3. QUÁN XÉT LẠI

[335] Trong Kinh Phật thứ ba: Vô số những hành vi và những pháp bất thiện của ngài đã được đoạn trừ (attano aneke pāpake akusale dhamme pahīne): Ðức Phật đang ngồi thiền quán xét lại một ngàn năm trăm phiền não[1] đã diễn ra liên tục ngay từ khoảng thời gian vô thuỷ vô chung chấp nhận cách phân loại thành các nhóm như sau, tức là: tham lam, sân hận, si mê, không khéo tác ý, vô tàm và không bị khiển trách (D iii 212) hôn trầm và thụy miên[2], sân (giận dữ) oán hận, lường gạt và thù oán, ghen tỵ và bỏn xẻn, xảo trá và phản bội, ương ngạnh và kiêu kỳ, bướng bỉnh và tinh nghịch, mạn và quá mạn, mê say và dễ duôi, *ái dục và vô minh; tâm bất thiện (D iii 214) tà hạnh (D iii 214), *trần cấu[3](     ), không chừng mực (Vibh 368), những tà tầm(  ) [cấu uế (Vibh 368)[4] vô tàm (D iii 215) và hý tầm (  ), [Cố gắng phấn đấu và những ái dục) (D iii 216); bốn điều “điên đảo”[5] (Tăng Chi Bộ Kinh (A) ii 52), các phiền não (āsavas) (D ii 81), những bộc lưu (D iii 230), những phối, (D iii 230) những phược (D iii 230); thiên vị [6] (D iii 228); ái dục và thủ (   ); năm tâm hoang vu (D iii 237) năm hệ lụy tâm (D iii 238)  những pháp cái (D iii 234), những phỉ lạc (    );  lục căn tranh cãi bất đồng (D iii 286);* những loại ái dục (D iii 244) bảy tùy miên (D iii 254); tám tà tánh (D iii 289); [chín căn oán giận (D iii 262); chín căn ái dục (D iii 289); mười bất thiện nghiệp đạo (D iii 269); [hai mươi mốt tà mạng (    )];  sáu mươi hai tà kiến được hổ trợ (D i 13tt) (và) một trăm lẻ tám tầm do tác động ái dục chi phối (Tăng Chi Bộ Kinh (A) ii 212); v.v…  cũng như [7] vô số các pháp bất thiện, được coi là bất thiện hiểu theo nghĩa do thiếu tài khéo tạo nên, đi kèm với những đặc tính này - những điều ta đã diệt trừ, đã triệt phá đến tận gốc rễ bằng thánh đạo, không dư sót cộng chung với những cảm giác đi kèm theo. Trong khi đó ngay tại gốc cây bồ đề, đang khi ngài đã quán xét lại cùng những điều này bằng cách xem xét từng vấn đề một, tức là. “Ðây cũng là một phiền não ta đã từ bỏ; cả điều này nữa cũng là phiền não ta đã từ bỏ.”[8] Và[9] vô số các pháp thiện (aneke ca kusale dhamme): đã ngồi thiền quán lại vô số pháp, bất nhiễm của ngài, là những pháp thiện và đã đạt đến hoàn thiện, phát triển đầy đủ, thông qua thành tựu (paribhāvanāya [10]) ba la mật và thông qua việc tu tập (bhāvanāya) thánh đạo trong một khoảng thời gian bất định, như là[11] giới, định, tuệ, giải thoát và tri kiến giải thoát; tứ niệm xứ (D iii 221); tứ chánh cần (D iii 221); tứ thần túc (D iii 221);tứ thánh đạo[12]; tứ thánh quả; tứ đạt thông (Vibh 293); trí liên kết với  phân định bốn sanh thú[13]; bốn bậc thánh (Tăng Chi Bộ Kinh (A) ii 27; D iii 224);  các trí liên kết với bốn vô sở úy (Trung Bộ Kinh (M) i 71tt); ngũ chánh tinh cần chi (D iii 237); ngũ chánh định chi[14] (D iii 