những ân đức đặc biệt này thuộc dạng như vậy của ta mới chỉ là một vị đồ đệ mà thôi, thì thử hỏi những ân đức đặc biệt của Ðức Phật phải được xếp vào dạng nào đây?” (Sau đó) những ân đức này đã tự xuất hiện trước ngài[14], theo phương cách phù hợp với sức mạnh trí của ngài, với số lượng vô số. Rồi sau khi đã hồi tâm, theo cách thức phù hợp với kiểu cách những ân đức này đã xuất hiện trước ngài, các ân đức đặc biệt nơi Ðạo sư cũng xuất hiện theo cách “Giới (lòng đạo đức) nơi đạo sư ta là thế đó, bản chất của ngài cũng là thế đó[15], tuệ giác của ngài cũng như vậy,  giải thoát của ngài v.v…[16]cũng như vậy, và theo cách “Chính vì thế,  Ðức Thế Tôn, là vị A-la-hán, là vị Chánh Ðẳng Giác hoàn hảo nhất.” v.v… Rồi sau đó ngài hồi tâm nhập thiền về những ân đức đặc biệt nơi Giáo Pháp bằng cách. “Giáo Pháp đã được khéo thuyết giảng” v.v…, và còn về thánh Tăng bằng cách, “Có diệu hạnh” (suppaṭipanno [17])v.v…[18] chính vì thế vị đại Trưởng Lão, trong tâm đầy phỉ lạc[19] nơi những ân đức đặc biệt của Tam Bảo đã xuất hiện với ngài dưới muôn vàn vô số cách thức khác nhau, ngài vẫn tiếp tục hành thiền để cảm nghiệm niềm vui và phỉ lạc bất tận, để hiểu rõ đâu là thực chất “về Trưởng lão Upasena Vaṅgantaputta là người đã an trú trong cuộc sống sa môn” v.v…và về điểm này có lời nói rằng:

Người nào đã lui vào ẩn dật[20]: rahogatassa = rahasi gatassa (thay thế hai âm tiết ngắn thành một âm tiết dài). Người nào đang sống đời sa môn.(taṭisallīnassa): là người sống ẩn dật. Ðã nổi lên mối suy tư trong tâm (evaṃ cetaso parivittako udapādi): đã nổi lên (uppajji) suy nghĩ này trong tâm (cittassa) theo cách thức ta đã đề cập đến ở trên. Ðây quả là lợi lộc kiếm được của ta (lābhā vata me): những thiền chứng hoàn hảo này, được coi như bản chất con người, (là điều đã có thời nổi lên với tôi) khi một Ðức Phật xuất hiện, và cả những gì liên quan đến đức tin v.v… - đây quả là những lợi lộc kỳ diệu[21] đối với ta. Quả thật ta đã được quá nhiều lợi lộc (suladdhaṃ vata me): và ta là[22] người đã xuất gia và được thọ cụ túc giới nơi giáo lý của Ðức Phật và ta cũng đã ngồi thiền cùng nhau để kính lễ Tam Bảo v.v…quả thực đây là điều lợi kỳ diệu ta đã thu được (suṭṭhu laddhaṃ, thay thế hai âm tiết ngắn thành một âm tiết dài). Ngài đã khẳng định lý do về vấn đề này bằng những lời như sau, “Nơi những gì vừa đề cập đến ngài quả là vị Ðạo sư của ta vậy.” v.v…Về điểm này:

Ngài là “Ðạo sư”[23] (Satthā) vì ngài đã diễn giải Phật Pháp cho chúng sanh (satte anusāsati), là điều chắc chắn, bằng cách đề cập đến những gì gắn liền với nguyên nhân nhãn tiền này, hay bằng cách thuyết pháp về những gì gắn liền với kiếp sau, hay những gì có liên quan đến mục tiêu tối hậu[24]. Ngài là vị “Thiện Thệ” (Bhagavā) vì những lý do như: ngài chứng đắc những gì đem lại nhiều phúc đức v.v…cho chúng sanh (bhāyavantatādīhi)[25]. Ngài là vị “A-la-hán”[26] (arahaṃ) liên quan đến việc ngài luôn giữ mình lánh xa (ārakatta) các phiền não, do thực tế là các người thù của ngài (arīnaṃ) dưới dạng các phiền não đã bị diệt trừ và tiêu diệt toàn bộ (hatattā) hay liên quan đến một thực chất là Ngài[27] đã bẻ gãy hết các nan (spokes) (arānaṃ) bánh xe nơi vòng luân hồi, liên quan đen đặc tính ngài luôn xứng (arahattā) được kính lễ[28] v.v…(và) liên quan đến việc