6.  TRƯỞNG LÃO ĐẠI CA DIẾP (Kassapa)

Trong Kinh Phật thứ sáu: Tại Rājagaha (Rājagahe)[1]: trong một thành phố có tên gọi như vậy. Vì thành phố này có tên gọi là “Rājagaha”² liên quan đến một vấn đề là các vị Mandhātu³ và Govinda ⁴ v.v… đã chiếm cứ  thành phố này. Liên quan đến vấn đề này họ đã bình luận theo một cách khác⁵ sau đây, “Chính là thành phố “Rājagaha” vì thành phố này đã hành sử như một cái bẫy⁶ chống lại các vị vua thời bấy giờ. Liên quan đến vấn đề là thật khó lòng có thể trấn áp⁷ được thành phố này v.v… nhưng đâu là nguyên nhân của toàn bộ vấn đề này? Ðây chỉ đơn giản là tên của thành phố và cũng thành phố này đã trở thành một thành phố vào thời Ðức Phật mà thôi và vào thời các Chuyển Luân Vương (cakkavatti); vào thời còn lại thành phố lại trống vắng chỉ là nơi cư trú dành cho các Dạ-Xoa (yakkhas), làm  trú xứ[2] cho mình. Tại nơi làm địa đểm cho con sóc ăn trong cánh rừng tre (Veḷuvane Kalandakanivāpe):  “cánh rừng tre” là tên gọi thiền viện đó. Người  ta kể lại rằng khu rừng này có hàng rào bao bọc cao tới mười tám hatthas ² có chiếc hương phòng rất lớn trang hoàng cánh rừng đó, đây là nơi trú ngụ đặc biệt chỉ dành cho một mình³ Ðức Phật mà thôi và cũng còn có nhiều toà lâu đài, nhiều căn chòi, hang động, sảnh đường, lối đi và các cổng vào thành v.v…(và) bao quanh bên ngoài là một lũy tre xanh cùng thiền viện đó lại là một nơi huy hoàng tỏa ra ánh sáng màu xanh dương và xanh lam⁴, làm cho lòng người thêm sảng khoái. Vì lý do đó [60] nơi đây có tên gọi là “cánh rừng tre” và tại đây người ta thường đem đồ ăn đến để nuôi những con sóc.⁵ kết quả là nơi đây được gọi là “Phần đất cho Sóc ăn.”

Người ta kể lại rằng từ những ngày xa xưa có một vị vua, đã vào công viên này để săn bắn, do uống nhiều rượu mạnh[3] làm cho say; và vào lúc nghỉ trưa nhà vua đã ngủ thiếp đi; trong khi đó các vị quan hầu biết nhà vua đang an giấc ngủ, họ liền tỏa đi khắp nơi và đã bị hương thơm hoa trái cuốn hút. Thế rồi, do hương rượu ảnh hưởng, có một con hắc xà ra khỏi lỗ cây và hướng về vị trí nhà vua đang nằm nghỉ; sau khi đã chứng kiến cảnh tượng đó, có một vị thần cây suy nghĩ, “Ta phải cứu mạng cho nhà vua” và giả dạng thành một con sóc và phát ra tiếng kêu ngay dưới lỗ tai của nhà vua,² nhà vua liền tỉnh dậy và con hắc xà biến mất; ngay khi biết được điều này, nhà vua nhận ra rằng, “Mạng sống của trẫm đã được con vật đốm³ này cứu thoát” tại nơi đây nhà vua đã cho thiết lập một bãi dành làm nơi cho những con sóc ăn; và rồi nhà vua hạ chỉ công bố biến những chú sóc thành loài vât được chăm sóc bảo vệ đặc biệt⁴. Kể từ đó trở đi nơi này đã trở thành một nơi dành làm “mảnh đất cho sóc ăn”⁵ vì sóc chính là tên những con vật đốm đó; ngay tại nơi cho Sóc ăn