5. CUNDA

Trong Kinh Phật thứ năm[1]:Trong số những người Mallas (Mallesu): nơi quốc gia có tên gọi như vậy. Thông qua một Tăng đoàn rất lớn (mahatā bhikkhusaṅghena): nhờ có một Tăng đoàn vĩ đại[2], không những vĩ đại do những ân đức tốt nơi các vị Tỳ khưu nhưng còn vĩ đại do cả số đông các vị Tỳ khưu qui tụ lại nữa. Vì Tăng đoàn các vị Tỳ khưu đó không những chỉ vĩ đại qua việc liên kết với những ân đức thiện nổi bật như thế giới, liên quan đến một thực chất là người thấp nhất trong toàn bộ[3] các vị Tỳ khưu đó cũng đã đạt đến bậc nhập lưu; nhưng cũng vĩ đại nơi số đông các vị Tỳ khưu tham dự, liên quan đến việc không giới hạn số lượng[4] người tham dự. Vì các vị Tỳ khưu này một khi đã tới gia nhập Tăng đoàn, từ lúc đẩy lùi được hành[5] nơi cuộc sống của mình trở đi, đều không thể rời khỏi Tăng đoàn này. Về ngài Cunda (cundassa): nói về con người có tên gọi như vậy. Con trai của bác thợ rèn (kammāraputtassa): con trai của một người thợ kim hoàn. Người ta kể lại rằng ông ta là một người giàu sang có rất nhiều của cải, đã trở thành mọt vị nhập lưu ngay từ lần đầu tiên được gặp Ðức Phật, cuộc gặp gỡ diễn ra trong cánh rừng xoài của mình, ông đã cho xây một thiền viện, vây quanh là tường rào và trang trí bằng những cổng ra vào, sau khi công việc xây dựng kết thúc bằng cách thêm vào một hương phòng rất lớn đó là nơi cư trú thích hợp dành cho  Ðức Phật, và cũng gồm có những nơi dành cho các vị Tỳ khưu sử dụng vào ban ngày và ban đêm, một phòng chăm sóc, một phòng hội, các căn chòi, các sảnh đường và những dãy hành lang v.v…[6] dành cho Tăng đoàn, sau này ông ta đã dâng cho Tăng Ðoàn có Ðức Phật đứng đầu, liên quan đến vấn đề này có lời nói rằng, “và ở đó, ngay tại Pāvā[7] Ðức Phật đã lưu lại trong khu vườn xoài của ngài Cunda, con trai của người thợ bạc.” Ðã sửa soạn xong (paṭiyādāpetvā): đã kết thúc thành công việc dọn bữa, ý nghĩa ở đây là đã nấu nướng[8] xong. Trong quyển  đại chú giải có cho rằng sūkaramaddava là một loại thịt [9] heo đã có sẵn đã ninh mền và rất bổ dưỡng[10]; tuy nhiên một số người lại cho rằng sūkaramaddava không phải là thịt heo (nhưng hình như) là một loại măng tre mà heo đã dẫm nát tại một chỗ những con heo (sūkarehi) thường hay đi lại dẫm đạp lên (maddita), cũng có một số người khác cho rằng đây chỉ là một loại nấm đã mọc lên tại những địa điểm heo (sūkarehi) thường lui tới và dẫm đạp lên (maddita), trong khi đó cũng có người lại tuyên bố[11] rằng sūkaramaddava là tên để gọi một số loại cây thuốc tiên[12] (elixer) [400] chính vì vậy họ cho rằng, ngài Cunda, con bác thợ bạc, đã bày tỏ ước muốn để Ðức Phật sống trong một thời gian dài, hy vọng rằng, “ chắc chắn là Ðức Phật sẽ ở lại đây trong một thời gian lâu hơn một khi ngài đã sử dụng thức ăn này[13]”, sau khi được biết Ðức Phật phải chứng đắc vô dư Níp Bàn trong cùng ngày đó. Ta đã được dùng thứ đồ ăn đó (tena maṃ parivisa): ta đã thọ thức ăn loại đó. Tại sao Ðức Phật lại nói như vậy? xuất phát từ sự suy nghĩ đến tha nhân, và đây là lý do duy nhất được đưa ra trong Kinh pāli