8. Saṅgāmaji

Trong Kinh Phật thứ tám:  Ngài Saṅgāmaji (Saṅgāmaji): là một người có tên như vậy. Do vị Trưởng lão này, là con trai của một thương lái giàu có sở hữu rất nhiều của cải trong thành Sāvatthi, do bị sợi dây gia tộc ràng buộc, vào thời điểm cậu con trai này đến tuổi trưởng thành đã nhận được một gia tài kếch xù, sau khi cha mẹ đã đính hôn cậu ta với một phụ nữ duyên dáng. Thế rồi một ngày kia, khi chàng trai nhìn thấy một cận sự nam, là cư dân thành phố Sāvatthi, nhân một cơ hội đặc biệt vào buổi tối cậu ta đang đi về phía khu rừng Jeta với mục đích được nghe Phật Pháp, cậu mặc áo rất sạch sẽ, mang theo hương hoa cùng vòng hoa v.v…trong tay[1] sau khi đã thọ trì giới và bố thí vào một dịp đặc biệt ngay buổi sáng, người ta hỏi cậu, “Nhà ngươi đang đi đâu đấy?” và sau khi cho biết, “Tôi đi đến nơi của Bậc đạo Sư, Ðức Thế Tôn trong khu rừng Jeta để lắng nghe Phật Pháp”, cậu suy nghĩ, “Ðược rồi, như vậy ta cũng đi theo²” và cậu đã đi theo họ đến khu rừng Jeta; Vào dịp đó, [71] sau khi đã ngồi thiền trên một chỗ tốt nhất dành riêng cho Ðức Phật, được sửa soạn trong sảnh đường Saddhamma, Ðức Thế Tôn đang thuyết Pháp cho bốn hội chúng nghe, giống như tiếng một con sư tử có bờm trong hang động[2] bằng vàng sáng chói. Thế rồi những đệ tử đó² chào cậu ta và nhường chỗ ngồi sang một bên, đang khi người thanh niên Saṅgāmaji đang lắng nghe Phật Pháp ngay kế bên các hội chúng đó³, cũng ngồi xuống. Thế rồi Ðức Thế Tôn, sau khi đã thuyết giảng tuần tự pháp, Ngài đã giảng dạy tứ chân đế, và khiến cho vị ấy nhập vào tột đỉnh các chân đế đó, trong ngày hôm đó đã có nhiều người quán triệt Phật Pháp con số lên đến cả hàng ngàn người⁴ trong đó có cả chàng thanh niên Saṅgāmaji cũng chứng đắc thánh quả Nhập Lưu; đứng dậy trước đám đông, đi đến gặp Ðức Thế Tôn đảnh lễ Ngài, và rồi xin Ngài cho được xuất gia, nói rằng, “Mong rằng Ðức Thế Tôn cho phép con được xuất gia”. “Nhưng nhà ngươi đã được phép cha mẹ cho xuất gia chưa?” “Thưa Ðức Thế Tôn, cha mẹ con chưa cho phép” “Hỡi Saṅgāmaji thân yêu, các vị Như Lai không nhận bất kỳ người con trai nào được phép xuất gia mà không có sự đồng ý của cha mẹ cả.” cậu thưa lại rằng, “Thưa Ðức Thế Tôn, con sẽ hành động theo cách đó để cha mẹ cho phép con xuất gia⁵”, thế rồi cậu ta⁶ đảnh lễ Ðức Thế Tôn, rảo quanh Ngài một vòng về phía bên phải, tiến đến gặp cha mẹ và cậu ta nói, “ Cha mẹ yêu quí, xin cho phép con xuất gia”. Những gì xảy ra tiếp theo sau đó ta nên hiểu theo cách đã được kể lại trong Kinh Raṭṭhapāla (M. ī 54-74). Thế rồi[3] với tư cách là một người được phép của cha mẹ. Sau khi đã hứa với cha mẹ rằng sẽ cho cha mẹ được gặp ngay sau khi đã xuất gia², cậu ta đã đi đến gặp Ðức Thế Tôn và xin Ngài nhận cho phép xuất gia,³ Ngài đã nhận cho xuất gia và được thọ cụ túc giới trước sự hiện diện của Ðức Thế Tôn; và