5. QUAN ĐIỂM (2)

[344] Trong Kinh Phật thứ năm:

(1a-1b) Bản ngã và cõi thế gian thì vĩnh cửu (sassato attā ca loko ca): Họ cho rằng[1] một số mục đặc biệt nơi sắc uẩn v.v…là “bản ngã” và “cõi thế gian” và rồi mô tả chúng là “bất diệt, thường kiến” và cũng hiểu một số điều khác giống như vậy, theo đó có lời nói rằng: “họ công bố sắc uẩn là bản ngã và cõi thế gian. Họ khẳng định những điều đó không những là bản ngã và cõi thế gian nhưng còn bất diệt; họ cho rằng thọ…tầm… hành …thức và cõi dục giới cũng lại chính là ngã, họ khẳng định không những chúng chỉ là ngã mà cõi dục giới còn tồn tại vĩnh hằng nữa”[2] hay nói cách khác họ lấy “ngã” làm căn “cái tôi” và lấy thế gian làm căn “cái của tôi” được cho là “những gì thuộc về ngã”; hay còn nữa,“bản ngã” chính là ta vậy và “thế gian” là người khác; còn nữa “ngã” chỉ là một trong số ngũ thủ uẩn Upādānakkhandhas, điều còn lại là “thế gian”; hoặc giả “ngã” chính là uẩn tương tục tính có thức, “thế gian” cũng như vậy chỉ khác là không có thức mà thôi, cũng giống như vậy họ phân biệt điều này điều kia[3] mang hai đặc tính theo từng trường hợp cụ thể một, tức là, một đàng là “ngã” còn đàng kia là “thế gian” và rồi mô tả cả hai gắn kết với quan điểm cho rằng cả hai đều tồn tại vĩnh cửu, bất biến, và bất diệt -  bằng cách này Ðức Phật đã làm rõ bốn học thuyết về thường kiến toàn bộ bảy học thuyết đoạn kiến bằng cách làm rõ là “vô thường”.

(1c) “Thường và vô thường” có nghĩa là chúng mang đặc tính thường và thay đổi theo cách sau đây, tức là một phần “ngã” và “thế gian” thì thường hằng[4] số khác lại vô thường; hay nói cách khác cùng một “ngã” và cùng một “thế gian” lại có đặc tính vừa thường lại vừa vô thường, giống như những ai cho rằng “ngã” là sanh thú của một mình họ vậy.[5] (ngã) có thể là thường[6]” như vậy đây chính là ý nghĩa ta nên hiểu liên quan đến vấn đề này, theo cách thức này, trong trường hợp này[7], đây chính là học thuyết một phần thường kiến ta muốn làm rõ vậy.

(1d) chẳng mang tính chất thường hằng mà cũng không tồn tại vĩnh cửu (’eva sassato ’āsassato): bằng cách này ta làm rõ học thuyết ngụy biện kiến (el-wriggling), đối với những người này, khi nhận thấy thường kiến và vô thường kiến là sai, họ liền đi loanh quanh luồn lách (nhằm đưa ra một câu trả lời)[8] nói rằng, ’ và “thế gian” chẳng tồn tại vĩnh cửu mà cũng chẳng không tồn tại vĩnh hằng.”

(2a). Ngã tự tạo (sayaṃkato): được tự tác thành; chính vì “ngã” thuộc người này người kia cảm nghiệm được hạnh phúc và đau khổ sau khi đã tạo ra Pháp bao gồm pháp của chính mình, chính vì thế cũng chính “ngã” này đã tạo ra “ngã”[9] và cho rằng[10] ngã này đã tạo ra niềm vui và thế gian được coi như là điều trở ngại. -  chính vì điều này đã lẩn tránh chúng[11] chính vì thế niềm tin của họ nơi “ngã” cũng chính là niềm tin nơi “tha nhân” vậy.

(2b) Do tha nhân tạo ra (paraṃkato [12]): do tha nhân tạo thành  (parena kato); ý nghĩa ở đây là, ngã và thế gian là do tha nhân tạo thành (dưới dạng) hoặc là do  Isvara[13], Puruṣa. Prajāpati. Time, hay là Prakṛti. Ý nghĩa ở đây là chính chúng đã khiến ngã và thế gian xuất hiện.