điều này làm rõ cho thấy ta được phép nói đến một cách tương tự như vậy về của bố thí được dọn lên, và về những gì không thích hợp cho những người khác[14] để sử dụng. Người ta kể lại rằng các chư thiên đang cư trú trên bốn châu, vây quanh với hai ngàn hòn đảo,[15] đã tẩm chất dinh dưỡng[16] đặc biệt vào món sūkaramaddava này; chính vì thế chẳng có người nào khác có khả năng tiêu hóa được món ăn này, để làm rõ điểm này vị Ðạo sư đã rống lên tiếng rống sư tử, “hỡi Cunda, ta đã không nhìn thấy nhà ngươi” v.v… với mục đích làm cho Cunda thoát khỏi lời trách móc của người khác; vì ngài rống lên giọng sư tử của ngài với mục đích khiến cho Cunda thoát khỏi lời chỉ trích của người khác hy vọng sẽ không còn cơ hội cho bất kỳ lời khẳng định nào về phía những nguời khác có thể trách móc ông ta cách này cách khác, nói rằng ông ta đã không bố thí phần đồ ăn còn lại của ông cho các vị Tỳ khưu hay cho người khác, nhưng tốt hơn là đem chôn trong hố sâu” Về điểm này:

Liên quan đến “với các chư thiên” v.v…[17]chính vì với “các chư thiên” (sadevako) trong đó chính cùng với các chư thiên (saha devehi), cùng với “ma vương” (samārako) trong đó chính vì cùng với ma-vương (saha Mārena) “cùng với vị Phạm Thiên” (sabrahmako) trong đó cùng với vị Phạm Thiên (saha Brahmunā), “cùng với (thế hệ các vị sa môn và các vị phạm thiên (sassamaṇabrāhmaṇī) là một “thế hệ”(pajā) được như vậy do việc thế hệ[18] này đã được sản sinh ra như vậy,“với thế hệ các chư thiên và chúng sanh” (sadevamanussā [19]) trong đó có cả các chư thiên và con người (saha devamanussehi) trong cõi đó các chư thiên…với thế hệ các chư thiên và con người. Về điểm này, bằng cách diễn tả “cùng với chư thiên”, gồm các chư thiên thuộc năm cõi, đầu tiên nơi cõi dục giới, bằng cách diễn tả “với  ma vương” gồm các chư thiên thuộc cõi thứ sáu nơi cõi dục giới, bằng cách diễn tả “cùng với Phạm Thiên” gồm các vị Phạm Thiên thuộc các cõi Brahmakāyika[20] v.v…, bằng cách diễn tả “với thế hệ các sa môn và bà la môn” gồm các vị sa môn và các bà la môn đang là ngoại giáo và kẻ thù với giáo lý cũng như gồm cả các vị sa môn đó nhờ họ mà điều bất thiện đã được làm dịu đi và các bà la môn nhờ họ mà điều bất thiện đã được diệt trừ đi hết[21], bằng cách diễn tả “cùng với thế hệ này” bao gồm cả cõi chúng sanh, bằng cách diễn tả “cùng với các chư thiên và con người”, bao gồm các chư thiên cõi dục[22] và các nhân loại còn sót lại”; vì vậy, liên quan đến vấn đề này ta nên hiểu cõi chúng sanh  được gom lại trong ba đoạn đầu tiên bằng cách thông qua các cõi hiện hữu[23] thông qua hai đoạn sau bằng từ “các thế hệ (chúng sanh)” [401]có một phương pháp khác nữa: chính là cõi trời (thiên)[24] lại thuộc cõi vô sắc giới là điều ta nên hiểu như được gộp lại[25] trong cách diễn tả[26] “cùng với Chư thiên” theo cách giải thích là sáu cõi trời thuộc cõi dục giới. “Cùng với ma-vương” (một phần) cõi Phạm Thiên sở hữu sắc giới được diễn tả bằng thành ngữ “với cõi Phạm Thiên” trong khi đó, hoặc diễn tả bằng bốn đoàn thể[27], tức là cõi nhân loại cùng với những chư thiên dục giới, hoặc giả các cõi nhân loại[28] còn lại (là điều ta cần hiểu) ở đây như được gộp lại bằng những cách diễn tả “với thế hệ các vị sa môn và các thầy bà la môn”v.v…[29] Như thể người nào đã cùng hưởng : bhuttāvissa[30] = bhuttavato (một dạng ngữ pháp khác). Chà xát[31]: thô nhám. Ðau buồn  (ābādho): sức khỏe kém dưới dạng các yếu tố thân không đồng đều.