trong khu rừng tre. Trưởng lão đại Kassapa[4]: (Mahākassapo): ngài chính là “Trưởng lão đại Ca Diếp” vì ngài là Trưởng lão đại Ca Diếp, vì lý do có lần kia ngài được trang bị với nhiều loại giới đức v.v…² thuộc loại cao thượng và hơn thế nữa, vị đại Trưởng lão này lại có tên gọi là “ Mahākassapa”  hoàn toàn trái ngược lại với trường hợp vị Trưởng lão Kumārakassapa³ (Ðồng tử Ca diếp). Nơi Ðộng Hồ Tiêu (Pipphaliguhāyaṃ ⁴):  người ta kể lại rằng có một cây hồ tiêu gần ngay cửa chiếc động này, chính vì thế mà động này trở nên nổi tiếng với tên gọi là “Ðộng Hồ Tiêu”, tại nơi động Hồ Tiêu đó.Bệnh (ābādhiko): ngài bị bệnh vì bệnh xảy đến với ngài.⁵ có nghĩa là ngài đang bị bệnh⁶. Phải chịu đau khổ (dukkhito): phải chịu đau khổ vì đau khổ thân [5] đang đè nặng trên ngài, ý nghĩa ở đây là mắc phải đau khổ thân Mắc bệnh trầm trọng (bāṭhagilāno): bị mắc bệnh trầm trọng; nhưng khi một người nào chánh niệm và chăm chú thì người đó có thể kiên nhẫn chịu đựng bệnh tật đó. Thế rồi Ðức Thế Tôn, khi vừa biết được điều gì xảy ra với ông. Ngài đã đến đó và công bố các Giác Chi Paritta² kết quả là mối đau khổ của vị Trưởng lão đó đã được diệt trừ. Vì thế người ta nói về điều này trong tương ưng bộ kinh như sau:

“Và vào dịp Trưởng lão đại Kassapa đang lưu lại trong Ðộng Hồ Tiêu bị bệnh và phải chịu rất nhiều đau khổ dằn vặt, và ngài đã bị bệnh rất nặng. Thế rồi Ðức Thế Tôn khởi xuất khỏi tình trạng ẩn cư vào một khoảnh khắc đặc biệt. Vào buổi tối, ngài đã đi đến gần Trưởng lão đại Kassapa; và sau khi đã đi lại gần, ngài ngồi xuống trên chiếc ghế soạn sẳn cho ngài; và khi ngồi như vậy, Ðức Thế Tôn nói điều này³ với (Trưởng lão đại Kassapa): “Hỡi Kassapa, ta tin tưởng rằng nhà ngươi có thể vượt qua; ta tin rằng nhà ngươi đang tìm thấy được nơi nương tựa, ta tin rằng [61] các cảm thọ khổ đang lùi dần khỏi nhà ngươi, không trở nên tồi tệ hơn đâu. Ðau khổ bị đẩy lùi [6] thật đã quá hiển nhiên, mọi sự rồi sẽ khá hơn ’ ‘Ôi Ðức Thế Tôn! tôi không thể chịu đựng được nữa. Tôi không tìm đâu ra nơi nương tựa. Những cảm thọ đau khổ nghiêm trọng² của tôi ngày càng tệ hơn, không hề thuyên giảm; điều tồi tệ hơn thật đã quá rõ ràng và hiển nhiên, chẳng thuyên chuyển chút nào cả³’ ‘Thất giác chi mà ta đã giải thích cặn kẽ khi được tu luyện, khi thường xuyên được luyện tập, sẽ dẫn đến thắng trí, sẽ dẫn đến giác ngộ, tới Níp bàn.”  “Thất Giác chi nào vậy? Niệm giác chi ta đã giải thích rõ ràng cho nhà ngươi. Khi được tu luyện, khi được thường xuyên luyện tập sẽ dẫn đến thắng trí, dẫn đến giác ngộ, đến Níp Bàn… Xả giác chi ta đã giải thích cặn kẽ, khi được tu luyện, thường xuyên luyện tập, sẽ dẫn đến thắng trí, dẫn đến giác ngộ, đến Níp bàn.”  “Hỡi Kassapa, đó là thất giác chi ⁴ chính ta đã giải thích rất cặn kẽ, một khi được tu luyện, một khi thường xuyên được luyện tập sẽ dẫn đến thắng trí, dẫn đến giác ngộ, và níp bàn.  Ðây chắc hẳn phải là thất giác chi, ôi Ðức Thế Tôn , đây ắt phải là các giác chi, ôi Sugata!” Ðây là điều Ðức Thế Tôn đã khẳng định; và Trưởng lão đại Kassapa tràn đầy phỉ lạc trong tâm,[7] ngài vui mừng vì lời Ðức Thế Tôn công bố và rồi ngài Trưởng lão đại Kassapa khởi xuất khỏi bệnh đó; và nhờ cách đó Trưởng lão đại Kassapa đã diệt tận được nỗi đau khổ đó.” (S v. 79tt)

Vì lý do đó, người ta nói rằng, “ Thế rồi Trưởng lão đại Kassapa, đến đúng thời gian ấn định đã xuất khởi khỏi bệnh đó.” Ðiều này đã diễn ra (etad ahosi):  trước đây, trong những ngày bệnh tật, ngài đã lưu lại trong thiền viện đó, dùng của bố thí những người cùng chung sống² đem đến cho ngài, thế rồi, khi ngài đã xuất khởi khỏi bệnh, suy nghĩ này đã xuất hiện trong tâm ngài, tức là, điều gì sẽ xảy ra nếu ta vào thành Rājagaha để khất thực?” Có khoảng năm trăm devatas thiên nữ xuất hiện (pañcamattāni devatāsatāni): năm trăm nữ thần chân bồ câu là những người bảo vệ cho Thiên Chủ (Sakka), vua thần linh. Hăm hở bước vào thành (ussukkaṃ āpannāni honti): sau khi đã dừng lại với đồ đựng bằng vàng trong tay trên đường ngài[8] đang đi, sau khi đã sửa soạn năm trăm phần ăn là của bố thí, họ nghĩ rằng, “Chúng ta phải dâng cúng cho vị Trưởng Lão” họ đã chăm chú đến của bố thí đó nói rằng, “Thưa ngài, làm ơn xin nhận của bố thí này, xin ngài đối xử nhân hậu với chúng tôi.” Vì lý do đó người ta nói rằng, “Vào lúc nhận của bố thí dành cho ngài Trưởng lão đại Kassapa” người ta kể lại rằng vừa lúc biết được ý nghĩa này xảy đến với vị Trưởng lão, thì Sakka, vua các thần linh, đã sai các tiên nữ đó đi nói rằng, “ Các ngươi hãy ra đi, cúng dường của bố thí cho vị Trưởng lão đại Kassapa là người xứng đáng nhận của bố thí đó và hãy cho ngài biết lập trường của các ngươi.²” Vì có điều đã xảy đến với ngài là nếu như tất cả những tiên nữ này đi đến gặp Trưởng lão được ngài nhận của bố thí từ một trong số họ thì  người đó sẽ được sung sướng và hạnh phúc lâu dài, nhưng vị Trưởng lão vừa đề cập đến ở trên đã từ chối không nhận của bất kỳ ai trong số họ. [62] Ngài đã cho họ biết³ “hãy đi đi các ngươi đã thực hiện việc công đức, các ngươi đã nhận được sung sướng lớn lao⁴; ta sẽ chỉ thực hiện lòng từ tâm đối với những người nào gặp thiếu thốn nhiều mà thôi.” Khi họ  đang thưa với ngài, “Thưa Ðức Thế Tôn, xin hãy nhận của bố thí cho tôi, xin nhận của bố thí cho tôi và rồi ngài lại từ chối khi họ thưa với ngài, “Thưa Ðức Thế Tôn, xin đừng tiêu diệt chúng tôi, xin hãy đối xử từ tâm với chúng ’ Và sau khi đã nói, “ Các ngươi không biết thân phận của các ngươi, hãy đi đi, vì họ vẫn năn nỉ ngài, và miễn cưỡng ra đi, thế rồi ngài liền  thách thức họ.