CHƯƠNG TÁM

DÂN LÀNG PĀṬALI

1. Nibbāna (1) (Níp bàn)

[388] Kinh Phật đầu tiên trong chương nói về dân làng Pāṭali: điều đó có tương quan đến Níp-bàn (nibbānapaṭisaṃyuttāya): điều đó cũng có cơ sở (xứ) dựa trên giới (yếu tố) bất tử, được tiến hành bằng cách làm rõ các giới (yếu tố) vô vi. Cùng với bài diễn giải Phật Pháp (dhammiyā kathāya): với lời diễn giải Phật Pháp. Làm rõ[1] (sandasseti): làm rõ níp-bàn phù hợp với đặc tính nơi chính bản chất và nhiệm vu[2] của níp bàn. Giúp họ tiếp tục (samādapeti): giúp cho các vị Tỳ khưu đó chấp nhận cùng mục tiêu đó. Khiến họ trở nên nhạy bén (samuttejeti): khuyến khích họ[3], thôi thúc họ[4], bằng cách tạo cho họ cố gắng nỗ lực liên quan đến việc chấp nhận mục tiêu đó. Khiến họ trở nên sôi nổi nhiệt tình (sampahaṃseti): khiến cho họ hỷ lạc đúng mức bằng mọi cách với những ân đức tuyệt hảo liên kết với níp-bàn, hay nói cách khác, làm rõ: sandasseti = sammā dasseti (thay thế hai âm tiết ngắn thành một âm tiết dài nơi dạng[5] ngữ pháp khác) (níp-bàn) cho phù hợp với một số[6] đặc tính riêng nơi mỗi người (sử dụng) cách này cách khác, từ đồng nghĩa bằng mọi cách có thể theo phương pháp được bắt đầu như sau, “đây chính là cách làm dịu đi toàn bộ các hành, là cách loại bỏ toàn bộ sanh y[7], là diệt trừ mọi ái, làm ly tham[8], khiến (tịch) diệt.” (D ii 36[9]) v.v…Khiến cho họ tiếp tục: samādapeti = sammā ādapeti[10] (thay thế hai âm tiết ngắn thành một âm tiết dài bằng một dạng ngữ pháp khác), khiến cho họ chấp nhận (níp bàn), cùng với những việc tu luyện liên kết với chính chứng đắc đem lại, tức là “ta phải chứng đắc níp bàn thông qua thánh đạo này” bằng cách khiến cho các vị Tỳ khưu đó nghiêng về, nhắm tới, thiên về (níp bàn). Khiến cho họ trở nên nhạy bén (samuttejeti): khiến cho họ trở nên tinh tấn đạt được níp bàn, cho dù có khó khăn cách mấy mới thực hiện và hoàn thành được nói rằng, “đừng bao giờ để cho dễ duôi, hay thực hiện công việc tu luyện chánh đáng này một cách gián đọan;  điều này không hề khó khăn chút nào đối với những ai đã được đầy đủ với tiềm năng tinh tấn cao, chính vì thế các ngươi phải tự nổ lực lên, hãy tự thực hành và tu luyện tiến trình thanh tịnh[11] cho chính mình trước tiên là khởi đầu với thanh tịnh giới – hay nói cách khác (ý nghĩa ở đây là) thanh tịnh tâm thuộc lãnh vực đó.