[32] Rất mãnh liệt (bāḷhā [33]: mạnh mẽ. Ðiều để chứng tỏ đã tới số: māraṇantikā = māraṇantā [34](một dạng ngữ pháp khác), có khả năng đem hắn tới tử thần môn[35]. Chánh niệm, tỉnh giác, nhẫn nại (sato sampajāno adhivāsesi): quyết tâm[36] thực hiện cùng một điều đó sau khi đã tạo chánh niệm thuần thục hoàn toàn, nhẫn nại như vậy. Không phải chịu khổ cực (avihaññamāno): không phải đẫm mình trong đau khổ[37] liên tục bằng cách theo đuổi điều đau khổ như người nào đó không lưu ý đến[38] pháp môn, chịu đựng điều đó như thể không bị ép buộc, không bị  buồn phiền[39] chi cả; đối với những người nào đau khổ đã khởi sanh đối với Ðức Phật đang khi Ngài lưu lại ngôi làng Beḷuva[40]; nhưng lại diệt được nhờ vào sức mạnh thiền chứng, thì những đau khổ đó sẽ chẳng nổi lên trở lại nữa, cho đến khi người đó thành tựu vô dư níp bàn, liên quan đến việc họ được lùi lại hàng ngày do kết quả những thiền chứng của người đó đã đạt được. Nhưng vào ngày đó Ðức Phật lại muốn nhập vô dư níp bàn, lại không đạt đến được chứng đắc đó chính vì thế ngài đã tạo ra hiện trạng động tâm nơi chúng sanh về hiệu quả của điều: “những đau khổ dưới dạng như vậy có thể phát sanh[41] ngay cả khi việc tái sanh đang nói tới ở đây thuôc những người đã tích luỹ được biết bao nhiêu thành tố công đức trong một khoảng thời gian vô tận (và) thân họ tỏa hào quang giống như những tia kim cương sáng chói[42] lại có thể so sánh với sức mạnh hàng ngàn kotis chàng voi -  thế nên còn biết bao nhiêu mà người đối với những người khác nữa?” Do kết quả đó mang lại việc nghiền nát đau khổ một lần nữa) lại phát sanh. Ði nào (āyāma): tiến lên nào, hãy đi nào, đoạn kệ bắt đầu bằng câu “sau khi đã thọ vật thực của Cunda” đoạn này được chèn vào giai đoạn sau do vị duyệt xét Phật Pháp sau này. Về điểm này:

Và cùng với sūkaramaddava, đối với người nào đã tham gia vào (bữa ăn đó) (bhuttassa ca sūkaramaddavena): đã nổi lên nơi người nào đã tham dự vào bữa ăn đó, tuy nhiên không phải lấy việc tham gia vào đó làm nguyên nhân[43] vì nếu cơn bệnh đó nổi lên nơi người đó mà không tham dự vào đó,  thì quả thật không cần gì phải khó chịu (grating); ngược lại do việc đã sử dụng loại đồ ăn ngon bổ đó, thì đau đớn đã giảm, và kết quả đem lại là người đó đã có thể tiếp tục đi bộ. Theo cách này đã làm rõ ý nghĩa[44] chính tiếng sư tử rống như đã nói đến ở trên, tức là “vì người nào đã sử dụng thứ vật thực đó có thể tiêu hóa tốt, trừ trường hợp đối với vị Như Lai[45] vì chẳng có lời công bố nào về Ðức Phật liên quan đến điều gì không diễn ra[46], vì người nào sử dụng đã không làm nổi lên bất kỳ sự sút giảm giá trị nào về phía Ðức Phật, nhưng còn làm tăng thêm