nơi ngài ta không tìm thấy bất kỳ bí mật nào (rahābhāva) liên quan đến những điều bất thiện. [268] ngài là “Ðấng Toàn Giác”[29] (Sammāsambuddho) liên quan đến toàn bộ Giáo Pháp Ngài giác ngộ hoàn toàn (sammā) và[30] ngài (sāmaṃ) đã tự giác ngộ (buddhattā) không nhờ đến một ai – liên quan đến vấn đề này, đây (chỉ) là phần (tường thuật) ngắn gọn; tuy nhiên ta có thể biết thêm chi tiết trong phần mô tả về “Tuỳ Niệm về Ðức Phật” trong tập Visuddhimagga (Thanh Tịnh Ðạo 198tt). Ðược khéo thuyết giảng: svākkhāte = suṭṭhu akkhāte, thay thế hai âm tiết ngắn thành một âm tiết dài), là điều khi được công bố (bhāsite[31]) sẽ cung cấp cho ta gì hiện có[32] chắc chắn. Nơi pháp luật này (Dhammavinaye): nơi lời Ðức Phật[33], vì thế ta gọi đây[34] là “Pháp luật” (dhammavinayo) liên quan đến việc  duy trì (dhāraṇena) tu luyện pháp giới này, như đa được truyền dạy để khỏi rơi vào đau khổ nơi kiếp luân hồi và vì giới luật này có liên quan đến việc dẫn dắt [35](vinayanena) chúng sanh tránh khỏi những gì có do các phiền não tham dục v.v…liên quan[36]. Theo đuổi cuộc sống Phạm hạnh Bà la môn[37] (sabrahmacārino[38]): họ là những người theo đuổi “bậc Phạm hạnh” (sabrahmacārino) chính vì muốn như Ngài (samānaṃ [39]), nên họ đã theo đuổi Giáo Pháp (caranti) đã tu luyện giáo lý của Ðức Phật. Việc tu luyện thánh đạo[40] được xem như là việc “phạm hạnh ” (brahmaṃ) hiểu theo nghĩa là điều tuyệt hảo nhất. Những người nào chứng đắc giới (có giới) (sīlavanto): người nào có được giới thông qua giới đó lại liên quan đến thánh đạo và giới đó cũng liên quan đến thánh quả[41] do thánh đạo đem lại. Có pháp tuyệt đẹp (kalyāṇadhammā): họ là những người có pháp tuyệt đẹp “là những người đã có pháp xinh đẹp” (kalyāṇadhammā) vì những pháp (dhammā) dễ thương, xinh đẹp, định, tuệ giác, giải thoát, tri kiến giải thoát bằng cách này, Ngài đã nêu rỏ ân đức diệu hạnh của Tăng (suppaṭipattiṃ [42]). Và ta đã đem đến viên mãn bất kỳ nơi đâu liên quan đến “giới” (sīlesu ’ amhi paripūrakārī): ngài cũng đã khẳng định rằng bằng cách xuất gia ngài cũng đã lưu lại, với tư cách là người không diễn giải những bài thuyết pháp tạm thời, ngài cũng chẳng bận tâm đến thân,[43] hơn nữa bằng cách hoàn tất giới tức là bốn cách thu thúc giới bổn v.v… bằng cách thực hiện thu thúc liên tục[44], không gián đoạn, không hư hỏng, không lồi lõm, nhằm thoát cảnh nô lệ[45], là điều được trí thông thái[46] ngưỡng mộ, không thể bác bỏ được.[47] Hơn thế nữa, ngài đã tự tham gia thánh đạo, bằng cách này Ngài đã làm rõ chứng đắc thành công nơi cặp thánh quả thấp của ngài, vì[48]các vị Nhập Lưu và Nhất Lai chính là những người đã hoàn tất những gì liên quan đến giới. Và ta là người đã chánh niệm nghiêm túc, tâm nhất cảnh (susamāhito[49]  ’ambi ekaggacitto): và ta là người hoàn toàn tập trung  định những gì liên quan đến  cận hành định và an chỉ định, không phân tâm, bằng cách này ngài làm rõ, với lời tuyên bố đã hoàn tất việc liên quan đến thiền định, đến thiền chứng thánh quả thứ ba của ngài. Vì các vị Bất Lai là những người hoàn tất được hết mọi việc nơi những gì có liên quan đến thiền định[50]. Và ta là A-la-hán, là người đã diệt trừ hết mọi phiền não trong tâm (arahā ’ amhi khīṇāsavo): liên quan đến một thực chất là các phiền não, như dục lậu v.v…đã bị đoạn