277tt); năm trí chánh định[15](D iii 278); ngũ căn; ngũ lực (D ii 120); ngũ đại dẫn đến giải thoát (D iii 239 tt); các trí liên kết với năm cơ hội giải thoát (D iii 241tt); ngũ tuởng dẫn giải thoát đến trưởng thành (D iii 243); sáu đề mục tùy niệm (D iii 250); sáu loại kính lễ[16] (D iii 244); sáu đại dẫn đến giải thoát (D iii 247tt), sáu trú xứ liên tục (D iii 250); sáu điều không thể vượt qua[17] (D iii 250); sáu tầm[18] tham gia vào tu luyện quán triệt (D iii 251); sáu phép thần thông[19] sáu trí không thể chia xẻ với người khác[20] (J i 78); bảy nhân duyên bất thối (D ii 74 tt; Tăng Chi Bộ Kinh (A) iv 16tt) bảy thánh sản (D iii 251); thất giác chi (D iii 252tt); bảy pháp sappurisas (D iii 252) bảy căn suy thoái[21]. (    ); [336] bảy tầm (D iii 253); việc diễn giải về bảy hạng người đáng nhận của bố thí (D iii 253tt) diễn giải về thất lực nơi những người đã đoạn tận được hết các phiền não trong tâm. (D iii 283t); diễn giải về tám nhân duyên đạt đến thiền tuệ[22] (   ); tám điều chánh trực (D iii 255); tám điều vượt quá các pháp hiệp thế[23] (    ) tám căn khởi sanh xuất hiện tinh tấn[24] (D iii 256); diễn giải về tám cơ hội không đúng lúc (occasions)[25] (D iii 287); tám tư duy của một đại nhân (D iii 287; Tăng Chi Bộ Kinh (A) iv 229); diễn giải về tám cơ hội xuất hiện trong đó việc khuất phục (D ii 110; D iii 260); tám giải thoát (D iii 261tt) chính pháp có căn nơi tác ý đúng đắn (     ); chín chi tinh tấn liên kết với các pháp thanh tịnh hoàn hảo (D iii 288);  diễn giải về chín hữu tình cư. (D iii 263); chín điều diệt trừ oan trái. (D iii 262tt); chín tầm (D iii 289tt) chín hý tầm (D iii 289) chín thứ đệ trú (progressive bản trụ pháp tính) [26] (D iii 265); mười nhân duyên của vị tối thượng. (D iii 266tt); mười đề mục thiền kasiṇa ( D iii 268); mười thiện nghiệp đạo (D iii 269); mười chánh tánh[27] (Tăng Chi Bộ Kinh (A) v 240); mười thánh cư (D iii 269); mười pháp  vô học (D iii 271); Tăng Chi Bộ Kinh (A) v 222); vị Như Lai Thập Lực (Trung Bộ Kinh (M) i 69tt) mười một lợi ích do từ tâm mang lại (Tăng Chi Bộ Kinh (A) v 342); mười hai duyên khởi[28] (      ) mười ba hạnh đầu đà[29] (    ); mười bốn Phật trí (Bản văn X 9 v 5; chú giải Bv-a 185); mười lăm tầm đem giải thoát đến trưởng thành (    ) mười sáu loại niệm như thể thở ra hít vào (S v 311tt); mười sáu nhân duyên không dẫn đến việc tra tấn tha nhân[30] (    ) mười tám thiền minh sát[31] (DA 62= MA i 47= AA i 106); mười tám pháp đặc biệt đối với Chư Phật[32]; mười chín trí liên kết với quán xét lại[33] (Thanh Tịnh Ðạo 676) bốn mươi bốn căn trí (S ii 56tt); năm mươi trí liên kết với sanh và diệt[34] (Pṭs i 54tt);  Thanh Tịnh Ðạo 629tt): hơn năm mươi[35] pháp thiện (   ) bảy mươi bảy căn trí (S ii 59tt) Ðại Kim cương trí đã trải qua hai mươi tư trăm ngàn kotis thiền chứng[36] (   ); những