CHƯƠNG SÁU

NGƯỜI MÙ BẨM SANH 

1. THỌ MỆNH

[322] Kinh Phật thứ nhất nói về người mù bẩm sanh trích từ chương tái sanh[1]: Trong thành Vesāli (Vesāliyaṃ) v.v… có cùng ý nghĩa như đã khẳng định ở trên[2]. Ngài đã vào thành Vesāli để khất thực (Vesāliṃ piṇḍāya pāvisi) : Ngài đã vào thành khi nào vậy? Vào thời điểm ngài đi vào thành Vesāli[3] sau khi đã rời khỏi thành Ukkācela[4]. Vì sau khi đã trải qua mùa an cư kiết hạ tại ngôi làng Beluva[5], Ðức Phật[6]  đã rời khỏi ngôi làng đó, và ngài đã kịp thời  đi về thành Sāvatthi[7], ngài lưu lại tại cánh rừng Jeta. Và vào thời điểm đó, sau khi đã thấy rõ[8] thọ mệnh của chính mình và biết rõ thọ mệnh đó còn kéo dài được bảy ngày nữa, vị tướng quân chánh pháp[9] liền đến thỉnh cầu Ðức Phật cho phép mình đến ngôi làng Nālaka, và tại đó ngài đã khiến cho mẹ tướng quân chánh pháp được chứng đắc thánh quả nhập lưu, và rồi ngài chứng đắc vô dư níp bàn.[10] Vị đạo sư đã tiếp nhận xá lợi (di cốt) của ngài, do Cunda mang đến, và truyền cho xây một điện thờ để lưu giữ xá lợi đó, và rồi vây quanh ngài là một Tăng đoàn đông đảo các vị Tỳ khưu, Ðức Phật đã đi vào thành Rājagaha. Vào thời điểm ngài đi vào thành đó đã xảy ra biến cố, đó là ngài Trưởng lão Mahāmoggallāna cũng chứng đắc vô dư níp bàn. Ðức Phật cũng tiếp nhận xá lợi (hài cốt) của ngài và truyền cho xây một điện thờ để lưu giữ xá lợi của vị Trưởng lão, sau khi rời khỏi thành Rājagaha, theo đúng thời gian đã định ngài đã đi vào thành Ukkācela. Và tại đó cũng có một Tăng đoàn gồm đông đảo các vị Tỳ khưu đi theo Ngài, Ngài ngồi trên bờ sông Hằng diễn giải Phật Pháp[11] kết hợp với giải thích về việc hai tối thượng thinh văn[12] của Ngài đã vô dư Níp Bàn, rồi Ngài cũng rời khỏi thành Ukkācela, và hướng về phía thành Vesāli;  chính vì ngài  đã lên đường như vậy có lời nói rằng, “Sau khi đã diễn giải Phật Pháp vào dịp đặc biệt trong suốt buổi sáng, Ngài đã lấy bát khất thực và đắp y cà sa, Ngài đã vào thành Vesāli để khất thực.”, vì lý do đó cũng có lời nói[13] rằng “vào thời điểm Ngài đi vào thành Vesāli sau khi rời khỏi thành Ukkācela”. Ngài đã ngồi trên vật gì đó (nisīdanaṃ): trong trường hợp này điều muốn ám chỉ ở đây là một miếng da[14]. Ðiện Thờ Cāpāla (Cāpālaṃ cetiyaṃ [15]): là nơi trước đó đã có một dạ xoa tên là Cāpāla lưu trú tại đó [323] là nơi rất nổi tiếng  với tên gọi là “Ðiện Thờ Cāpāla”, sau đó cũng có một thiền viện được xây dựng trên phần đất này dành cho Ðức Phật, và cũng có tên gọi là “Ðiện Thờ Cāpāla”. Ðây cũng chính là phương pháp liên quan đến những (đoạn văn) bắt đầu với cụm từ “Ðiện Thờ Udena”v.v… Sattamba (Sattambaṃ): người ta đề cập đến địa điểm đó cho là có bảy công chúa do hoàng hậu Kiki sanh ra, Kiki là vua xứ Kāsi, bảy công chúa đó đã cố gắng thoát ra khỏi cuộc sống hoàng cung[16], sau khi đã cảm thấy dao động tâm trước cảnh điện thờ Sattamba. Cây “Bahuputta”, có một số cây đã có rất nhiều lộc mới; có rất đông (bahū) người thường đến đây để cầu lộc để được sanh con trai (putte) với các chư thiên (devatā) đang cư trú tại đó, do vậy mà nơi này trở nên nổi tiếng với tên gọi là “điện thờ Bahuputta”[17]. “Sārandata”[18] là nơi có một dạ xoa tên là Sārandata[19] cư trú tại đó. Chính vì thế toàn bộ những địa danh này, không loại trừ bất kỳ nơi nào đều ám chỉ rõ đó là các “điện thờ” (Tháp) (cetiya), liên quan đến một thực chất là toàn bộ những địa điểm này, trước ngày Ðức Phật xuất hiện đều do các Chư thiên[20] chiếm lãnh; trong khi đó các thiền viện được xây dựng (tại những địa điểm như vậy) dành cho Ðức Phật đều chỉ dùng làm tên phụ mà thôi.