[12] Khiến họ trở nên sôi nổi nhiệt tình (sampahaṃseti): khiến cho họ trở nên sôi nổi nhiệt tình, động viên họ[13], đem lại hỷ lạc cho họ, khiến cho tâm họ mê ly say đắm[14] bằng cách khiến tâm các vị Tỳ khưu đó thể hiện cho được những lợi thế do níp bàn đem lại bằng cách sử dụng vô vàn vô số những gì đồng nghĩa với níp-bàn, như thể (níp bàn) chính là “từ bỏ ngã mạn, diệt trừ ái dục, tận diệt tận gốc rễ mọi nơi nương tựa” (Tăng Chi Bộ Kinh (A) ii 34[15] (và toàn bộ những điều bao gồm nơi hàng loạt các Kinh Phật trong đó đề cập đến) “Pháp vô vi” (S iv 359tt) “bất tử” (S iv 370), (và) “bình an” (S iv 370) v.v… (toàn bộ những điều trên đều được định nghĩa rõ ràng bằng các từ) “diệt trừ tham dục, diệt trừ sân hận, diệt trừ si mê”[16] [389] Các (vị Tỳ khưu) đang bàn tới: tedha = te idha[17] (thay thế hai âm tiết ngắn thành một âm tiết dài). Ðang chọn (níp bàn) trở thành mục tiêu cho mình (aṭṭhiṃ katvā): với kết quả do việc diễn giải đó mang lại, họ đã trở thành những người chọn lấy (níp bàn) làm mục tiêu cho chính mình (atthikā hutvā) sau khi đã tác ý đến việc hiện hữu nơi những gì đã trở thành mục tiêu mình phải đạt đến bằng cách thực hiện những việc nói trên.[18] Tác ý  đến (mục tiêu đó) (manasikatvā): gắn kết tâm của mình vào đó. Khiến giáo lý đó trở thành điều tâm của mình là điều duy nhất được hướng tới và từ bỏ toàn bộ những gì khác. Tập trung toàn bộ tâm vào đó (sabbaṃ cetaso samannāharitvā):  chú ý tới[19] giáo lý đó, với toàn bộ tâm tinh tấn, từ lúc khởi đầu cho đến khi đạt đến đỉnh cao, có nghĩa là chỉ điều đó là điều duy nhất ta đang quan tâm, hay nói cách khác, tập trung hết tâm của mình vào việc ấy, (sabbaṃ cetaso samannāharitvā): với toàn tâm toàn lực thực hành một cách thích hợp và thành công (sammā anu anu āharitvā) giáo lý đó; đây chính là điều ngài đã nói đến: “nhớ lại một cách thích hợp, rõ ràng và thành công giáo lý đó như đã diễn ra nơi toàn bộ tâm của mình, kết quả là cùng thứ giáo lý đó đã ảnh hưởng, và không cho phép tư duy đó đi trệch ra ngoài[20], luôn đem tư duy đó quay trở lại[21] với chính dòng hữu phần tâm của nó, cân nhắc kỹ lưỡng giáo lý đó làm sao cho phù hợp với cách thức giáo lý đó đã được diễn giải[22] một cách đa dạng. Với lỗ tai chăm chú: ohitasotā = avahitasotā (một dạng ngữ pháp khác), với lỗ tai đặc biệt sẵn sàng,[23] hay nói cách khác ohitasotā chính là avikkhittasotā (với lỗ tai không lo ra);  do không tồn tại bất kỳ nỗi lo nào một khi có điều gì liên quan đến việc lắng nghe Phật Pháp đó, ngay cả khi giáo lý đó giúp khám phá[24] cùng một (Phật Pháp) đã được nghe trước đó, cũng bảo đảm chỉ lên tiếng[25] trong trường hợp nhĩ xứ cho phép, như thể việc thu thúc chánh niệm trong trường hợp nhãn xứ diễn ra v.v…[26] và liên quan đến vấn đề này, thông qua bốn câu đề cập đến “với chú ý lắng nghe”[27]v.v…ngài cũng muốn làm rõ thông qua việc giải thích mối quan tâm của ngài đối với nhĩ thức thực tế là những vị Tỳ khưu đó quả thật đã trở thành những người lắng nghe (Phật Pháp) rất cẩn thận, bằng cách đã tập trung vào (Phật Pháp) toàn bộ tâm[28] của mình.