nữa là đàng khác, bằng cách làm dịu bớt, do kết quả từ tính chuyên cần, việc giảm giá trị đó như đã nổi lên do một số hành vi khác đã có được cơ hội, [402] làm tăng thêm sức khoẻ nơi thân bằng cách đó ngài có thể hoàn tất được ba công vịêc trong thời điểm ta nói đến,  chính vì thế đồ ăn đã được tiêu hóa thích hợp; nhưng điều này đã không được biết rõ ràng,[47]đã không được phổ biến chính thức, liên quan đến một thực tế là những đau khổ rất có thể trở thành chết người. Vừa mới được tẩy rửa (viriccamāno): vừa trở thành một người bị rớm máu[48] đã được làm sạch. Ðã nói (avoca): nói lên như sau nhằm mục đích chứng đắc vô dư níp bàn tại nơi nào Ngài muốn[49]? Nhưng tại sao khi bệnh tật đó xuất hiện, Ðức Phật lại tiếp tục đi tới thành phố Kusinārā? Tuy nhiên, thật[50] không thể đạt đến vô dư níp bàn đang khi người đó còn đang di chuyển đâu đó (một cách đặc biệt)[51]; hơn thế nữa ngài suy nghĩ như sau: khi ta đã đến thành phố Kusinārā, lại có nhu cầu diễn giải kinh Phật Mahāsudassanasutta nổi lên[52] (D ii169tt) trong khi đó, được trang điểm với hai đoạn kệ được tụng lên ta sẽ có thể diễn giải thiền chứng ta đã cảm nghiệm thấy được nơi cõi nhân loại, cũng tương tự như những gì cảm nghiệm được nơi cõi thiên giới, vừa được biết có vô số chúng sanh[53] cứ tưởng rằng điều thiện chính là những gì chúng ta cần phải thực hiện. Cả Subhadda[54] nữa, cũng đi tới gặp ta để đặt câu hỏi và sẽ đạt đến qui y Phật tới mức tột đỉnh về câu trả lời của ta, đã xuất gia và rồi là người đã thọ cụ túc giới , sẽ tu luyện đề mục thiền, và đạt đến bậc A-la-hán đang lúc ta vẫn còn lưu lại trên đời này, và được biết đến như là người đồ đệ cuối cùng của ta. Nếu ta chứng đắc vô dư níp bàn ở nơi nào khác sẽ xảy ra bàn cãi lớn về xá lợi (relics) của ta, và máu sẽ chảy[55] giống như sông. Nhưng mặt khác ta lại chọn vô dư níp bàn tại thành Kusinārā, thì vị bà la môn Doṇa sẽ dập tắt cuộc cãi vã đó[56] và rồi phân chia xá lợi của ta phân tán đi hết[57]” chính vì cứu xét đến ba lý do trên, mà Ðức Phật với cố gắng lớn đã đến thành Kusinārā.

Hãy đến đây (iṅgha) là một tiểu từ hiểu theo nghĩa thôi thúc động viên. Ta đã mệt mỏi (kilanto ’smi): ta mệt mỏi; theo đó ngài chỉ ra cho thấy một thực chất là những đau đớn đã nói đến ở trên vẫn còn rất mạnh, vì thông qua chính vẻ oai lực của Ðức Phật mà ngài đã tiếp tục lên đường đi bộ vào thời điểm đó; trong khi đó đau đớn đã xảy ra sau đó quả thật rất gay gắt, nghiến răng (grate), đau nhói; quả thật đối với người khác có thể không còn khả năng nhấc chân lên được. Chính vì lý do đó ngài đã nói rằng: “Ta cần phải ngồi xuống đây”. Chính giờ  đây (idāni): vừa mới đây. Khuấy động lên (luḷitaṃ): lẫn lộn như thể ngài đã bị chà đạp lên. Bị xáo trộn (āvilaṃ): bị xoáy lên.[58] Có nước trong (acchodakā): có nước lạnh (salila) loãng và tinh khiết.