7. DIỆT TRỪ NHỮNG HÝ TƯỞNG NỮA

Trong Kinh Phật thứ bảy: việc đoạn tận một số hý tưởng (papañcasaññāsaṅkhāpahānaṃ): vì những tưởng này tạo ra nhiều hý tưởng (papañcenti), vì các tưởng này lan rộng, thiết lập trong một thời gian dài, việc liên tục trong đó chúng đã xuất hiện, các tưởng đó lại chính là những hý tưởng (papañcā), là phiền não – đặc biệt, tham dục, sân hận, si mê, ái dục[1] (tà kiến) và ngã mạn cũng được nói đến, lấy ví dụ như:

“Tham dục là hý tưởng, sân hận là hý tưởng, si mê là hý tưởng, ái dục cũng là hý tưởng, tà kiến cũng là hý tưởng, ngã mạn cũng là hý tưởng.[2]”

Hơn thế nữa, ý nghĩa từ papañca (hý tưởng) chính là thối rữa, ý nghĩa  papañca (hý tưởng) còn có nghĩa là rác rưởi. Về điểm này, hý tưởng là tham dục được qui cho tưởng về điều gì đó đáng yêu, hý tưởng lại chính là sân hận đối với các căn oán giận, sự hý tưởng lại là những phiền não, sự hý tưởng là ái dục [373] tham lam, hý tưởng lại là tà kiến tưởng, hý tưởng lại là kiêu mạn áp dụng vào tầm; các tưởng đi kèm với những hý tưởng này được gọi là hý tưởng (papañcasaññā): con số, thành phần, phân đoạn, thuộc hý tưởng chính là con số hý tưởng đó[3] (papañcasaññāsaṅkhā).  Còn về ý nghĩa, đây chính là một phần hý tưởng này hý tưởng nọ cùng với những gì chúng qui cho, là một nhóm các phiền não, và về vấn đề này, ta thấy gộp lại các tưởng liên quan đến việc chúng là nhân duyên chung cho mọi hý tưởng này; vì thế có lời nói rằng: “những hý tưởng đó đều có tưởng làm nguồn gốc.” (Sn 874). Việc “đoạn tận” những hý tưởng này chính là triệt phá đến tận gốc các phiền não tham dục v.v…bằng điều này và bằng thánh đạo.

Người ta kể lại rằng vào thời đó trước tiên Ðức Phật đã quán xét các phiền não đã trở thành những cản trở trong những lần tái sanh tiền kiếp của ngài phải lên tới hàng trăm ngàn kotis  được qui  vào cho ngài và hiện nay ngài đã đoạn tận được (các phiền não đó) cùng với những ảnh hưởng chúng đem lại. Trong lần tái sanh[4] cuối cùng của ngài ngay tại Bodhimaṇḍa bằng chính thánh đạo, thứ hai, ngài nhìn thấy vố số chúng sanh, do các phiền não kích hoạt và bị các dục phiền não tha hóa v.v… khó lòng có thể thoát khỏi[5] giống như một trái bí rợ[6] chứa đầy lớp váng, giống như một bình chứa đầy sữa bơ, hay là một miếng vải rách[7] ngâm trong nước hoa, và rồi với hân hoan và sung sướng nổi lên với suy nghĩ “quả thật đây là cánh rừng rậm, này quả là phiền não luân được trồng tỉa từ thời vô thủy vô chung, giờ đây đã được đoạn tận  không dư sót bất kỳ điều gì, quả đã được đoạn tận hoàn toàn và thực sự.” Ngài đã khiến nổi lên tập Phật Tự Thuyết này vì lý do đó có lời nói rằng “thế rồi  Ðức Phật quán xét lại việc đoạn tận của mình một số lớn những hý tưởng. Về điểm này:

Ðối với người nào không có những hý tưởng cũng chẳng còn điều gì sót lại (yassa papañcā ṭhiti [8]ca ’ atthi): vì[9] Ðức Phật tự cho mình không phải là một ai khác, chỉ ám chỉ một mình mà thôi, chính vì thế đối với một nhân vật[10] chính yếu như vậy vừa không có những cách hý tưởng đa dạng cũng như không còn điều gì sót lại nữa nội bên trong vòng luân hồi đã do những hý tưởng đa dạng này tạo ra; tuy nhiên, trong tập Nett, người ta nói rằng điều được đề cập đến là ṭhiti (còn sót lại) chính là những tùy miên (anusayo) (Nett 37); vì các tùy miên chính là nhân duyên tạo ra liên tục tính tái sanh[11]; những hý tưởng đa dạng chính (papañcenti) là như vậy vì chúng đã khiến cho chúng sanh trở thành đa dạng (papañcenti) trong vòng luân hồi, và papañcaṭṭhiti cũng là cách giải thích. Ý nghĩa của từ này vừa là “điều còn sót lại nơi các đa dạng đó” (papañcaṭṭhiti), tức là điều còn lại (ṭhiti) nơi đa dạng hóa đó (papañcānaṃ), ta thấy tồn tại, không triệt phá được (papañcā [12]) tự bản chất đều là những gì còn sót lại (ṭhiti) trong qui trình này, liên quan đến việc chúng trở thành nhân duyên thuộc tương tục tính của bất kỳ dị thục nào, vẫn còn sót lại nơi những điều thiện cũng như bất thiện đối với nhân vật[13] tối thượng không tồn tại những điều như vậy.[14] Người nào đã vượt qua khỏi ràng buộc và trở ngại (sandānaṃ [15] Pālighañ ca vītivatto): người nào[16] [374] đã thoát ra khỏi (vượt qua) được ái dục và tà kiến, việc này ta gọi với tên là “ràng buộc” về việc này đặc tính của nó giống như hệ phược[17] hiểu theo nghĩa cột lại và vô minh được coi như là một pháp cái liên quan đến việc tương đồng với một pháp cái do việc chúng ngăn cản không cho vào thành trì níp bàn vậy, là điều đã vượt xa (atikkanto[18]) khỏi một cách rõ ràng rành mạch (visesato) những điều này bằng cách đoạn tận chúng cùng với những ấn tượng (ảnh hưởng) chúng để lại. Tuy nhiên một số người khác lại cho rằng sandānaṃ [19] chính là tức giận (kodhaṃ), nhưng đây là điều không thể chấp nhận được vì điều này được đề cập đến[20] như là điều trói buộc chính mình vào người khác.”[21]Người nào đã đoạn tận được ái dục, là người hiền triết, đang…(taṃ [22]nittaṇhaṃ muniṃ carantaṃ): người nào[23] được giải thoát khỏi  ái dục là do ái dục không hiện hữu dưới bất kỳ hình thức nào, vị hiền triết (muniṃ) do ngài tỏ ra thông thái, minh mẫn (munanato) liên quan đến cả hai thế gian này và do ngài tỏ ra thông thái, minh mẫn liên quan đến những gì là chính hạnh phúc của mình và những gì liên quan đến hạnh phúc của người khác nữa, tỏ ra khoẻ mạnh và hạnh phúc (carantaṃ) nơi cả bốn oai nghi thân, bằng cách cảm thấy hạnh phúc (cārehi) nơi những thiền chứng đa dạng và bằng cách tập luyện (cārena) sáu trí của mình[24] không thể chia sẻ với tha nhân được, ngài thực hiện toàn bộ những điều đó đặc biệt nhằm đem lại hạnh phúc cho tất cả chúng sanh. Cõi thế gian cùng với các chư thiên nữa, không tỏ ra khinh thường (khinh miệt) (’ āvajānāti sadevako pi loko): toàn bộ cõi thế gian chúng sanh thuộc dòng giống những người đã chứng đắc tuệ giác[25], cùng với cả các chư thiên nữa, cùng với các vị Bà la môn nữa, không khi nào tỏ ra khinh miệt, đối xử khinh khi coi thường; hơn thế nữa mọi người đều sẳn sàng tỏ lòng kính lễ và kính trọng, sùng kính ngài trong niềm tin tưởng rằng “trên cõi đời này, chỉ có mình con người này là tuyệt vời nhất, tốt nhất, cao trọng nhất và kính lễ nhất.

Việc diễn giải Kinh Phật thứ bảy kết thúc tại đây.