[9] Và rồi, cảm thấy không thể lưu lại được nữa, họ liền biến mất và tiến thẳng về cõi trời. Vì lý do đó người ta nói rằng, “Sau khi đã từ chối toàn bộ năm trăm các vị thần linh”. Vào một giây phút đặc biệt vào buổi sáng: pubbaṇhasamayaṃ = pubbaṇhe ekaṃ samayaṃ (thay thế hai âm tiết ngắn thành một âm tiết dài); vào một thời điểm đặc biệt.  Bận đồ (nivāsetvā): bận bộ đồ lót bó sát thay cho bộ đồ (đã cũ vẫn thường dùng) trong thiền viện². Cầm lấy bát khất thực và mặc y cà sa (pattacīvaram ādāya): che thân với chiếc y cà sa và cầm lấy bát khất thực trong tay. Ði khất thực (piṇḍāya pāvisi): thực hiện chuyến đi khất thực. Các khu phố dân nghèo (daliddavisikhā): tập hợp các cư dân nghèo khổ gồm nhà ở [10] của người cùng khổ. Những khu phố có những người nghèo khổ nhất đang sinh sống.(kapaṇavīsikhā): tập hợp dân chúng nghèo khổ do kết quả họ gặp tình trạng mất mát tài sản. Khu phố gồm các cư dân làm thợ dệt sinh sống.(pesakāravisikhā): khu tập hợp các thợ dệt² sinh sống. Và Ðức Thế Tôn đã nhìn thấy (addasā kho Bhagavā): ngài nhìn thấy bằng cách nào? Ðang khi ngài còn³ ngồi thiền tại khu rừng tre, Ðức Thế Tôn đã quan sát thấy bằng thiên nhãn của mình khi người ta đang đặt câu hỏi với Ngài, “trưởng lão Kassapa đang làm gì vào lúc này sau khi đã khởi xuất khỏi mọi bệnh tật?”

Thẩm tra lại vấn đề này (etam atthaṃ viditvā): nắm bắt được vấn đề này, là điều đang đề cập đến việc tập luyện đó, về phía Trưởng lão đại Kassapa. Về việc giúp đỡ chúng sanh đang phải trải qua đau khổ cùng cực sau khi đã từ bỏ của dâng cúng của các vị thần linh với đầy đủ nước sốt, với biết bao nhiêu đồ gia vị, năm trăm các vị thần tiên dâng cho ngài. Liên quan đến Udāna này (imaṃ udānaṃ): làm khởi sanh tập Udāna này để giải thích[11] vẻ uy quyền về hiện trạng² kiên trì của những người đã đoạn tận ³ hết các phiền não (asavas), mở ra cách chứng minh pháp của những ai thiểu dục ⁴. Về điểm này:

Người nào không phải nuôi dưỡng người khác (anaññaposiṃ): người nào phải nuôi nấng người khác như vậy vì chính người khác mà họ phải nuôi dưỡng (poseti). Một người không phải “nuôi dưỡng người khác” (na aññaposī) một người không có người bạn đời để nuôi dưỡng thông qua việc không còn người nào để nuôi dưỡng, ý nghĩa ở đây là tương trợ.⁵ Theo cách này ngài chỉ cho thấy tình trạng dễ dàng hộ độ cho một vị Trưởng lão.