[59] Nước dễ chịu (sātodakā [60]): nước ngọt (toya)[61]. Nước lạnh (sītodakā): nước lạnh (sītala, một dạng ngữ pháp khác)  nước (jala). Nước tinh khiết (setodakā[62]): không bị vẩn đục[63]; [403] vì nước (udakaṃ), tự bản chất đều có màu trắng trong, lại xuất hiện với màu khác đi là do lòng sông và do nước đã bị vẩn đục và bị khuấy động lên cho dù dòng sông Kakudhā[64] chảy qua vùng cát trắng, nước chảy ra có màu trắng trong, vì lý do đó có lời nói rằng “nước trắng trong”. Những bờ sông rất đẹp (supatitthā [65]): là những nơi qua sông[66] rất đẹp. Thật quá thú vị (ramaṇīyā): thật là thú vị do bản chất một phần cõi đời[67] này qúa quyến rũ hấp dẫn và làm thoả mãn tâm ta liên quan đến loại nước tuyệt vời chúng ta vừa nói đến ở trên. Hỡi Cundaka[68] ta rất mệt và cần nằm nghỉ một chút (kilanto ’smi Cundaka nipajjissāmi): do sức mạnh thân của vị Như Lai, được sánh với sức mạnh của cả trăm ngàn kotis cỗ voi[69] bình thường cộng lại bằng cách nhân lên cấp số nhân mười[70], tức là sức mạnh của voi Gaṅgeyya bằng sức mạnh của mười con voi bình thường, (con voi vừa nêu) nằm trong số voi Kāḷāvaka trong số mười giống voi được kể đến như sau[71]:

“Kāḷāvaka, Gaṅgeyya, Paṇḍara. Tamba và Piṅgala, Gandha, Maṅgala, Hema, Uposatha, và Chanddanta, đây là tên mười[72] giống voi.”

Tuy nhiên toàn bộ sức mạnh đó, vào ngày đó, kể từ sau bữa ăn trưa đã bị cạn kiệt hoàn toàn, giống như nước đổ vào cái sàng (rây) gạo[73]. Thành phố Kusinārā chỉ cách xa Pāvā có ba gāvutas[74]  và chính nhằm làm rõ thực chất bệnh tật xuất hiện đã nghiền nát toàn bộ sức khoẻ của Ngài là như thế nào, trong khi tiếp tục cuộc hành trình Ngài đã phải cố gắng đến mức độ nào sau nhiều lần Ngài đã phải ngồi nghỉ tại khoảng hai mươi lăm chỗ giữa hai thành phố đó.  Ngài chỉ đến được thành phố Kusinārā sau khi mặt trời đã lặn, rồi  Ðức Phật lên tiếng nói rằng, “hỡi Cundaka, ta mệt quá, và ta cần nằm nghỉ” việc tuyên bố (như vậy) đã gây náo động khắp cõi các chư thiên.

Dáng nằm sư tử (sīhaseyyaṃ): liên quan đến vấn đề này có bốn tư thế nằm đó là : tư thế nằm của người đắm chìm trong dục lạc, tư thế nằm của loài ngạ quỷ (peta),[75] tư thế nằm của vị Như Lai (và) tư thế nằm của sư tử. Về điểm này, “hỡi các vị Tỳ khưu, đa phần người nào đắm chìm trong ái dục[76] chấp nhận tư thế [77] nằm nghiêng sang bên trái” (xin đọc chú giải  Tăng Chi Bộ Kinh (A) ii 244t[78]) đây chính là tư thế nằm của những người chìm đắm trong tham dục. [404] “Hỡi các vị Tỳ khưu thân mến, đa phần các ngạ quỷ (peta) đều nằm trong tư thế nằm ngửa”, đây là cách nằm của loài quỉ đói[79], “nhập thiền thứ tư chính là tư thế nằm của vị Như Lai. “Hỡi các vị Tỳ khưu, sư tử chúa sơn lâm, lại chọn tư thế nằm nghiêng sang bên phải.”, đây chính là cách nằm của loài sư tử,[80] vì ta biết đây là cách nằm tuyệt hảo nhất, vì do đó là một tư thế liên kết với đặc tính toả sáng[81] vượt trội; vì lý do đó có lời nói rằng: “Ngài đã chấp nhận tư thế nằm sư tử, nằm xuống với tư thế nghiêng sang bên phải.” Chân nọ gác lên chân kia (pāde pādaṃ): chân trái[82] gác lên chân phải. Hơi gối lên nhau một chút: acchādhāya = ati ādhāya (thay thế hai âm tiết ngắn thành một âm tiết dài) gác (chân này lên chân kia) gần vị trí ở trên mắt cá một chút, vì khi mắt cá chân gác ép lên nhau, đầu gối này ép lên đầu gối kia, thì  đau đớn xuất hiện liên tục, nằm trong tư thế đó không thoải mái chút nào; nhưng khi mắt cá và đầu gối được đặt chếch lên một chút, như vậy không ép chồng lên nhau, thì đau đớn không xuất hiện, tư thế nằm tỏ ra thoải mái hơn; chính vì thế Ngài đã chọn tư thế nằm như vậy.