2. NÍP BÀN (2)

[393] Trong Kinh Phật thứ hai:  Phật Tự Thuyết này (imaṃ udānaṃ): khởi sanh Phật Tự Thuyết này nhằm làm rõ một thực chất đó là níp bàn khó lòng nhận ra do liên quan đến bản chất níp bàn đó thật cao siêu. Về điểm này:

Khó lòng nhận ra (duddasaṃ): khó lòng nhận ra ở chỗ những người nào không tích lũy được những thành tố trí thì không thể thực chứng được níp bàn đó, do đặc tính cao siêu chính bản chất níp bàn đó thể hiện và do một thực chất nữa là chính bản chất đó lại vô cùng thâm thúy và tinh tế; vì thế có lời nói rằng: “hỡi Māgandiya, đừng chiếm đoạt lấy tuệ nhãn đó, nhờ đó mà nhà ngươi hiểu rõ sức mạnh, (cũng như thực chứng) được níp bàn.[1] “ (Trung Bộ Kinh (M) i 510[2]), thêm vào đó cũng có lời nói rằng: “cả điều này nữa cũng chính là vấn đề khó nhận ra[3],  ý muốn nói ở đây đó là việc làm dịu đi các hành.” (Trung Bộ Kinh (M) i 167) v.v…Không hướng chiều về (anataṃ): ái dục được nói đến như là một “khuynh hướng” (natā), do việc hướng về đối tượng như các sắc giới hữu hình v.v…và hướng về những lần tái sanh như thể tái sanh nơi các cõi dục giới v.v… và vì điều này diễn ra theo cách trượt xuống đó (tanninna), do chính mọi chúng sanh đều hướng về (namanato); chính vì điều “hướng chiều” này không xuất hiện ngay tại đây (na natā), đó lại là bất hướng chiều (anataṃ), có nghĩa là chính níp bàn[4] vậy. Họ cũng còn giải thích là anantaṃ (vô tận), thiếu kết thúc vì tự bản chất níp bàn đã là điều vĩnh hằng, có nghĩa là điều không có khả năng bị diệt, là điều tồn tại liên tục[5], là bất tử, tuy nhiên một số người lại cho rằng ý nghĩa của từ anantaṃ [6] là “vô hạn lượng”, và về vấn đề này, ngài chỉ rõ cho thấy, với đặc tính “khó nhận ra được” thực chất níp bàn là điều rất khó nhận ra được khó lòng đạt đến được, trong đó việc tu luyện điều vô sở duyên là những điều không dễ gì làm được, do vì chúng sanh đã mải mê[7] trong vòng một thời gian rất lâu đắm chìm trong phiền não dục v.v…đã làm suy yếu tuệ giác; Ngài cũng làm rõ thực chất này một cách chính xác bằng cách cho rằng, “điều này thực sự khó có thể nhận ra”, về điểm này: chân đế (saccaṃ): là níp bàn, vì đây chính là “chân đế”[8](saccaṃ) hiểu theo nghĩa một điều rõ ràng, do đặc tính níp bàn thì tuyệt đối có thực (santattā) thông qua thiếu vắng bằng bất kỳ cách nào những gì mà bản chất lại là bất thực (asanta), vì đây[9] chính là điều không dễ gì nhận ra, không dễ dàng thực chứng, do việc ta chỉ có thể đạt đến được hoàn toàn sau khi đã trải qua biết bao nhiêu cực nhọc phiền toái, ngay cả do những người nào đã tinh tấn cao độ trong một thời gian dài, các thành tố công đức và trí (cũng cùng một điều này) có lời nói rằng, “ta cũng khó có thể đạt đến được”[10] (D ii 36) cũng là điều Ðức Phật đã nói. Bị xuyên qua chính là  ái dục đối với người nào đã biết; còn đối với người nào đã nhìn thấy thì chẳng có điểm tựa chỗ dựa nào (điểm tựa chỗ dựa). (paṭividdhā taṇhā jānato passato ’atthi kiñcanaṃ.) và nếu như [11] diệt đế đã được thấu triệt[12] do người nào đã thấu triệt chân đế đó bằng quán triệt đi kèm theo với thực chứng, như trong phạm vi đối tượng (visayato), còn do nhiệm vụ (kiccato) liên quan đến đối tượng (ārammaṇato) [13], bằng quán triệt đối tượng (ārammaṇapaṭivedhena) và bằng cách quán triệt một cách không lẫn lộn (asammohapaṭivedhena) [14], (và cũng) chính vì khổ đế đã được thấu triệt một cách rõ ràng (không lẫn lộn) bằng quán triệt đi kèm với biến tri, và với đạo đế [394] cũng được thấu triệt đi kèm với tu tiến, cũng như vậy ái dục cũng được thấu triệt bằng quán triệt đi kèm với từ bỏ và với phương cách không lẫn lộn, cũng như vậy Ðức Phật đã thể hiện nơi các vị Tỳ khưu vẻ oai nghiêm của đại níp bàn bất tử (chính vẻ oai nghiêm đó) tạo thành nhân duyên cho việc lắng dịu đau khổ, không bỏ qua bất kỳ điều gì, thuộc vòng luân hồi tái sanh, trong đó đối với người nào biết rõ vấn đề này như vậy, đối với người nào đã thực chứng được tứ thánh đế là hiện thực như vậy là do tuệ giác tương ưng với thánh đạo, sẽ chẳng còn ái dục tạo ra “khuynh hướng” có liên quan đến hữu v.v… (và trong việc hữu đó) giả sử như có vắng bóng trong đó, thì toàn bộ vòng luân hồi cũng không còn tồn tại trong đó nữa, kể cả toàn bộ phiền não luân, do một điều duy nhất đó là chẳng còn nhân tố nào có thể tạo ra được các nghiệp luân và dị thục nữa. Ðiều còn lại cũng chính xác có cùng một phương cách như ta đã khẳng định ở trên.

Việc diễn giải Kinh Phật thứ hai kết thúc tại đây.