⁶ Vì vị Trưởng lão là người có nhu cầu rất ít, tự nuôi dưỡng chính mình, lấy y cà sa che phủ thân mình và lấy của bố thí để duy trì mạng sống; ngài không phải nuôi sống bất kỳ người anh em họ hàng và bạn bè nào cả v.v… liên quan đến tình trạng ngài không phải lệ thuộc vào bất kỳ điều gì cả; hay nói cách khác, anaññaposī chính là “người không phải nuôi dưỡng bất kỳ ai” liên quan đến việc không có bất kỳ nhu cầu phải nuôi dưỡng ai khác hơn là chính mình. Vì đối với người nào mà bốn nhu cầu cần thiết lại phụ thuộc vào một thí chủ nào đó bố thí cho những nhu cầu cần thiết đó thì không được gọi là “người không sống nhờ vào người khác.” [63] Liên quan đến sanh mạng của người đó trở thành phụ thuộc vào một người, nhưng vị Trưởng Lão vì  có ít nhu cầu, đang khi đi khất thực chỉ dựa vào sức mạnh đôi chân của mình, theo như cách thức chúng ta đã nói đến trong đoạn kệ, “Giống như con ong đến với đoá hoa” (Dhp 49), lại tự nuôi sống mình, như là một người hoàn toàn mới tới giữa bộ tộc, dựa vào một hỗn hợp thức ăn khất thực. Cũng tương tự như vậy, chính vì người đó mà Ðức Thế Tôn đã tán dương liên quan đến phẩm hạnh của ngài có thể sánh bằng mặt trăng (S ii 197tt). Nổi tiếng (aññātaṃ): nổi bật, tiếng tăm lẫy lừng liên quan đến những ân đức có thật; hoặc giả[12], nổi bật ² liên quan đến việc ngài có thiểu dục và tri túc của ngài như là kết quả của điều kiện trở thành “không cần người nào khác nuôi dưỡng.” Hay nói cách khác không nổi tiếng (aññātaṃ) : không được biết tới (na ñātaṃ) vì tự làm cho người khác biết đến mình về ước ao có lợi lộc, kính trọng và tiếng tăm, liên quan đến ái dục được đoạn trừ tất cả; vì đây chính là một người có ham muốn thuộc loại bất thiện³. Người đó không được giải thoát khỏi ái dục, là người xuất phát từ ý đồ gian xảo, lại tự tỏ ra mình được biết đến bằng cách đưa ra cách ám chỉ là mình (xứng đáng) được mọi người ưa chuộng. Ðược thuần hoá (dantaṃ): được thuần hóa thông qua việc thuần hóa tuyệt đối. Trong đó lại liên quan đến những khả năng của mình, thông qua sáu chi xả[13] được thiết lập nơi căn bản. (sāre patiṭṭhitaṃ): ổn định nơi chính đặc tính bao gồm giải thoát; hay nói cách khác được thiết lập nơi căn bản gồm có giới v.v…đó chính là cách phân loại giới v.v…được áp dụng với vô học  asekkha². Nơi một người mà mọi phiền não đã được đoạn tận, mọi lỗi lầm được xoá sạch (khīṇāsavaṃ vantadosaṃ): nơi một người đã đoạn tận mọi phiền não, liên quan đến một thực tế là bốn lậu hoặc như dục lậu v.v…đã được đoạn trừ không dư xót. Chỉ nhờ vào điều “mọi lỗi lầm đã được xoá sạch” liên quan đến một thực tế là toàn bộ lỗi lầm tham dục v.v…đã được xoá bỏ toàn bộ. Ta gọi người đó là một vị Bà la môn (tam ahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ):  người có những ân đức đặc biệt. Người đó là vị Bà la môn theo nghĩa tuyệt đối, ta đã tuyên bố là một thầy Bà la môn. Ðến đây ta nên hiểu bản chất đa dạng của giáo pháp cả trong trường hợp này nữa. Cũng giống  như cách thức chúng ta đã khẳng định ở trên.

Việc chú giải Kinh Phật thứ sáu kết thúc tại đây.