hơn thế nữa, như một người đã xuất gia từ lâu kể từ ngày thọ cụ túc giới, vị ấy đã trở thành một người chứng đắc được sáu phép Thần Thông, sau khi đã trải qua mùa kiết hạ trong một nơi trú xứ⁴ nằm trong rừng, áp dụng⁵ và tự luyện hạnh đầu đà nhằm mục đích đạt đến thánh đạo cao hơn. Thế rồi vị ấy ra đi, với tư cách là một người đã trải qua nhiều mùa kiết hạ, vị ấy đã trở lại Sāvatthi với mục đích gặp Ðức Thế Tôn và giữ lời⁶ hứa với cha mẹ. Vì lý do đó người ta nói rằng, “vào một dịp đó, vị Trưởng lão Saṅgāmaji đã trở lại thành Sāvatthi.” do Trưởng lão, vừa quay trở lại từ chuyến đi khất thực sau bữa ăn trưa, đang khi còn đi khất thực trong ngôi làng bên cạnh.[4] Ngài đã trở lại khu rừng Jeta đi đến gặp Ðức Thế Tôn,  và rồi sau khi đã được Ðức Thế Tôn chào đón hỏi thăm. Ngài đã tuyên bố  A-la-hán (arahaṃ) . Sau đó vị ấy đảnh lễ Ðức Thế Tôn một lần nữa, đi quanh Ngài từ phía bên phải, vị ấy đã khởi xuất, và ngồi thiền suốt thời gian còn lại trong ngày dưới một gốc cây. Lúc này, cha mẹ ngài cùng với họ hàng và các bạn bè, vừa nghe ngài mới về tới. Liền vội vã đi về phía thiền viện, rất vui mừng và hoan hỉ, nói rằng, “Người ta cho biết Saṅgāmaji vừa mới quay lại đây”, đã nhìn thấy ngài ngồi thiền tại đó, khi họ vừa nhìn thấy ngài, và tiến lại gần, [72] Tỏ lời chào đón long trọng, rồi thỉnh cầu ngài nói rằng, “Ðừng để cho nhà vua lấy đi gia tài to lớn của gia đình vì không còn con trai thừa kế, hoặc để cho người thừa kế không được quí chuộng² lấy đi gia tài của nhà ta; việc xuất gia này chẳng có gì là tốt lành cả ³ hãy trở về đi, hãy quên điều đó đi”; vừa nghe những lời này, vị Trưởng lão ngồi yên như không nghe thấy gì cả, nghĩ rằng, “Những người này chẳng hiểu gì về hoàn cảnh của ta, ta đâu có cần đến của cải; họ chỉ ước muốn gắn bó với những tham dục mà thôi; giống như những người khuân vác phân tro [5] đang cầm trong tay một cục phân ... những người này không thể để tâm lắng nghe Phật Pháp được.” khi nhận ra điều đó, ngài không chấp nhận lời yêu cầu của họ; Sau khi đã thỉnh cầu ngài bằng nhiều cách, họ quay trở về nhà và nói với người vợ của Trưởng lão mang theo con trai nhỏ của ngài, cùng với một đoàn tùy tùng, nói rằng, “Cho dù chúng ta đã thỉnh cầu ngài nhiều cách, chúng ta đã thất bại chẳng chiếm lại được trái tim của ngài Trưởng Lão; Ôi con yêu quý, hãy lên đường, và cầu khẩn chồng con bằng cách cho ngài nhìn thấy con trai của mình và làm cho ngài nhận ra được (những sự việc chúng ta đang làm)” người ta kể lại rằng vị Trưởng lão này đã xuất gia trong khi người vợ đang mang thai² .“Thưa vâng” nàng đồng ý; và nàng bồng đứa bé lên đường đi đến cánh rừng Jeta cùng với một đoàn tùy tùng rất đông đảo. Liên quan đến vấn đề này, có lời kể lại như sau, “ Và người vợ của vị Trưởng lão Saṅgāmaji đã đến và lắng nghe” v.v…Về điểm này:

Người bạn đời phụ nữ của ngài trước kia (purāṇadutiyikā): người bạn đời³ phụ nữ ⁴ bằng cách chăm sóc rửa chân[6] cho ngài trước kia vào thời ngài còn là một chủ gia nhân, có nghĩa là người vợ. Con người đáng kính trọng (ayyo): nàng nói một cách thích hợp với những người đã xuất gia, ở một nơi phải nói như vậy, tức là. “Thưa ngài” (ayyaputto). Người ta nói rằng (kira) một tiểu từ có nghĩa là lời đồn thổi; ta nên hiểu mối tương quan này là anuppatto kira (đã tới, người ta nói). Thưa ngài sa môn, xin hãy chăm sóc em, vì em đang chăm sóc con nhỏ (khuddaputtaṃ hi ² samaṇa posa maṃ): ngài đã xuất gia và bỏ lại em, đang khi lúc em đã mang thai với ngài; cũng như vậy giờ đây em đang phải nuôi con nhỏ, với đứa con trai hiện giờ vẫn còn nhỏ dại.³ Công việc này về phần ⁴ sa môn một vị xuất gia sau khi đã xuất gia bỏ lại một người như em quả thật không thích hợp chút nào; chính vì thế, hỡi sa môn, ngài phải hỗ trợ em, vì em đang phải chăm sóc con nhỏ, với  đủ mọi chi phí cho cái ăn cái mặc và đủ mọi chi tiêu [7] khác v.v… Nhưng vị Trưởng lão Saṅgāmaji vẫn thu thúc ² các căn của mình, ngài đã không nhìn nàng và ngay cả chẳng nói với nàng³ một lời nào. Vì lý do đó người ta kể lại rằng, “Với lời nàng nói như vậy, vị Trưởng lão Saṅgāmaji vẫn giữ im lặng”. Sau khi nhận ra vị Trưởng lão vẫn không nói một lời nào, sau ba lần nàng đã nói cùng một giọng điệu như vậy.⁴ Nàng đã để đứa con trai của nàng ngồi vào lòng vị Trưởng Lão, nghĩ rằng “ngay cả những người đàn ông nào không quan tâm đến vợ mình, tuy nhiên⁵ cũng vẫn còn quan tâm đến đứa con của mình, tình phụ tử đối với con cái quả đã ngấm vào đến xương tủy của một người cha; và chính vì thế, nhờ tình phụ tử này, nàng  có  thể  thuyết phục [8] được vị sa môn.[73] Thế rồi, sau khi đã bước sang một bên, nàng lên tiếng nói. “Hỡi sa môn, con trai của ngài đó, hãy ráng mà nuôi con đi!” Trước khi ngài thực hiện một chia cắt như vậy. Người ta kể lại rằng, “Nàng không thể bình tĩnh để đối diện với vị Trưởng lão² được nữa. Vị Trưởng lão cũng chẳng nhìn đến con trai, đồng thời cũng không nói với con nửa lời.³ Thế rồi người phụ nữ đó, sau khi quay mặt lại nhìn vị sa môn với một khoảng cách không xa mấy, đã nhận ra hành động của vị sa môn⁴, nàng đã quay lại và bế lấy đứa bé nghĩ rằng, “Vị sa môn này không còn cần đến cả con trai của mình nữa⁵.” và nàng đã bỏ đi; vì lý do đó người ta nói rằng, “Thế rồi người đàn bà đó là người vợ trước kia của vị Trưởng lão Saṅgāmaji” v.v… Về điểm này:

Ngay cả như đứa con trai của mình, (puttena pi): vị sa môn này không còn cần đến đứa con trai chính mình đã sanh ra, ở đây ám chỉ cho thấy ngài không còn quan tâm đến bất kỳ điều gì khác. Thiên đường (dibbena): liên quan đến vấn đề này, đây chính là “những gì thuộc về thiên đường” do có liên quan đến đặc tính giống như những người đang ở trên thiên đường[9] vậy. Vì các thần linh có thần kinh nhãn thuộc về những sự trên trời² chỉ hiện hữu thông qua các hành vi công đức thiện hạnh mà thôi. Chẳng bị cản trở do ảnh hưởng của mật, nươc đờm dãi và máu v.v… và con mắt này có khả năng nhận ra³ (quan sát) đối tượng⁴  ở rất xa.[10] Ðây cũng là điều “thiên đường” trong đó con mắt đó liên kết với các phép thần thông ² xuất hiện thông qua thiền định tương ưng với đệ tứ thiền Jhana thuộc loại đó. Hay còn gọi là “thiên đường” do đã đạt đến thông qua phụ thuộc vào thiên trú ³ hoặc giả thuộc về “thiên đường” do đặc tính sáng chói lạ lùng. Liên quan đến mục đích cao cả của nó.⁴ Với thiên nhãn đó. Rất thanh tịnh (visuddhena): thanh tịnh hoàn toàn và trọn vẹn nhờ vào mọi phiền não đã biến mất như là những triền cái v.v… Vượt quá con mắt nhân loại (atikkantamānusakena): Vượt xa lãnh vực[11] các con người điều không thích hợp thuộc dạng đó (imaṃ ²evarūpaṃ vippakāraṃ): điều không thích hợp thuộc loại³ đó đã đề cập đến ở trên đều là nghiệp bất thiện, được coi như là đặt đứa con trai vào lòng, đây là một điều không tốt đối với một người đã xuất gia.

Vấn đề này (etam atthaṃ): thẩm định toàn bộ các sắc thái vấn đề này được coi như là một thực tế vị Trưởng lão Saṅgāmaji đã không mảy may để ý đến toàn bộ những hoàn cảnh trong đó vợ và con trai của ngài có liên quan. Tập Udāna này (imaṃ udānaṃ ⁴) làm xuất hiện udāna để giải thích (vẻ oai nghiêm⁵) của trạng thái kiên định nơi ngài về những gì ngài ước muốn và những gì ngài không  ước muốn v.v…có liên quan. Về điểm này.

Khi nàng tiến lại gần (āyantiṃ): khi nàng đang đi lại. Ðây là điều muốn ám chỉ chính là người bạn đời phụ nữ trước kia của ngài (người vợ). Ngài chẳng hoan hỷ chút nào (’ābhinandati): ngài chẳng luyến ái chút nào. Ngài không thoả mãn nghĩ rằng, “Nàng đến để gặp ta”. Ngay sau khi nàng bỏ đi (pakkamantiṃ): khi nàng đã bỏ đi, nghĩ rằng, “Sau khi đã gặp được nàng[12]  “người này đã ra đi mà không nói cả lời chào lẫn nhau”. Ngài đã không buồn phiền (na socati): ngài không bị lương tâm cắn rứt.  Người ta nói rằng, “Saṅgāmaji, đã thoát khỏi mọi kiết sử” hơn thế nữa, cũng để chỉ ra cho thấy lý do tại sao liên quan đến vấn đề này vị Trưởng lão lại không hân hoan, cũng không buồn phiền. Về điểm này: thoát khỏi kiết sử (saṅgā): vị Tỳ khưu Saṅgāmaji, đã được giải thoát bằng những giải thoát đoạn trừ tận gốc rễ và an tịnh ² thoát khỏi năm triền ách³, tức là triền ách tham dục, triền ách sân, si, kiêu mạn và tà kiến. [74] Người đó ta đã gọi là thầy Bà la môn (tam ahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ) :con người đó⁴ đã đạt đến trạng thái kiên định, một con người đã đoạn tận mọi lậu hoặc, ta đề cập đến khi nói về thầy Bà la môn. Liên quan đến một thực tế là nơi ngài mọi phiền não đã được đoạn trừ.

Phần chú giải Kinh Phật thứ tám đã kết thúc tại đây.