[21]Khoái cảm (ramaṇīyā [22]): về việc này, trước tiên bản chất thích thú nơi thành Vesāli, ta nên hiểu là do đặc tính tuyệt hảo của nơi đó trên thế gian này, liên quan đến bản chất tuyệt vời của chúng sanh nơi vùng đó, và có một thực tế là ta có thể dễ dàng kiếm được các đồ khất thực thiết yếu tại đó. Trong khi đó bản chất thú khoái cảm nơi các thiền viện này phải được coi như là do không quá xa cũng như không quá gần với thành phố, đối với tính tuyệt vời do các cuộc hành trình tới lui thành phố đó, và còn liên quan đến một thực chất khác nữa đó là các thiền viện này đã trở thành những địa điểm cống hiến cho việc lưu lại tại thiền viện không quá đông đúc có bóng cây mát và nước đầy đủ, và việc những địa danh này có thể tạo được cuộc sống ẩn dật thích hợp. Tứ như ý túc (thần túc) (cattāro iddhipādā): về việc này, ý nghĩa của từ “thần lực (như ý)”[23] (iddhi) giống như những gì ta đã khẳng định ở trên[24]. Ðã tu luyện: đã phát triển. Thường xuyên thực hiện (bahulīkatā): liên tục thực hiện những điều này tạo thành một cổ xe[25] (chuyển luân) (yānīkatā): biến thành một cổ xe đã được thắng yên cương[26]. Biến thành nền tảng (vatthukatā): biến chúng trở thành giống như một nền tảng hiểu theo nghĩa một  sở duyên[27]. Vận dụng chúng (anuṭṭhitā): giải quyết chúng trở thành (như thế nọ thế kia) (adhiṭṭhitā). Xây dựng lên xung quanh ngài (paricitā): kiến tạo chúng (citā) vây quanh tứ phía (samantato)[28], phát triển chúng toàn bộ. Ðảm trách toàn bộ: susamāraddhā = suṭṭhu samāraddhā (thay thế hai âm tiết ngắn thành một âm tiết dài): đã hoàn tất[29] các việc đó một cách xuyên suốt. Sau khi đã nói về những (sự việc đó như vậy) không liên quan gì đến bất kỳ cá nhân nào, một lần nữa ngài nói thêm “Vị Như Lai” v.v…, giải thích rõ[30] (những sự việc như vậy) (liên quan đến một cá nhân rõ ràng) và về điểm này “trong vòng một kappa” (kappaṃ) chính là đối với một kappa (hiểu theo nghĩa) một kiếp người (āyukappaṃ). Có thể tồn tại (tiṭṭheyya): vẫn tồn tại, vẫn tiếp tục sống, làm trọn vẹn[31] bất luận điều gì thuộc phạm vi cuộc sống dành cho chúng sanh ở vào khoảng thời gian[32] nhất định nào đó. Hay đối với những gì còn sót lại sau một kappa[33] (kappāvasesaṃ vā): hay đối với điều gì đó vượt quá giới hạn một trăm năm được đề cập đến như thể là (đối với một trăm năm) hay hơn một chút”[34](D ii 4; S i 108). Tuy nhiên Trưởng lão Mahāsīva có nói rằng: “Tuy vậy, về phía Chư Phật liên quan đến những gì không có khả năng diễn ra[35] thì chẳng được công bố[36] bao giờ; chính vì chỉ sau khi Ngài đã trấn áp cảm thọ trong vòng mười tháng đã xuất hiện trong ngôi làng nhỏ Beluva và người ta đã chứng minh đó là điều không tránh khỏi,[37] chính vì thế Ngài cũng có thể, bằng cách chế ngự cùng những điều đó[38] bằng cách liên tục chứng đắc thiền chứng đó[39] tồn tại trong suốt một kappa[40] này. [324] Chính vì thế vì lý do gì ngài đã lưu lại? (đó chính là vì) điều đã được đề cập đến như là thành do thủ (tạo nghiệp chướng) cho thân [41] một khi đã được khắc phục[42] bằng những (cảnh tàn phá) do gẫy răng v.v… đem lại[43]; và hơn thế nữa (chính vì [44]) Chư Phật đã chứng đắc vô dư Níp Bàn ngay trong giai đoạn thứ năm[45] của thọ mệnh (lifepan) trong khoảng thời gian các Ngài vẫn còn rất được yêu mến và kính trọng đối với nhiều chúng sanh. Trước khi họ đạt được một nguyên nhân trong đó họ đã gẫy răng v.v…vì một khi các tối thượng thinh văn[46] sau khi đã giác ngộ do chính Ðức Phật[47]  giảng dạy, đã chứng đắc vô dư níp bàn thì Ngài có thể được lưu lại một mình[48] không có đoàn tuỳ tùng đi theo, hay chỉ với một đoàn tuỳ tùng gồm toàn các Sa-di trẻ mà thôi, sau đó Ngài có thể than oán về sự sa đọa giả dụ như “Ôi khổ quá! liệu đây là Tăng đoàn của Chư Phật chăng?” Chính vì thế Ngài đã không lưu lại. Tuy nhiên ngay cả khi nói như vậy; điều này cũng không thể chứng minh[49] chỉ có điều đó đã diễn ra mà thôi, tức là,“một kappa (hiểu theo nghĩa) một kiếp người có được”, đây chính là điều dứt khoát của tập chú giải.