“Vừa khi đi tới bờ sông Kakudhā, có dòng nước trong veo, một thứ nước thoải mái như thế, (thoải mái tuyệt đối) thì Ðức Phật”; các vị trùng tụng Phật Pháp đã chèn đoạn kệ[83] này vào giai đoạn sau này (tại đại hội thứ I). Về vấn đề này:

Ðến con sông: nadikaṃ [84] = nadiṃ (một dạng ngữ pháp khác). Vô song trên cõi đời này (appaṭimo ’dha loke [85]): không có địch thủ[86] ở đây nơi cõi chư thiên. Sau khi đã tắm và uống nước, Ngài đã bước ra khỏi (nahātvā ca pivitvā ’udatāri): sau khi đã tắm bằng cách làm mát chân tay và sau khi đã uống nước, Ngài đã rời khỏi (uttari, một dạng ngữ pháp khác) dòng sông và bước lên bờ. Người ta kể lại rằng, vào dịp đó khi Ðức Phật còn đang tắm, mọi vật đều ngả sang màu vàng[87], tức là các con cá và rùa đang bơi lội trong sông, nước sông, cánh rừng rậm quanh đó trên hai bờ sông, cũng như toàn bộ phần cảnh vật quanh đó. Ðược thọ nhận địa vị tối thượng đoàn chúng sanh (purakkhato): được đề cử làm thủ lãnh bằng cách các cõi chư thiên đã đến kính lễ và chúc tụng Ngài vì chính Ngài là thầy guru dành cho chúng sanh thông qua chói sáng với những ân đức[88] đặc biệt của ngài. Giữa một hội chúng các vị Tỳ khưu rất đông đảo (bhikkhugaṇassa majjhe): ở giữa Tăng đoàn các vị Tỳ khưu; vào thời điểm đó, sau khi đã nhận ra Ðức Phật đang phải chịu đựng đau đớn rất nhiều, các vị Tỳ khưu đã vây quanh Ngài từ tứ phía. Vị Ðạo sư (Satthā): ngài là vị Ðạo sư[89] (Satthā) do việc ngài giảng dạy chúng sanh (sattānaṃ anusāsanato) nhờ đó mà họ gắn liền với những nguyên nhân hữu hình này hay bằng cách đó họ đã gắn liền với cõi đời sau, hay bằng cách đó họ đã gắn liền với mục tiêu tuyệt đối[90]. Ðức Phật là người đã khởi động Phật Pháp ngay tại cõi đời này (pavattā [91] Bhagavā idha dhamme): ngài là “Ðức Thế Tôn”[92] (Bhagavā) do ngài đạt được những điều tạo ra hạnh phúc v.v… (bhāgyavantatādīhi), một người đã khởi động Phật Pháp ngay tại đây dưới dạng một giáo lý với cách phân loại thành giới v.v…, hay nói cách khác là người khởi động,[93] là người giữ chức vụ làm nhân duyên khởi động (ngay tại nơi đây) tám mươi tư ngàn pháp môn[94]. Cánh rừng xoài (ambavanaṃ): cánh rừng xoài trên hai bên bờ sông. Nói với Cundaka (Āmantayi Cundakaṃ): người ta kể lại rằng vào thời điểm đó vị Trưởng lão Ānanda đang đứng sau Ngài và đang vắt nước bộ y ngài đang giặt; chính vì trưởng lão Cundaka cũng đang đứng cạnh đó, [405] chính vì thế mà Ðức Phật đã nói với ngài trưởng lão. Ngồi đối diện với ngài (pamukhe nisīdī): ngài đang ngồi trước vị đạo sư quay mặt nhìn vào ngài[95] đang muốn biết xem vị đạo sư sẽ ra lệnh cho ngài thực hiện điều gì nữa, ở điểm nào vị thủ khố chánh pháp muốn cắt lời họ, và khi ngài đã đuổi kịp họ “thế rồi Ðức Phật đã nói với trưởng lão Ānanda”.