(2c). Vừa tự mình và vừa do tha nhân tác thành nữa (sayaṃkato ca paraṃkato ca [14]): đây là niềm tin của một số người cho rằng, vì Isvara v.v…khi khiến cho ngã và thế gian xuất hiện thì cũng không khiến xuất hiện hoàn toàn do chính họ mà thôi, nhưng chỉ sau khi có được sự hỗ trợ[15] của những pháp[16] thiện hay bất thiện nơi chúng sanh này nọ mà thôi. [345] chính vì thế ngã và thế gian vừa là tự tạo và cũng do tha nhân tạo thành nữa.

(2d) Chẳng xuất hiện vì tự tác tạo cũng như tha nhân là tác nhân tạo thành (asayaṃkāro aparaṃkāro [17]): đó là những gì không do mình tự tạo là “không do mình làm tác nhân tác thành” mà cũng chẳng có tác nhân nào khác tạo ra là “không do tác nhân nào khác tạo thành”[18], aparaṃkāro [19] được nói đến sau phần chèn theo từ giọng mũi (nasal). Loại này [20] nhận ra sai lầm nơi cả hai, lại khước từ cả hai. Thế thì bằng cách nào cả hai lại khởi sanh? Ngài cho rằng “khởi sanh do tình cờ” học thuyết cho rằng những gì được khởi sanh một cách tình cờ được làm rõ bằng cách những gì được cho là khởi sanh một cách tình cờ [21], khởi sanh trong lúc không có nguyên nhân nào cả và [22]như vậy học thuyết vô nhân duyên[23] cũng được gồm tóm[24] trong đó.

(3a-4d) “có một số vị sa môn bà la môn” v.v… được đề cập đến tiếp theo sau đó nhằm làm rõ học thuyết được liên đến tà kiến  họ cũng mô tả hạnh phúc và đau khổ lại chính là “ngã”, thông qua thường kiến v.v… mà gắn kết với quan điểm cho rằng chính hạnh phúc và đau khổ lại tạo thành những ân đức đặc biệt[25] hay những chủ trương holdings. Phương pháp ở đây cũng giống như điều đã được khẳng định ở trên.

Thẩm định lại vấn đề (etam atthaṃ viditvā): về vấn đề này, ý nghĩa cần được  phân tích chính xác theo cùng một cách như đã khẳng định ở trên ngoại trừ ẩn dụ về những người mù từ lúc mới sanh liên quan đến việc ý nghĩa này không được truyền lại trong trường hợp này; cũng giống với đoạn kệ kể trên. Trong đó[26] sự khác biệt này đã xuất hiện[27], tức là. “họ đã lún ngập đang khi vẫn còn tồn tại ở giữa những quan điểm đó, chỉ đơn giản là họ không đạt đến được một nền tảng vững vàng” chính là ý nghĩa như sau: Những người đó vì liên đến tà kiến, đang khi vẫn còn bám víu (āsajjamāna)[28] đến với những tà kiến, và những hỗ trợ đối với những quan điểm về tà kiến đó, lún ngập sâu (visīdanti = saṃsīdanti, là từ đồng nghĩa) đang khi vẫn còn lún ngập ở giữa đang khi vẫn còn ở giữa, bốn bộc lưu như dục bộc lưu v.v…[29]. hay nói cách khác, nơi đại bộc lưu chính vòng luân hồi vậy, đơn giản là chưa đạt tới được, đơn giản chưa chứng đắc níp bàn đó được coi như là một nền tảng vững chắc hoặc do chính là bến bờ[30] an toàn cho chính họ hay của người khác hoặc giả cũng được coi như là một xứ, hay chính thánh đạo đó lại trở thành phương tiện nhằm đạt đến níp bàn vậy; đây chính là một “nền tảng vững vàng” (ogādho). Là thánh đạo và là níp bàn vậy, vì chính tại đó hay tại nơi đây[31] họ tìm ra được nền tảng vững vàng (ogādhanti), đã được thiết lập, cũng chính cùng một ogādhaṃ (nền tảng vững vàng này) liên quan đến vấn đề này, đã được đề cập đến như là ogadhaṃ sau khi đã rút ngắn nguyên âm, đây là cách giải thích từ[32] dành cho từ tamogadhaṃ là taṃ ogadhaṃ.

Việc diễn giải Kinh Phật thứ năm kết thúc tại đây.