Một cách nhìn thô thiển[50](oḷārike nimitte): đây là điều đã chắc chắn tạo cho tầm xuất hiện, vì điều chắc chắn này có nghĩa là làm cho trí nổi lên; vì điều chắc chắn  này cũng có nghĩa là tạo điều kiện cho trí nổi lên có mục tiêu khiến cho người ta nài nỉ[51]ngài lưu lại trong suốt một kappa[52], nói rằng, “Mong rằng Ðức Phật lưu lại trong suốt một kappa” – có nghĩa đây là cách giải thích mang tính cách đặc trưng[53] thuộc chính khả năng Ngài có thể lưu lại trong suốt một kappa, như là một kết quả của uy lực liên kết với việc tu luyện tứ như ý túc của chính ngài. Bằng một lời tuyên bố bắt đầu như sau, “Hỡi trưởng lão Ānanda, bất kỳ ai đã tu luyện tứ như ý túc được viên mãn.” Cho thấy (obhase[54]): một lời tuyên bố chính thức; và lời tuyên bố này được chính thức công bố, lại là một cách giải thích thẳng thắn về kỳ vọng của Ngài, không nhất thiết cần tới một bài diễn giải[55] vòng vo[56] đến như vậy. Ðối với[57] hạnh phúc chúng sanh (bahujanahitāya): vì mục tiêu đem lại hạnh phúc cho chúng sanh[58]. Xuất phát từ lòng thương xót thế gian này (lokānukampāya): thông qua[59] lòng bi mẫn đối với cõi nhân loại này. Ðối với cõi chúng sanh đặc biệt nào vậy? Ðối với cõi dục giới[60], vừa khi nghe lời thuyết pháp của Ðức Phật, họ đã quán triệt[61] giáo Pháp đó, đã được tận hưởng thức uống bất tử đó[62]; vì đối với[63] mười tám kotis vị Phạm thiên, có trưởng lão Aññākoṇḍañña[64], đã quán triệt được Phật Pháp trong khi Ðức Phật diễn giải về kinh Dhammacakkappavattanasutta[65]- và cũng như vậy cho đến khi việc thuyết giảng ngài dành cho du sĩ Subhadda[66], chẳng có việc liệt kê các chúng sanh trong thời gian đó đã thấu triệt được Phật Pháp như thế nào, chẳng có bất kỳ giới hạn đối với chúng sanh nào đã thấu triệt Phật Pháp vào thời điểm ngài diễn giải bốn Kinh Phật[67] này, tức là: Kinh Mahāsamayasutta (D ii 235tt), Kinh Maṅgalasutta (Khp 2tt=Sn tr. 46tt), Kinh Cūḷa-Rāhulovādasutta (Trung Bộ Kinh (M) iii 277tt) và Kinh Samacittasutta (Tăng Chi Bộ Kinh (A) i 64tt), còn tồn tại (trong vòng luân hồi và Ðức Phật đã diễn ra[68] do lòng bi mẫn đối với Tam giới này thật vô lượng. Ngài[69] đề cập đến vấn đề này ám chỉ rằng trong tương lai cũng sẽ như vậy.  Cả các chư thiên cũng như chúng sanh (devamanussānaṃ): không chỉ dành riêng cho chư thiên và các chúng sanh mà thôi; (vì) việc tồn tại (nơi vòng luân hồi) và Ðức Phật còn nhằm đem lại lợi ích, hạnh phúc và sung sướng cho cả những thành phần còn lại nữa, như thể long vương (nāgas) và các supaṇṇas nữa v.v…Tuy nhiên, người ta cũng khẳng định như vậy nhằm làm rõ những chúng sanh đó có liên quan đến tâm tái tục hữu nhân[70]có khả năng thành tựu thánh đạo và thánh quả, có ý nghĩa như sau,“Mong rằng Ðức Phật cũng lưu lại nhằm đem lại lợi ích cho tha nhân khác nữa; vì từ tâm của ngài là muốn đem lại hạnh phúc cho họ nữa”. Về điểm này: “Nhằm đem lại lợi ích (atthāya): nhằm đem lại những điều tuyệt hảo trên thế gian này. [325] Nhằm đem