CHƯƠNG HAI

MỤC CHÂN LÂN ÐÀ

(Mucalinda)

1. Mucalinda

[100] Trong kinh phật đầu tiên, trong chương[1] Mục Chân Lân Ðà: ngay dưới gốc Mục-Chân-Lân-Ðà (mucalindamūle) : đây là cây nīpa[2], liên quan đến vấn đề này, có nghĩa là được đề cập đến với tên là “Mục Chân Lân Ðà” (Mucalinda) cũng được đề cập đến với tên khác là “nicula”[3] mọc ở vùng phụ cận đó. Tuy nhiên một số người lại cho là cây “mucala”chính là tên gọi cây đó và ta còn gọi là cây “Mucalinda”[4], hơn thế nữa, liên quan đến một sự kiện đây là cây cổ thụ lâu đời nhất trong khu rừng đó[5]. Một trận bão lớn, khủng khiếp (mahā akālamegho): một trận bão lớn đã nổi lên khi mùa mưa xuất hiện[6]. Vì mùa mưa đã xuất hiện vào những tháng hè năm rồi [7] đã làm ngập những vùng trũng[8] cakkavāḷa. Trời mưa kéo dài bảy ngày (sattāhavaddalikā): Khi trận mưa nổi lên, trời đổ mưa[9] liên tục suốt bảy ngày. Gió lạnh thổi, trời u ám (sītavātadudinī): và trong bảy ngày trời mưa liên tục đó người ta nói rằng đây là một thời gian trời đất u ám[10] nhất liên quan đến một sự kiện, trong những ngày đó trời tối sầm do khắp tứ phía những luồng gió lạnh xen lẫn những trận mưa tầm tã đã che phủ toàn bộ khiến trời tối đen không chút ánh sáng. Cây Mục chân lân đà, Long vương (Mucalindo nāma[11] nāgarājā): bên dưới đầm sen trong vùng phụ cận với cây Mục chân lân đà đó; (và) tại nơi đó xuất hiện một Long vương rất oai phong. Từ cõi Long vương (sakabhavanā): xuất phát từ cõi Long vương đó. Long vương đã quấn quanh cây đó bảy vòng (sattakkhattuṃ bhogehi parikkhipitvā): trong hoàn cảnh đó Long vương đã quấn quanh cây bảy vòng trong khi đó Ðức Thế Tôn đang ngồi thiền dưới gốc cây. Giương cao chiếc mào to lớn trên đỉnh đầu (upari muddhani mahantaṃ phaṇaṃ vihacca): để lộ chiếc mào ngay trên đầu Ðức Thế Tôn. Phaṇaṃ karitvā (lắc lư chiếc mào đó) cũng là một cách giải thích[12]; có cùng một ý nghĩa như vậy. Người ta nói rằng điều nào diễn ra đối với Long vương đó: “ngay lúc đó[13] Ðức Thế Tôn đang ngồi thiền dưới gốc cây kế bên Long vương, và trong khi đó bảy ngày trời mưa tầm tã đang diễn ra; ta phải tìm[14] cho ngài một ngôi nhà và một nơi trú ngụ[15].” Cho dù (Long vương) có thể tạo ra một tòa lâu đài bằng bảy loại châu báu, nó đã khiến cho thân hình[16] trở nên to lớn lạ thường, nghĩ rằng làm thế thì bản chất thân Long vương sẽ không bị mất đi và nghĩ rằng hắn đã phục dịch cho vị Như Lai Thập Lực, [101] và rồi Long vương đã cuộn tròn quanh Ðức Thế Tôn đến bảy vòng, lắc lư và để lộ chiếc mào trước mặt Ngài. Trong tập chú giải[17] Khandhaka có kể lại rằng: “bên trong các khúc cuốn khoanh (Long vương đó) mang dáng dấp một căn phòng nghỉ ngơi trong một kho tàng tại Lohapāsāda[18] vậy, nhưng trong tập chú giải Trung Bộ Kinh[19] lại cho rằng căn phòng đó mang dáng dấp một tầng hầm[20] của Lohapāsāda. Người ta cũng kể lại rằng cách Long vương bố trí cho vị đạo sư có thể lưu lại trong đó ở bất kỳ thân oai nghi [21] nào ngài muốn; nhưng Ðức Thế Tôn chỉ lưu lại trong đó với oai nghi ngồi thiền như Ngài đã thực hiện trong suốt bảy ngày đó và vị trí đó trông giống như một căn nhà có đầu hồi với cửa sổ đóng rất dễ dàng và cửa ra vào cài then cẩn thận. Không để cho Ðức Thế Tôn phải chịu lạnh (mā Bhagavantaṃ sītaṃ) là cách giải thích hoàn hảo nhất về lý do Long vương tạo một nơi trú ngụ cho Ðức Phật theo cách[22] đó. Vì (Long vương) duy trì tạo ra trú xứ theo cách đó, nghĩ rằng. “Ðừng để cho Ðức Thế Tôn phải chịu lạnh, phải chịu nóng; đừng để cho Ngài phải chịu muỗi mòng[23] chích v.v…ảnh hưởng đến Ngài”; cho dù những sự việc này có thể xảy ra trong suốt bảy ngày mưa tầm tã đến như vậy, Ngài chẳng phải chịu đựng nóng bức, tuy nhiên thỉnh thoảng trời nóng[24] vẫn có thể diễn ra vào lúc tạnh mưa, (chính vì thế) Long vương suy nghĩ: như vậy quả thực là thích hợp, tức là “mong rằng những phiền toái[25] này không ảnh hưởng đến Ngài bao giờ.” Tuy nhiên[26] một số người lại cho rằng, liên quan đến vấn đề nóng bức được đề cập đến ở đây là nói đến lý do Long vương tạo ra một hiện trạng vây quanh Ðức Phật bằng cuốn khúc của mình; vì trong Tiểu Bộ Kinh[27] có đề cập đến hơi nóng do thân Long vương tạo ra  có thể ảnh hưởng đến Ðức Phật trú ngụ trong đó; trong khi nó tạo ra một trạng thái kéo dài đến như vậy, Long vương đã tiếp tục tạo ra trú xứ [28] theo cách đó, nghĩ rằng “Ðừng để cho Ðức Phật phải chịu đựng sức nóng”. Ðã quá rõ ràng (viddhaṃ): đã bay bổng lên cao[29], ý nghĩa ở đây là đã đi rất xa[30] do cơn mưa bão đã qua khỏi. Nhưng sấm chớp đã biến mất (vigata-valāhakaṃ) : cơn mưa bão đã tan biến mất. Chư thiên (devaṃ): bầu trời. Nhận ra: biết được[31] rằng, giờ đây bầu trời chẳng còn sấm chớp gì nữa, chắc hẳn là Ðức Phật không còn gặp phiền hà gì phát xuất từ khí lạnh khi trời đổ mưa v.v… tháo gỡ ra (viniveṭhetvā): gỡ bỏ đi. Chính (Long vương) đã xuất hiện nguyên hình (sakavaṇṇaṃ):. Ðược rút lại (paṭisaṃharitvā): khiến cho biến mất. Xuất hiện dưới dạng một chàng trai Bà la môn trẻ tuổi (māṇavakavaṇṇaṃ): dưới dạng một chàng trai trẻ tuổi[32].