tận, mọi phiền não đã được đoạn tận, chỉ duy nhất có điều này người nào đã diệt trừ hết các hữu kiết sử [51] vì ta là thủ lãnh cõi thế gian này cùng với chư thiên và những người nào xứng đáng được dâng cúng của lễ, đó là vị A-la-hán[52] - bằng cách này ngài đã hoàn thành tất cả những gì cần phải thực hiện[53] và ta còn là một người đầy uy lực, đầy oai nghiêm (mahiddhiko ’ amhi mahānubhāvo): liên quan đến thực tế là Ngài được thành tựu quyền lực to lớn, chế ngự được những sức mạnh giúp quyết định và biến hình v.v… ta còn là (asmi[54], là dạng ngữ pháp khác), một người có sức mạnh vô song, [269] thông qua chứng đắc thiền chứng nơi vẻ oai nghiêm vĩ đại đó dưới dạng công đức và vẻ oai nghiêm vô song dưới dạng những ân đức đặc biệt,[55] đây là cách làm sáng tỏ mối liên quan đến các phép thần thông và với những thiền chứng dưới dạng chín tuần tự trú thiền chứng[56]. Do liên quan đến những oai lực nơi phép thần thông, các vị thánh nhờ hoàn tất được những sự việc theo các ước muốn của ngài.[57] Ðối với uy lực vĩ đại,  nơi liên tục tính đã được thanh tịnh thông qua những thiền chứng đầy tiềm năng[58] trước đó và thông qua các thiền chứng dưới dạng nhiều trú xứ đa dạng, thuộc uy lực này. Triển vọng đối với ta chính là sống (bhaddakaṃ me jīvitaṃ) cho đến bao lâu thân được thành tựu với những ân đức đặc biệt về giới v.v… về loại đó[59] còn tiếp tục tồn tại, đang khi còn sống cũng là chính có đầy triển vọng, vì bao lâu hạnh phúc và sung sướng của chúng sanh còn phát triển, đang khi sống cũng là triển vọng, xinh đẹp đối với ta đã trở thành nguồn công đức. Chết cũng đầy triển vọng (bhaddakaṃ maraṇaṃ): Ngài đã làm rõ pháp kiên định của Ngài liên quan đến cả hai trường hợp nói rằng, “Về mặt khác, nếu như ngũ uẩn này bị tiêu diệt (nibbāyati)  ngay ngày hôm nay[60] và ngay chính lúc này, giống như ngọn lửa không còn nguyên liệu, thì người chết không phải tái sanh được coi như là vô dư níp bàn, cũng là điều đầy triển vọng đối với ta.” Chính vì thế[61] đang khi cảm nghiệm được phỉ lạc vĩ đại[62] liên quan đến những cách diễn tả về từ bỏ ưu việt hơn vị đại Trưởng lão này đã khiến nổi lên phỉ lạc và phấn chấn[63], được phản ảnh ở việc kính lễ Giáo Pháp[64] bằng cách cảm nghiệm được thứ nước uống hân hoan[65]thuộc Giáo Pháp vậy. Ðang khi biết được điều này thông qua trí toàn tri khi ngài vẫn còn lưu lại hương phòng, Ðạo sư đã khiến khởi sanh Phật Tự Thuyết này nhằm giải thích pháp kiên định liên quan đến sanh và diệt, vì lý do đó có lời nói rằng “Thế rồi Ðức Phật … đã khiến khởi sanh (vào thời điểm đó) Phật Tự Thuyết này” Về điểm này:

Người nào sống mà không gây đau khổ (yaṃ jīvitaṃ na tapati): người nào đã đoạn tận hết các phiền não trong tâm, thì người đó đang sống mà không gây ra đau khổ, không gây ưu phiền, liên quan đến việc chẳng còn bất kỳ uẩn nào diễn ra[66] trong tương lai[67] hoặc giả (cũng con người đó), khi còn sống lại không gây phiền hà cho bất kỳ ai, việc liên kết giữa chánh niệm và thiền định dưới mọi tình huống do kết quả sau khi đã đạt đến chánh niệm và tuệ giác viên mãn mà thực chất là toàn bộ các pháp đều là hữu vi mà thôi[68] Vì một người chỉ là người phàm tục mù quáng, là người phục vụ chúng sanh bất thiện, là người không khéo tác ý, là người đã thực hiện những điều bất thiện[69] là người