lại hạnh phúc (hitāya): nhằm đem lại hạnh phúc tạo thành nhân duyên cho những điều tuyệt hảo nơi kiếp sau. Nhằm đem lại an vui (sukhāya): vì niềm an vui tạo thành níp bàn điều vừa đề cập đến trước đó bao gồm cả hạnh phúc và sung sướng, tuy nhiên ta nên hiểu đây là điều hạnh phúc thông thường, tuy nhiên ta cũng nên hiểu rằng niềm hạnh phúc này là chung cho hết thảy mọi chúng sanh. Vì[71] tâm người nào do ma vương khống chế (yathā taṃ Mārena pariyuṭṭhitacitto): về vấn đề này, taṃ (không được dịch) nhưng chỉ là một tiểu từ mà thôi. Ý nghĩa ở đây là chính vì bất cứ người phàm tục nào có tâm đã bị che lấp, có tâm đã bị ma vương tràn ngập, đều không có khả năng thấu triệt cùng một pháp đó. Như vậy chính người đó cũng chẳng quán triệt được cùng một sự việc như vậy; vì  ma vương đã ngăn cản tâm của người nào với bất kỳ điên đảo nào, ngược lại chẳng cần nói đến bất kỳ điều gì người nào đã diệt trừ được hết mười hai loại điên đảo[72]. Nhưng đối với vị Trưởng lão bốn điều điên đảo[73] vẫn cần được diệt trừ, do kết quả đó ngài đã điều phục tâm của mình; nhưng vị đó sẽ làm được gì khi chế ngự tâm mình; vị đó tạo cho chúng sanh nhận ra cảnh sắc hay nghe được một cảnh thinh, lại tỏ ra khiếp sợ[74] sau khi vừa nhìn thấy cùng một đối tượng đó hay nghe được cùng một tiếng động đó, họ đã từ bỏ chánh niệm và trở thành người nói huyên thuyên; thế rồi tạo cho bàn tay của mình nhập vào trưởng lão thông qua lời nói của mình và lại xoa dịu tâm của mình; sau đó lại tầm các pháp một cách sai lầm.[75] Nhưng làm thế nào để có thể lấy tay thâm nhập vào người vị trưởng lão thông qua lời nói của mình? Bằng cách cho người đó nhìn xem cảnh khủng khiếp sợ hãi, vừa nhìn thấy điều vị trưởng lão không thể quán triệt được tướng và hình thức bên ngoài đó; nhưng với mục đích gì đó đã ý thức đầy đủ vấn đề này, mà Ðức Phật vẫn hỏi ngài ngay cả đến ba lần liên tiếp? Với mục đích xua tan buồn khổ của ngài bằng cách chỉ tội nơi ngài nói rằng, “việc làm sai trái này chỉ thuộc về một mình ngài mà thôi; việc lỗi phạm này chỉ thuộc một mình ngài mà thôi.”, sau đó[76] khi được ngài yêu cầu nói rằng, “bạch Ðức Thế Tôn, xin ngài hãy nán lại.” vì Ðức Phật cho rằng, “tâm của con người này đã tỏ ra kính mến ta vô cùng; sau này người này, cũng nghe được lý do đất rung chuyển[77] và từ bỏ thọ hành, đã cầu khẩn ta lưu lại trong một thời gian dài hơn và thế là ta sẽ chỉ phê phán lên một mình ngài mà thôi, nói rằng, “Tại sao theo cùng một cách khi có liên quan đến lỗi lầm chỉ liên quan đến chính ngài, thì nỗi buồn khổ lại vì thế mà trở nên giảm bớt đi[78]”[79]

Hỡi trưởng lão Ānanda, nhà ngươi có thể ra đi (gaccha tvaṃ Ānanda): vì nhà ngươi đến đây để có những ngày nghỉ ngơi, chính vì thế, hỡi trưởng lão Ānanda nhà ngươi có thể ra đi, để có được những ngày nghỉ ngơi ở bất kỳ nơi nào nhà ngươi cảm thấy tốt, chính cùng một lý do đó ngài nói “và làm bất kỳ điều gì nhà ngươi cho rằng đó là thời gian dành cho nhà ngươi.”