Thẩm định vấn đề này (etam atthaṃ viditvā): thẩm định dưới mọi góc cạnh việc tạo[29] ra mối quan tâm này, về phía những vị Tỳ khưu đó, đối với hành vi lắng nghe[30] trong trường hợp cuộc diễn giải Phật Pháp đó có liên quan đến níp bàn. Ðối với Phật Tự Thuyết này (imaṃ udānaṃ): khiến khởi sanh Phật Tự Thuyết này nhằm làm rõ thực chất níp bàn là nơi ý nghĩa cao nhất, tồn tại thông qua diễn giải Phật Pháp dưới dạng một hợp đề (tổng luận) về điều đó.[31] Về điểm này:

Ðã tồn tại (atthi): ta thấy tồn tại, ý nghĩa ở đây là đã được khám phá hiểu theo nghĩa cao nhất. Các vị Tỳ khưu (bhikkhave) chính là việc nói đến các vị Tỳ khưu đó. Tuy nhiên chắc chắn rằng những gì đã được đề cập đến trong Phật Tự Thuyết này, cho dù có phải là điều tạo ra động tâm (shock) về Phật Pháp, đó chỉ là một lời công bố (loan báo) được thực hiện bất chấp (liệu có xuất hiện bất kỳ người nào lãnh hội Phật Pháp này hiện diện hay chăng, và cũng chỉ trong trường hợp như vậy mà Phật Tự Thuyết này được truyền lại trong suốt toàn bộ Kinh Phật, chúng ta[32] biết đến cho đến ngày hôm nay – chính vì thế tại sao trong trường hợp này khi khiến khởi sanh Phật Tự Thuyết này Ðức Phật đã nói với các vị Tỳ khưu? với mục đích tạo sự tác ý nơi họ; vì chính với niềm vui và tâm phỉ lạc nổi lên trong lúc chúng ta niệm tưởng về những ân đức liên kết với níp bàn đối với những vị Tỳ khưu đó đã khiến khởi sanh tập Phật Tự Thuyết này. [390] Trong tập giáo lý này[33], mọi sự chỉ trừ níp bàn[34], đã được khám phá với chính bản chất đích thực là điều đã được chính sinh mệnh ngẫu nhiên dựa trên những nguyên nhân, không phải người nào đó (có sinh mệnh) bất chấp đến các điều kiện; ta nên hiểu rằng thông qua trí việc phản khán tâm về phía các vị Tỳ khưu đó, tức là “nhưng trong đó (rất nhiều nguyên nhân đa dạng) lại chính là giáo lý về níp bàn đã được khám phá và chính vì ước ao tạo ra cho họ nhận thức được điều này cho chính mình mà ngài đã phán “hỡi các vị Tỳ khưu, đã có xứ đó.”v.v… hơn là chỉ đối xử với họ giống như những người chỉ thụ động về điều đó. Xứ đó (tadāyatanaṃ): nguyên nhân đó tạo ra[35] (kāraṇaṃ); nguyên âm da tạo ra liên kết êm tai giữa các từ đó, vì níp bàn được nói đến với tư cách là xứ (điều kiện) hiểu theo nghĩa một nguyên nhân có liên quan đến việc níp bàn trở thành nguyên nhân đối tượng cho trí liên kết với thánh đạo và các thánh quả do thánh đạo này đem lại. v.v… chính vì các cảnh sắc đó v.v… đã tạo ra những đối tượng nguyên nhân cho nhãn thức v.v…và như vậy chính Ðức Phật đã khiến cho các vị Tỳ khưu này biết sự hiện hữu nơi giới vô vi, hiểu theo nghĩa cao nhất, đây chính là mối tương quan[36] tích cực liên quan đến Phật Pháp trong trường hợp hiện nay; vì các pháp hữu vi cũng được thấy hiện hữu tồn tại ở đó, cũng phải có vô vi mà thôi; liên quan đến những nguyên nhân này luôn đối nghịch lại với các pháp có bản chất[37] của mình;  chính vì một khi đau khổ tồn tại, thì hạnh phúc là nhân tố tạo thành đối nghịch với đau khổ cũng xuất hiện ở đó, chính vì thế cũng giống vậy, khi ta thấy nóng bức thì lập tức cũng có khí lạnh tồn tại; khi các pháp bất thiện nổi lên, thì lập tức các pháp thiện cũng có mặt. Chính vì thế có lời nói rằng:

“Chính khi ta thấy đau khổ xuất hiện, điều ta cho đó là hạnh phúc cũng xuất hiện như vậy, khi ta thấy xuất hiện hữu thì phi hữu cũng là điều ta hằng mong muốn.

Chính khi ta thấy trời nóng xuất hiện thì thêm vào đó khí lạnh cũng hiện hữu, chính vì thế khi ta thấy xuất hiện tam hoả ngục[38] thì níp bàn cũng là điều ta hằng mong ước.

Cũng chính như vậy, khi ta thấy điều bất thiện xuất hiện thì ta cũng thấy những điều đáng yêu ló dạng cũng chính vì vậy, khi ta biết được hữu thì phi hữu cũng là điều ta hằng mong ước[39]( Bản văn ii 10-12[40])

Hơn thế nữa[41], việc khám phá ra[42] hiện hữu, theo nghĩa tuyệt đối, thì việc khám phá ra níp bàn cũng sẽ xuất hiện sau đó.[43] Sau khi làm rõ điều này, đối diện với hiện hữu nơi giới vô vi theo nghĩa tuyệt đối, Ðức Phật nói tiếp như sau: “nơi nào lại chẳng có đất, lại chẳng có nước” v.v…để chỉ rõ chính bản chất các pháp bằng cách loại dần các pháp[44] mang tính phản đề. Về điểm này:

Chính vì níp bàn chẳng thấy xuất hiện nơi những pháp hữu vi (saṅkhata), vì tự bản chất níp bàn là điều đối nghịch lại với toàn bộ các hành (saṅkhāra), chính vì thế các pháp hữu vi cũng chẳng được tìm thấy ở đó bao giờ[45] vì tập hợp các pháp hữu vi và vô vi đều không ai có thể chứng kiến bao giờ [391] Ðây chính là cách giải thích hiểu theo nghĩa hiện hành; nơi nào, trong đó có níp bàn, trong đó có giới vô vi, thì chẳng có địa đại hiện hữu có đặc tính cứng rắn[46] chẳng có thuỷ đại[47] mang đặc tính rỉ ra, cũng chẳng có hoả đại mang đặc tính khí nóng, cũng chẳng có phong đại mang đặc tính phồng lên; chính vì thế qua những gì ta cho rằng tứ đại không hiện hữu trong đó. Việc thiếu vắng toàn bộ những sắc y sinh[48] cũng được đề cập đến, liên quan đến việc lệ thuộc trong đó, chính vì thế ta cũng đề cập đến những gì thiếu vắng trong đó không bỏ qua bất kỳ điều gì, đối với bất kỳ hữu[49] nào liên kết với cõi dục giới và cõi sắc giới liên quan đến việc xuất hiện của bất kỳ hữu nào là phụ thuộc vào đó, vì chẳng có ngũ uẩn thủ hay nhất uẩn hữu nào[50] có thể được tạo ra mà thiếu lệ thuộc vào tứ đại này; ngay cả khi chính bản chất của nó lại mang đặc tính thiếu vắng sắc giới[51], ngài còn nói tiếp, chính vì thế để làm rõ việc thiếu vắng nơi níp bàn bất kỳ pháp nào thuộc các trạng thái hữu nơi cõi vô sắc hữu “chẳng phải xứ[52] đó tạo thành cõi không vô biên xứ đâu… cũng chẳng có xứ nào tạo ra cõi phi tưởng phi phi tưởng cả” Về điểm này:

Xứ đó cũng chẳng bao gồm không vô biên xứ (na ākāsānañcāyatanaṃ) có nghĩa là chẳng diễn ra tâm khởi sanh cùng với đối tượng của nó, liên kết với xứ bao gồm không vô biên xứ. (tâm khởi sanh đó) lại có ba loại bằng cách phân loại thành những gì là thiện những gì do kết quả mang lại và những gì do tố; đây cũng chính là phương pháp liên quan đến điều còn lại, và vì  ở bất kỳ điểm nào bên trong níp bàn lại thiếu vắng các cõi dục giới và v.v… cũng chính tại điểm đó cũng[53] như nơi kiếp này và cả kiếp sau; chính vì thế ngài nói rằng “chẳng phải ở cõi đời này, cũng như ở cõi đời sau”; đây chính là ý nghĩa, trong đó cũng thiếu vắng cả hai cõi này, tức là cõi các uẩn[54] đó có được danh xưng này; cõi đời này thuộc về các chúng sanh hữu hình, các đặc tính công việc này” và cõi các uẩn có được danh xưng này “pháp tương lai, khác với[55] điều gì tiếp theo sau đó”. Chẳng phải cả mặt trăng cũng như mặt trời. (na ubho candimasuriyā): có nghĩa là[56] vì ta có thể nói đến bóng tối ảm đạm và sự cần thiết lan tỏa của bóng tối đó do mặt trời và mặt trăng duy trì chỉ khi nào có điều gì đó được hình thành,[57] chính vì thế do đâu bóng tối hay mặt trời và mặt trăng tỏa[58] sáng trong bóng tối đó, trong đó chẳng có điều gì được hình thành[59] chính vì thế chỉ có trong đó, chỉ có trong níp bàn đó, chẳng có gì hết[60] tức là chẳng có mặt trời cũng chẳng có mặt trăng; theo cách này ngài làm rõ một thực tế về níp bàn có bản chất riêng của nó đó là ánh sáng[61], và vị Tướng quân chánh pháp đang giải thích cho các vị Tỳ khưu đó chưa [62] đạt được pháp quán triệt tuyệt đối, điều vô cùng khó khăn để nhận ra được, một điều khó hiểu và tinh tế[63], đó là níp bàn bất tử; điều đó vượt quá cõi suy luận, nơi an tịnh tuyệt đối, chỉ những người trí[64] mới có khả năng cảm nghiệm được, lại vô cùng tuyệt tác,  mà trước đó họ chưa một lần nào cảm nghiệm được, ngay cả trong mơ bên trong vòng luân hồi vô thủy vô chung, chính vì thế trước tiên ngài đã phải đẩy lùi pháp thiếu trí nơi ngài [65] như đang hiện hữu[66] nói rằng, “hỡi các vị Tỳ khưu, quả đã có xứ này xuất hiện”, [392] đoạn ngài giải thích rằng (cùng níp bàn đó) bằng cách loại bỏ các pháp khác hơn điều đó[67] nói rằng “trong đó chẳng có đấṭchẳng có mặt trời và mặt trăng”, bởi vậy [68] ngài đã làm rõ một thực chất đó là điều thuộc giới vô vi, có bản chất riêng chính là phản đề với toàn bộ các pháp vô vi, như thể trái đất v.v…đó chính là níp bàn, chính vì lý do đó ngài nói tiếp, “cũng vì vậy hỡi các vị Tỳ khưu, ta[69] chưa đề cập đến điều chưa xảy ra.” (v.v…) Về điểm này:

Nơi đó (tatra): trong đó (tasmiṃ). Từ api (cũng vậy) được hiểu theo nghĩa liên kết. Hỡi các vị Tỳ khưu, chính vì[70] nơi các hành xuất hiện, mà ta không đề cập đến bất kỳ điều gì xuất phát từ bất kỳ điều gì, liên quan đến trong thực tế đây chỉ là việc xuất hiện trong đó gồm các pháp phù hợp với chính các nguyên nhân mà thôi,[71] chính vì thế trong xứ cũng như vậy trong níp bàn nữa. Tôi không đề cập đến hoặc là đến (āgatiṃ = āgamanaṃ, một dạng ngữ pháp khác) xuất phát từ bất kỳ nơi nào, liên quan đến không còn nơi nào để tới[72]. Hay ra đi (na gatiṃ): ta không nói đến ra đi (gamanaṃ, hay một dạng ngữ pháp khác) bất kỳ nơi nào, liên quan đến việc không còn nơi nào để tới, vì trong đó, ngoại trừ có trí khiến điều gì đó làm đối tượng, chẳng còn có thể chứng kiến bất kỳ điều gì tới hay ra đi về phía chúng sanh[73]; tôi cũng không nói đến (api) điều tồn tại, diệt và sanh. Trong Kinh Pāli cũng có từ tadāpahaṃ [74] (cả tôi nữa) đây là ý nghĩa của từ đó: cả xứ đó nữa cũng không tới, liên quan đến vấn đề đó chẳng phải là điều gì đó có thể tới, không giống như ngôi làng này khác với ngôi làng khác[75] hay ra đi, liên quan đến điều gì đó không thể tới được[76] (không giống như ngôi làng này với ngôi làng khác) hay một điều còn sót lại, liên quan đến đặc tính không sở hữu, không giống như trái đất và một ngọn núi v.v…bất kỳ mặt đất cứng cáp nào; hay nói cách khác (xứ đó) tồn tại, liên quan đến đặc tính vô vi, không có sanh, do đó liên quan đến đặc tính bất tử được coi là bản chất riêng, chính là một người không diệt cũng liên quan đến cả hai vừa tồn tại, điều đó buộc cả hai[77] tôi không nói tới điều còn lại hay diệt, hay sanh; hơn thế nữa, toàn bộ níp bàn, được nói tới là “xứ”, lại không có nền tảng vì chẳng có thể tìm thấy ở bất kỳ nơi nào cả, liên quan đến đặc tính phi sắc của nó, và[78] liên quan đến một thực tế là nó không có nguyên nhân, không diễn ra[79] liên quan đến việc thiếu vắng diễn ra[80] trong đó và liên quan đến đặc tính đối lại với diễn ra, trong khi đó, mặc dù bản chất phi sắc, điều này không giống cảm thọ v.v… (cũng là phi sắc nhưng lại có đối tượng) Hình như không có đối tượng (anārammaṇaṃ), liên quan, không liên quan đến đặc tính thể hiện cụ thể (anālambanato) thuộc bất kỳ đối tượng nào (ārammaṇassa) và liên quan bất kỳ đến sự tồn tại không kể đến bất kỳ việc hổ trợ nào[81], và từ eva này, tức là cho dù vô sở duyên, cho dù ít xảy ra. Ðây chính là kết thúc đau khổ     (’anto dukkhassa): điều này – ý muốn nói, níp bàn với những đặc tính đã nói đến ở trên đã được khen ngợi, tán dương, với những câu “vô sở duyên” v.v… chỉ có điều này mới là mục tiêu, là tột đỉnh, của toàn bộ đau khổ thuộc vòng luân hồi, liên quan đến tình trạng thiếu vắng đau khổ khi ta chứng đắc níp bàn đó; chính vì thế ngài cũng làm rõ cùng thứ níp bàn đó, tức là “kết thúc đau khổ” mới chính là bản chất của níp bàn đó.

Việc diễn giải Kinh Phật thứ nhất kết thúc tại đây.