không thực hiện bất kỳ hành vi công đức nào. Sau này phải bị tra tấn do hối hận, vì những suy nghĩ như “quả thực ta chẳng thực hiện được điều gì tốt đẹp cả.” v.v… Ta cho cuộc sống của người này gây đau khổ cho mình[70]; đối nghịch với những gì còn lại, tức là bảy hạng người hữu học sekhas[71] cùng với những người hiền triết phàm tục là những người không thực hiện bất kỳ hành vi bất thiện nào, song chỉ thực hiện những hành vi thiện mà thôi. Bằng cách diệt trừ các pháp gây đau khổ và được thành tựu cho các pháp không dẫn đến đau khổ[72] lại không bị tra tấn bằng cách trở nên hối hận sau đó. Cuộc sống của họ không gây đau khổ[73] cho chính mình; đang khi đó vì việc diễn giải những ý nghĩa[74] cũng gây đau khổ liên kết với việc các  uẩn xuất hiện, chẳng còn bất kỳ điều gì khả dĩ cần đề cập đến những gì liên quan đến những người đã diệt trừ các phiền não trong tâm. Không than vãn vào lúc chết (manraṇante na socati): không than vãn vào lúc kết thúc cuộc sống, vào lúc tột đỉnh, chính là vào lúc chết, hay nói cách khác ngay lúc cận kề với thần chết. – Thực chất là (bất kỳ loại) đau khổ nào đã bị diệt trừ hoàn toàn đến tận gốc bằng những phương pháp thánh đạo Bất Lai đã thực hiện.  Quả thật người nào đã chứng kiến rõ ràng, lại tỏ ra cương quyết, sẽ không phải buồn sầu trước đau khổ nữa (sa ve diṭṭhapado dhīro sokamajjhe na socati): [270] Ðó là người đã nhận rõ các câu (sections) liên quan đến việc nhận ra bốn câu (sections) Phật Pháp bao[75] gồm không tham lam v.v… hay chính níp bàn, lại tỏ ra cương quyết, thực chất là người đó đã có quyết tâm như vậy.[76] Không phải sầu khổ ngay cả khi phải lưu lại giữa những chúng sanh chưa được giải thoát khỏi tham dục họ là những người “sầu khổ.” (soka) Thực chất là bản chất điều đó chính là sầu khổ (socana), hay nói cách khác (giữa những điều hiệp thế lại chính là nguyên nhân sầu khổ vậy. Tiếp theo[77] đó ngài nói rằng, “Ðối với người nào đã diệt trừ hết hữu ái” v.v…để làm rõ sự thiếu vắng căn nhân duyên sầu khổ. Về điểm này: chính người nào đã diệt trừ hoàn toàn hữu ái bằng thánh đạo tột đỉnh đó là “người đã diệt trừ[78] được hữu ái  - vì người nào, vị Tỳ khưu nào đã diệt trừ được hết các phiền não trong tâm, họ sẽ có tâm an tịnh do không còn dư sót phiền não. Việc chạy theo tái sanh đã được diệt trừ hoàn toàn (vikhīṇo) việc tiếp tục chạy theo (saṃsāro), đặc tướng tái sanh v.v… đã được đề cập đến như sau:[79]

“Chuỗi ngũ uẩn, các giới và xứ vẫn tiếp tục không ngừng[80] được công bố là “vòng luân hồi” (        )

đã bị diệt trừ một cách dứt khoát (khīṇo). Tại sao vậy?[81] Ðối với người đó chẳng còn tái sanh thêm nữa. ’atthi tassa punabbhavo): vì không còn tái sanh thêm nữa trong tương lai đối với các Bậc thánh nhân thuộc hạng người đó, chính vì thế người nào tiếp tục chạy theo bằng cách tái sanh sẽ bị hủy diệt. Nhưng tại sao hạng người này lại không phải tái sanh nữa? Lần trở lại những dấu vết luận cứ, ta phải nói rằng[82]: “Vì nơi người đó mọi hữu ái đã bị diệt trừ hết và tâm của họ đã được an tịnh, chính vì thế…” Hay nói cách khác, ý nghĩa ở đây cần được giải thích là “Việc chạy theo tái sanh đã bị diệt trừ hoàn toàn. Do một điều duy nhất đó là[83]: người này chẳng còn phải tái sanh thêm nữa.”

Việc diễn giải Kinh Phật thứ chín đến đây là kết thúc.