Ma Vương, một gã quỷ quyệt (Māro Pāpimā): về vấn đề này, hắn là ma vương (Māro) vì, đang khi kích động chúng sanh (để làm) những gì gây thiệt hại cho họ, thì nhà ngươi đã sát hại họ (māreti) vậy. “Người xảo trá” cũng là một từ đồng nghĩa với chính từ này, vì người ta gọi là “người quỉ quyệt” (Pāpimā) liên quan đến một thực chất là người đó được phú bẩm với bản chất bất thiện[80](pāpa). Hơn thế nữa, điều này đã được công bố rằng (bhāsitā kho ’ esā): vì, khi Ðức Phật đang lưu lại ngay dưới gốc cây bồ đề,[81]sau khi ngài đã trải qua bảy lần trong bảy ngày tại Bồ đề đạo tràng Bodhimaṇḍa[82], [326] và sau khi chính những cô con gái của ma vương cũng đã tới đó, sau khi đã ra đi với những cám dỗ hoàn toàn thất vọng, người chăn cừu này đã tới đó và nói, tin rằng điều đó sẽ chỉ là những phương tiện, “bạch Ðức Thế Tôn, giờ đây Ngài đã đạt được đại nguyện, liên quan đến việc ngài đã tròn đủ Balamật; Ngài đã thấu triệt trí toàn tri, điều gì đã khiến Ngài còn phải rong ruổi trên thế gian[83] này làm chi?” và rồi chàng yêu cầu Ngài, theo chính những cách Ngài đã thành tựu ngày hôm nay, nói rằng, “Giờ đây mong rằng Ðức Thế Tôn hãy nhập vô dư níp bàn!” và Ðức Phật đã chối bỏ người đó nói rằng, “Ta sẽ chẳng nhập diệt (vô dư níp bàn, hỡi người xảo quyệt kia) chừng nào mà” v.v… chính vì vấn đề này Ngài đã nói tiếp mà rằng, “Hơn thế nữa điều đã được công bố[84]” v.v… Về điểm này:

Những người nào đã làm rõ vấn đề: viyattā = byattā (một dạng ngữ pháp khác) bằng cách chứng đắc Thánh đạo. Ðược hướng dẫn (vinītā):  bằng cách thoát khỏi các phiền não[85] bằng cùng một cách như vậy. Tin tầm (visāradā): đã đạt đến pháp tin tầm bằng cách diệt trừ những tà kiến và hoài nghi v.v…[86] là những gì tạo ra bất tín.[87] Những người nào đã lắng nghe rất nhiều (bahussutā) vì lắng nghe (sutaṃ) nhiều (bahuṃ) thông qua Tam Tạng; họ là những người “mang Phật Pháp” (dhammadharā) chính vì Phật Pháp (dhammaṃ) đó là điều họ đang ấp ủ (dhārenti) trong tâm . Hay nói cách khác, về vấn đề này, ý nghĩa cũng được hiểu như sau: Người nào đã được nghe nhiều đến như vậy (bahussutā): những người nào đã được nghe nhiều đến những gì có liên quan đến bản văn cũng như người nào đã được nghe nhiều những gì liên quan[88] đến thấu triệt; người mang Phật Pháp (Dhammadharā) họ là những người “mang Phật Pháp” liên quan đến vấn đề, họ mang những gì (dhammānaṃ) liên kết đến các bản văn cũng như những gì (dhammānaṃ) liên kết với việc quán triệt. Người nào đang tu luyện một pháp phù hợp với Phật Pháp của Ðức Phật (Dhammānudhammapaṭipannā): những người đó đang tu luyện một pháp môn dưới dạng thiền minh sát đó là một loại pháp môn phù hợp với[89] Phật Pháp của các bậc thánh nhân.[90] Người nào đang tu luyện chánh hạnh (sāmīcipaṭipannā): những người đó đang tu luyện một qui trình thanh tịnh liên tục thích hợp với việc tu luyện tri kiến[91]. Những hành tùy pháp (anudhammacārino): Những người đó đang theo đuổi, trong việc khổ hạnh.