trí liên kết với giáo lý của Anantanayasamantapaṭṭhāna về trạch pháp và quán xét[37] lại (   ) và cũng giống như những trí giải thích các xu hướng [38] v.v…của chúng sanh bất thiện trong cõi dục giới bất định (   ); v.v…- tạo nên những ân đức[39] đặc biệt nơi Chư Phật, khi họ đối mặt chú tâm nơi khoái cảm[40] vào nhóm này nhóm khác, nơi khối này khối khác, khi ngài có suy nghĩ: “Những pháp vô tội này cũng được tìm thấy nơi ta, những pháp vô tội này cũng xuất hiện nơi ta”[41] và ngài chỉ quán xét một cách chọn lựa những pháp này[42], mà không mang tính chất toàn diện[43], ta không thể tác ý đến toàn bộ các ân đức đặc biệt nơi Chư Phật  không dư sót điều gì, từng điều một, ngay cả Ðức Phật cũng không làm thế được vì liên quan đến tính chất[44] bất định và vô thường nơi các pháp đó. Về điểm này người ta nói rằng[45]:

“Ngay cả nếu như một Chư Phật phải tụng những lời khen ngợi về một Ðức Phật, ngài chẳng công bố được điều gì khác trong cả một kappa[46], cho đến khi một khoảng thời gian dài đến như vậy tàn lụi đi, thì lời khen ngợi vị Như lai cũng không thể cạn kiệt được.”

[337] Ðiều này cũng được nói thêm như sau[47]:” A tăng kỳ là tên dành cho các vị đại hiền triết thông qua chính những ân đức đặc biệt của các ngài; bằng những ân đức đặc biệt này một tên có thể được gán cho các ngài cả hàng ngàn năm”[48] (   ). Vì vào thời điểm đó Ðức Phật đã gia nhập thiền viện khi vừa mới quay trở lại sau công việc khất thực tiếp theo sau bữa ăn trưa, ngài đứng hướng về hương phòng, và rồi, khi các vị Tỳ khưu đã đi theo sau Ngài, Ngài đã chỉ rõ nhiệm vụ cho họ, Ngài đã đi vào hương phòng vĩ đại đó ngài ngồi trên nơi dành cho Chư Phật đã được sửa soạn cho Ngài, Ngài hướng trí của mình về cõi tiền kiếp. Những cõi tiền kiếp này[49] tự xuất hiện liên tục trước Ngài, theo cách phân chia bất định và không vô lượng định, giống như một trận mưa cung tên không dứt. Thế rồi Ngài dùng trí tới giải thoát cõi các phiền não cho biết rằng,“Thật vậy các phiền não này đã tạo thành nhân duyên tạo ra khối đau khổ to lớn” quán xét lại từng điều một nhắm tới nguồn gốc từ bỏ, và rồi tiếp theo đó ngài quán xét lại thánh đạo đã đem lại việc từ bỏ này[50]cùng với những cách thức, những điều phụ thuộc và những điểm đặc biệt, nhận ra rằng: “Quả thật[51] các phiền não này đối với ta đã bị đoạn tận hoàn toàn không dư sót bất kỳ điều gì,” chỉ tác ý đến chính các pháp vô tội của giới v.v… theo cách phân loại bất định và vô lượng[52], vì lý do đó có lời nói rằng: “ và vào dịp đó, Ðức Phật đã ngồi thiền quán xét lại vô số các pháp bất thiện, các pháp ác Ngài đã đoạn trừ và ngài cũng quán xét lại vô số các pháp thiện ngài đã đạt đến hoàn tất nhờ công việc tu luyện[53], và sau khi đã quán xét lại như vậy, ngài đã khởi sanh Phật Tự Thuyết này nhằm làm rõ niềm vui phỉ lạc. Về điểm này:

Trước đó đã có (ahu pubbe): trước khi nổi lên trí liên kết với thánh đạo A-la-hán, toàn bộ nhóm phiền não này[54], như dục lạc v.v…đã xuất hiện (ahu), tồn tại (āsi) nơi chính tương tục tính của ta; không những chỉ tồn tại một phiền não trong nhóm các phiền não đó (không thấy được bên trong nhóm đó). Không tồn tại (tadā’ āhu) : Thế rồi, vào sát na đó, lúc thánh đạo xuất hiện, nhóm các phiền não đó vẫn chưa xuất hiện (na ahu), vẫn chưa hiện hữu (na āsi) vẫn chưa có mặt (’atthi) bất kỳ phiền não nào ở đó cho dù chỉ là nhỏ nhặt vào sát na thánh đạo tột đỉnh, có thể nói là vẫn chưa được diệt trừ. Ta cũng có thể giải thích là tato ’āhu (sau đó vẫn chưa xuất hiện) có nghĩa là sau đó, tiếp theo sau[55] sát na thánh đạo A-la-hán đó, vẫn chưa hiện hữu (āsi). Trước đó vẫn không tồn tại (’āhu pubbe): và pháp vô tội vô tận này[56] của ta nữa; giờ đây đã được khám phá ra là đã đạt đến hoàn chỉnh nhờ vào những việc tu luyện, đã không còn (na ahu), đã không tồn tại (na asi) trước sát na thánh đạo. Thế rồi lại xuất hiện (tadā ahu): nhưng khi trí đó liên kết với thánh đạo tột đỉnh diễn ra, thế rồi toàn bộ pháp vô tội đó lại thuộc về ta; vì cùng với chứng đắc thánh quả tột đỉnh, thì toàn bộ những ân đức liên kết với trí toàn tri đều hội đủ trong Chư Phật. Và điều đó chưa hiện hữu, và sẽ không xuất hiện, và giờ đây ta vẫn chưa được biết đến (na ’āhu na ca bhavissati na ’etarahi vijjati): [338] hơn thế nữa chính pháp vô tội đó, tức là thánh đạo A-la-hán, đã nổi lên nơi Bồ đề đạo tràng (Bodhimaṇḍa), (và) nhờ đó mà toàn bộ các nhóm phiền não đã bị đoạn tận hoàn toàn không dư sót bất kỳ điều gì, đã không hiện hữu (na ’āhu), không tồn tại (na ca ahosi), trước sát na thánh đạo, chính vì thế thánh đạo này, giống như những phiền não đó, lại không hiện hữu, không nổi lên, vào những thời điểm trong tương lai, do không còn bất kỳ phiền não nào cần đến được diệt trừ nữa, (trong khi đó) không được biết tới, không được khám phá ra, bây giờ vào sát na hiện tại nữa, về việc ta chẳng cần phải thực hiện bất kỳ nhiệm vụ nào vì thánh đạo chẳng diễn ra hơn một lần vào sát na đó. Chính vì lý do đó có lời nói rằng, “Họ chẳng cần thực hiện cuộc hành trình đến bến bờ bên kia đến hai lần đâu” (Sn 714[57] )

Chính vì thế, vừa khi quán lại những pháp bất thiện ta đã đoạn tận, không dư sót bất kỳ điều gì, nơi chính tương tục tính của ngài thông qua thánh đạo và các pháp vô số kể, vô tội mà ta đã đạt đến hoàn thiện bằng việc tu luyện, Ðức Phật đã khiến khởi sanh Phật Tự Thuyết này thể hiện ở niềm vui sướng to lớn liên quan đến chính ngài, nhờ vào nửa đoạn kệ[58] mà cặp bốn vô sở úy[59] ta đã đề cập đến, thế nên cặp[60] (bốn vô sở úy) sau mới được thể hiện liên quan đến thực chất là việc ngài tự đạt đến giác ngộ toàn diện của ngài đã được thể hiện.

Việc diễn giải Kinh Phật thứ ba kết thúc tại đây.