Vấn đề này (etam atthaṃ): am tường vấn đề này dưới mọi khía cạnh, tức là đối với vị nào đã cảm nghiệm được niềm vui sướng tột đỉnh khi viễn ly thì đơn giản lúc nào người đó cũng cảm nghiệm được niềm hạnh phúc tột đỉnh. Tập chú giải Phật Tự Thuyết này (imaṃ udānaṃ): đã khiến khởi sanh tập Phật Tự Thuyết này nhằm làm rõ vẻ oai nghiêm nơi hạnh phúc viễn ly có được. Về vấn đề này:

Viễn ly chính là hạnh phúc tột đỉnh (tu là cõi phúc) (sukho viveko) viễn ly [33] cơ bản được coi như là níp bàn, chính là niềm hạnh phúc tột đỉnh. Ðối với vị nào đã tỏ ra hài lòng (tuṭṭhassa): đối với vị nào đã hài lòng với cách thức mãn nguyện liên kết với trí tứ thánh đạo. Người đó đã lắng nghe Phật Pháp của Ngài (sutadhammassa): vị nào đã thực hiện được Phật Pháp của Ngài, đã làm Phật Pháp của Ngài được truyền bá sâu rộng. Người nào thấy: passato=passantassa (một dạng diễn tả ngữ pháp khác) toàn bộ vấn đề này, cách viễn ly đó, hay toàn bộ những gì cần được nhìn thấy [102] với tuệ nhãn đạt đến được thông qua chính sức lực của mình dưới hình thức tinh tấn[34]. Với bản chất vô hại (abyāpajjaṃ): với đặc tính bất phẫn nộ; theo cách này đây chính là giai đoạn tiền từ bi được đề cập đến ở đây. Ðó là tự chế với lòng kính cẩn đối với chúng sanh đồng loại (pāṇabhūtesu saṃyamo): và[35] đó chính là tự chế với lòng tôn trọng chúng sanh đồng loại (sattesu), có nghĩa là không gây xúc phạm[36] (không gây tổn thương) đó chính là niềm hạnh phúc tột đỉnh vậy; theo cách này, đây chính là giai đoạn được ám chỉ xảy ra trước lòng từ bi nhân ái. Ly tham [37] trong đó thế gian này có liên quan cũng chính là niềm hạnh phúc tột đỉnh, hạnh phúc tột đỉnh này thuộc loại nào vậy? Ðó là loại siêu vượt khỏi các dục lạc (kāmānaṃ samatikkamo) có nghĩa là điều đó không vương vấn đến tham dục[38], là điều ta đề cập đến như, “điều siêu việt khỏi mọi dục lạc” đó cũng được coi là hạnh phúc tột đỉnh; theo cách này ta đang đề cập đến thánh đạo của vị Bất Lai. Diệt trừ ngã mạn (asmimānassa yo vinayo): hơn thế nữa[39], ta đang đề cập đến chính bậc A-la-hán vậy, vì bậc A-la-hán được coi như điều “diệt trừ ngã mạn, thông qua xả” và ngoài điều đó ra, chẳng còn có hạnh phúc tột đỉnh nào tồn tại, vì lý do đó Ngài đã nói, “đây quả thực là niềm hạnh phúc tột đỉnh”. Chính vì thế Ngài đã làm cho giáo lý của Ngài đạt đến tột đỉnh chính là đạt đến bậc A-la-hán[40] vậy.

Ðến đây ta kết thúc phần diễn giải Kinh Phật đầu tiên.