[92] Phật Pháp đó liên quan đến đặc tính thiểu dục v.v…[93] tỏ ra phù hợp với qui trình đã nói đến ở trên. Ðiều đó thuộc về đạo sư của họ (sakaṃ ācariyakaṃ) đó là học thuyết của chính đạo sư của họ[94]. Có thể thiết lập mối tương quan (ācikkhissanti)[95]: có thể diễn giải về điều đó ngay từ lúc đầu, ý nghĩa là có thể tạo cho người khác chấp nhận học thuyết đạo sư của mình theo cùng một cách chính họ đã chấp nhận chúng. Diễn giải (desessanti): nhắc lại cho người khác nghe, ý nghĩa ở đây là làm cho người khác có thể lặp lại được Kinh pāli một cách thích hợp[96]. Truyền bá cho người khác biết : paññāpessanti = pajānāpessanti [97] (một hình thức ngữ pháp khác), ý nghĩa ở đây là làm cho được phổ biến[98]. Thiết lập (paṭthapessanti): sắp đặt cách này cách khác[99]. Tiết lộ (vivarissanti): đem lại việc tiết lộ nào đó. Phân loại (vibhajissanti): đem lại cách sắp xếp phân loại nào đó. Làm sáng tỏ (uttānikarissanti): làm rõ, công bố cho mọi người biết, điều gì chưa được rõ ràng, điều gì cao siêu[100]. Với lý do (saha dhammena) với một lời tuyên bố bao gồm nguyên nhân và lý lẽ[101]. Ði kèm với các phép thần thông (sappāṭihāriyaṃ): xuất phát từ khởi điểm tạo giải thoát khỏi vòng luân hồi. Ðể diễn giải Phật Pháp (dhammaṃ desessanti): tạo cho tha nhân giác ngộ trước chín pháp siêu thế.[102] có nghĩa là khiến các Pháp này thể hiện ra và liên quan đến vấn đề này, bằng sáu từ bắt đầu với từ paññāpessanti (khiến thể hiện) ý nghĩa của sáu từ đó[103] được làm rõ trong khi đó thông qua hai từ vào lúc ban đầu[104] sáu từ được hình thành; chính vì thế, ngay tại điểm này có cho thấy được gộp lại bằng các hướng dẫn chú giải khác nữa, toàn bộ lời Ðức Phật đều thuộc Tam Tạng[105], vì điều này đã được khẳng định trong tác phẩm Netti: [327] “Có mười hai từ tượng trưng cho các Kinh Phật,  bao gồm toàn bộ các hình thức và ý nghĩa trong đó…” Nett 1) Cuộc sống phạm hạnh (Brahmacariya) : toàn bộ cuộc sống phạm hạnh đó chính là giáo lý của  Ðức Phật bao gồm trong tam học[106]. Như ý (iddhaṃ): thành tựu (samiddhaṃ), bằng cách khởi sanh[107] thiền jhānas. Thể hiện sự phát triển.(phītaṃ): đạt được tiến bộ, triển nở toàn diện, bằng cách chứng đắc các phép thần thông (abhiññās). Lan rộng khắp (vitthārikaṃ): lan rộng khắp nơi (vitthataṃ) thông qua việc thiết lập[108]  ở nơi này nơi khác. Nhiều người có khả năng biết được (bāhujaññaṃ): được biết đến (ñātaṃ), được thấu triệt, thông qua nhiều người đã thấu triệt được (bahujana)[109]. Trở thành lan rộng (puthubhūtaṃ): đạt đến pháp phát triển phát tán (puthulabhāva [110]) thông qua đủ mọi hình thức đa dạng. Bằng cách nào vậy? Do cả chư thiên lẫn chúng sanh đã biết đến phù hợp với thực chất (yāva devamanussehi suppakāsitaṃ) ý nghĩa đã được thể hiện một cách thích hợp tới mức độ cả các chư thiên lẫn chúng sanh có trí phát sanh nữa (suṭṭhu pakāsitaṃ, thay thế hai âm tiết ngắn thành một âm tiết dài) do toàn bộ những điều này.

Một chút nhiệt tình (appossukko): thiếu nhiệt tình, không đáng tin cậy (vào,[111] Ngài nói rằng, “Hỡi người thiếu nhiệt tâm, vì nhà ngươi đã quá bận tâm đến niềm vui chiến thắng ‘mong rằng Ðức Phật giờ đây chứng đắc vô dư níp bàn!” kể từ thời gian ta trải qua bảy lần trong vòng bảy ngày tại Bồ đề đạo tràng (Bodhimaṇḍa)[112].Giờ đây, kể từ lúc này trở đi, hãy từ bỏ mọi ý định đó đi, đừng bao giờ cố gắng phấn đấu nhằm đạt đến vô dư níp bàn của ta nữa.”

Chánh niệm, tỉnh giác, diệt trừ các thọ hành (sato sampajāno āyusaṅkhāraṃ ossaji [113]): biến chánh niệm hiện hữu đầy đủ trước mặt mình, cộng với Phật trí[114], để xác lập ranh giới phân định rõ ràng), đẩy lùi, diệt trừ các thọ hành. Về điểm này, chẳng phải trường hợp Ðức Phật từ bỏ các thọ hành như thể vứt một cục đất trong tay ngài đâu; nhưng mà[115] Ngài khiến khởi sanh tâm ngài có thể chứng đắc điều đó chỉ trong vòng ba tháng và không thể chứng đắc điều đó vượt quá thời gian vừa kể; chính liên quan đến điểm này mà từ “diệt trừ” (ossaji) được đề cập đến, ussajji[116] cũng là một cách giải thích. Nhưng vì lý do gì trong khi Ðức Phật có thể tồn tại trong khoảng thời gian một kiếp trái đất, hay vì lý do gì Ngài vẫn tồn tại sau một kiếp trái đất, lại lưu lại trong khoảng thời gian quá ngắn ngủi đến như vậy, và rồi do lời thỉnh cầu của Ma vương lại muốn Ngài đạt đến vô dư níp bàn, từ bỏ các thọ hành? Chẳng phải trường hợp do từ bỏ thọ hành của Ngài là do lời thỉnh cầu của ma vương chăng? Cũng chẳng phải do kết quả của lời thỉnh cầu[117] của vị trưởng lão, người sau này cũng từ bỏ như vậy, - song Ngài đã từ bỏ thọ hành của ngài là do sau ba tháng đó, vẫn không thấy xuất hiện những người có khả năng lãnh đạo. [328] vì Ðức Phật chỉ tồn tại trong phạm vi thời gian có nhu cầu hướng dẫn chúng sanh có khả năng đón nhận sự tế độ của Ngài mà thôi; khi không thấy họ có khả năng chịu sự lãnh đạo[118] của ngài. Thực vậy vì lý do gì các ngài phải tiếp tục tồn tại đây? Nếu như[119] ngài phải chứng đắc vô dư níp bàn do kết quả lời thỉnh cầu của Ma vương ắt hẳn ngài đã nhập vô dư níp bàn trước đó lâu rồi; vì thực chất đó đã được khẳng định[120] trước đó là chính ma vuơng đã thỉnh cầu ngài tại Bodhimaṇḍa và Ngài đã nêu ra và cho thấy việc đó, cả hai việc này chỉ nhằm diệt trừ các sầu khổ cho vị trưởng lão mà thôi; trong khi đó việc ngài ra hiệu và chứng tỏ điều đó chỉ nhằm mục đích làm rõ sức mạnh nơi Chư Phật mà thôi, vì chính Chư Phật này, có được thần lực to lớn như vậy, trong khi chỉ lưu lại phù hợp với chính những thọ ký của Ngài mà thôi, cũng như các ngài, đang khi thành tựu vô dư níp bàn, cũng chỉ làm điều đó phù hợp với chính (hạnh nguyện) của các Ngài mà thôi.  Một chấn động lớn (mahābhūmicālo): trái đất rung chuyển kinh hoàng, người ta kể lại rằng vào thời gian đó đã diễn ra một chấn động nơi mười ngàn cõi ta bà thế giới. Khủng khiếp (bhiṃsanako): tạo ra sợ hãi. Trong khi đó tiếng trống thiên cung trổi lên liên tục (devadundubhiyo ca phaliṃsu): những chiếc trống định âm thiên cung vang rền, các vị chư thiên cũng tạo ra những tiếng ầm vang khắp nơi, và những tia chớp sáng loé liên tục phát ra khắp trên không trung, những trận mưa liên hồi đổ xuống đó là những gì cần nói tới.

Thẩm định vấn đề này (etam atthaṃ viditvā): thẩm định lại dưới mọi hình thức, vấn đề này được coi như là việc phân định giữa một bên là có các hành hữu vi còn bên kia thì vô vi[121]. Tập Phật Tự Thuyết này (imaṃ udānaṃ): khiến khởi sanh tập Phật Tự Thuyết này để làm sáng tỏ chính việc ngài đạt tới vô vi sau khi đã diệt trừ toàn bộ các hành không dư sót điều gì. Vì lý do gì ngài đã tạo ra Phật Tự Thuyết này?[122] Một số giả thuyết có thể cho rằng sau khi đã bị Ma vương theo đuổi đến cùng việc ngài “chứng đắc vô dư níp bàn”, “Mong rằng Ðức Phật nhập vô dư níp bàn”[123] chính Ðức Phật đã phủ nhận[124] các thọ hành của ngài do sợ hãi. (Nhưng) ta thấy được khẳng định trong các tập chú giải cho rằng ngài đã khiến khởi sanh tập Phật Tự Thuyết này, ngài đã tỏ ra vui mừng phấn khởi, với mục đích làm sáng tỏ cho hắn[125] biết một thực chất là hắn chẳng bao giờ có cơ hội như vậy, chẳng có bất kỳ Phật Tự Thuyết lại khởi sanh do sợ hãi đâu, ngài đã trước đó không lâu, gánh nặng đau khổ mà ngài đã phải mang theo trong một thời gian dài như vậy có thể được diệt trừ. Liên quan đến những nhiệm vụ của ngài là một Ðức Phật[126] sau khi đã hoàn tất trong vòng ba tháng, đã nổi lên nơi ngài, sau khi đã quán xét lại những ân đức vô dư níp bàn một niềm vui to lớn và phỉ lạc luôn là điều phù hợp với những gì ngài đã làm khởi sanh nơi tập Phật Tự Thuyết đó, là kết quả một niềm vui to lớn.[127] Chỉ nhằm phục vụ hạnh phúc cho chúng sanh mà vị đạo sư đã, (cho dù) có chiều hướng thiên về vô vi (do dù) đã được thành tựu về níp bàn, ngài vẫn lưu lại[128], hầu như dưới sự thúc bách[129], xuất phát từ lòng từ tâm to lớn trong một khoảng thời gian dài nơi kiếp này, thí dụ như, ngài đã có thể sử dụng thiền chứng lên tới hai mươi tư trăm ngàn kotis[130]; nhưng giờ đây với tâm hướng về níp bàn chỉ nhằm phục vụ[131] bằng cách thể hiện lòng từ tâm to lớn của ngài đã được hoàn thiện, ngài đã cảm nghiệm được niềm vui to lớn và phỉ lạc. [329] Vì vào ngày, Ngài đắc chứng phiền não níp bàn, cũng như vào ngày Ngài đắc ngũ uẩn níp bàn, thân xác của ngài đã toả sáng, cũng chính vì lý do đó Ngài đã toát ra luồng sáng thanh thản, hoàn toàn thanh tịnh và toả sáng chói chan khắp nơi.

Vì[132] liên quan đến đoạn kệ “có sự so sánh”(tulaṃ) vì được so sánh với (tulitaṃ), được ghi chép lại, do trước tiên điều đó đã được thể hiện cho toàn bộ chúng sanh[133], ngay cả[134] thể hiện cho đồ khuyển và chó rừng v.v… chính do nghiệp chướng đó liên kết với cõi dục giới. Chính do thiếu “so sánh”(atulaṃ); vì đó chẳng phải là điều “đã được so sánh” (na tulaṃ); hay nói cách khác, chính do “thiếu so sánh”(atulaṃ)  vì chẳng có nghiệp chướng hiệp thế nào có thể sánh được (tulaṃ) với điều đó cả, tương tự như vậy[135], đó là nghiệp chướng liên kết với đáo đại[136]. Nếu không,“điều được so sánh”(tulaṃ) chính là cõi dục giới[137]và cõi sắc giới, là những gì “không thể so sánh được”(atulaṃ) với cõi vô sắc giới. Hay còn nữa, những gì “được so sánh”(tulaṃ) chính là điều mang ít dị thục, những gì “thiếu so sánh” (atulaṃ) chính là những gì mang dị thục dồi dào. Việc tạo thành (sambhavaṃ): việc tạo ra nhân duyên cho việc tạo thành, có nghĩa là tạo khởi sanh. Các hữu hành (bhavasaṅkhāraṃ): điều tạo hữu hành tiếp theo. Ðược diệt trừ (avassaji): bị triệt tiêu. Vị hiền triết (muni): chính là Mâu-ni Phật[138]. Sung sướng phấn khởi trong tâm (ajjhattarato): hạnh phúc phỉ lạc nội bên trong những gì thuộc sở hữu của ta[139].  Nhập định (samāhito). Nhập định thông qua cận hành định hay an chỉ định [140]. Ngài xé nát ra, giống như chiếc giáp bào: abhindi kavacam iva = kavacaṃ viya bhindī [141] (một dạng ngữ pháp khác). Tự phát sanh (attasambhavaṃ): phiền não tự xuất hiện bên trong chính mình; đây là điều được đề cập đến: ngài đã bác bỏ những gì so sánh được và những gì không thể, được gọi là nghiệp chướng thế gian, và đã được gán cho tên gọi là “tự phát sanh” hiểu theo nghĩa mang dị thục và “các hữu hành” hiểu theo nghĩa tạo ra các hành giúp tái sanh[142] xuất hiện;  sau khi đã trở nên khoái cảm trong tâm, đã nhập định, ngài đã phá tan ra thành từng mảnh việc tự tạo thành và các phiền não, giống như một chiến binh vĩ đại vào đỉnh điểm cuộc chiến phải mang chiến bào vậy.

Hay nói cách khác, khi ngài so sánh: tulaṃ = tūlento (một dạng ngữ pháp khác), khi ngài phân xử. Ðiều thiếu so sánh và phát sanh (atulañ ca sambhavaṃ [143]): cả níp bàn lẫn tái sanh. Các hữu hành (bhavasaṅkhāraṃ