Người nào có thể nổi lên (upadaheyya[96]): người nào có thể nổi lên: rất có thể phải có một nhân vật nào đó[97] có thể làm nổi lên một lương tâm bối rối. Không lợi lộc gì (alābhā): bất kỳ lợi lộc nào cũng được coi như là những lợi thế xuất phát từ của bố thí cho người khác khi họ đang thực hiện bố thí, đều chẳng đem lại lợi lộc nào cho các ngươi cả[98]. Việc đó chẳng đem lại lợi lộc gì (dulladdhaṃ): trạng thái chúng sánh, ngay cả khi được lợi lộc thông qua những việc công đức nổi bật, đều là những gì chẳng đem lại lợi lộc gì cả. Các ngươi là người : yassa te = yassa tava (một dạng ngữ pháp khác). Ai biết được đây chỉ là điều khó tiêu, hay lại quá lỏng, hay thuộc bất kỳ loại nào, ngay cả cuộc bố thí cuối cùng dành cho vị Như Lai, sau khi đã sử dụng cùng một thứ vật bố thí, rồi chứng đắc vô dư níp bàn. Chính vì thế bất kỳ vật gì bố thí cho ngài. Lợi lộc (lābhā): những lợi lộc được coi như là các lợi thế xuất phát từ việc bố thí thuộc về những hiện tại, và cả cho cõi đời sau nữa. Một điều đem lại lợi ích to lớn. (suladdhaṃ): hiện trạng chúng sanh của nhà ngươi chính là một điều đem lại lợi ích to lớn. Ðây là điều diễn ra nhãn tiền: sammukhā = sammukhato (một dạng ngữ pháp khác), ý nghĩa ở đây là không do những lời đồn thổi, cũng không thông qua truyền thống. (v.v…[99]). Chính do ta mà các ngươi được nghe: metaṃ [100] = me etaṃ = mayā etaṃ (thay thế hai âm tiết ngắn thành một âm tiết dài). Ðó chính do cùng một thánh quả đem lại (samasamaphalā [101]): cũng đem lại thánh quả ngang nhau dưới mọi tình huống; tuy nhiên chắc chắn rằng lần bố thí của nàng Sujātā đã thực hiện, sau khi đã dâng và điều khiến cho vị Như Lai chứng đắc giác ngộ, bao gồm một cuộc bố thí vào thời điểm các phiền não cần được đoạn trừ[102], ngược lại cuộc bố thí này về phía Cunda lại được thực hiện vào chính thời điểm khi các phiền não đã được diệt trừ hết[103]; chính vì thế làm sao[104] hai cuộc bố thí này lại có thể đem lại cùng một thứ thánh quả, thông qua đặc tính giống hệt nhau liên quan đến chứng đắc vô dư níp bàn, thông qua đặc tính giống hệt nhau liên quan đến chứng đắc và liên quan đến đặc tính giống hệt nhau liên quan đến việc tuỳ niệm, vì[105] hai cuộc bố thí này lại bao hàm của bố thí đem lại cùng một loại thánh quả.[106] Thông qua cùng một đặc tính liên quan đến vô dư níp bàn. Trong đó Ðức Phật chứng đắc vô dư níp bàn bằng chính hữu dư níp bàn giới đó cộng với tàn dư  sanh y sau khi đã dâng[107] vật thực của nàng Sujātā đã thực hiện (ngay khi) ngài chứng đắc vô dư níp bàn, thông qua vô dư níp bàn đó không còn bất kỳ tàn dư sanh y sau khi đã tham gia[108] vào cuộc bố thí Cunda đã tổ chức; cả hai đều đem lại cùng một loại kết quả[109] thông qua đặc tính giống hệt nhau do chứng đắc, vào chính ngày hôm đó ngài đã chứng đắc giác ngộ, Ngài đã chứng đắc thiền chứng lên tới con số hai mươi bốn ngàn kotis[110] lại thành nhân duyên của thánh đạo[111] cao siêu nhất; (cũng vào chính ngày Ngài) thành tựu vô dư níp bàn, thì Ngài cũng chứng đắc hai thánh quả này nữa;[112] vì lý do đó,v.v…  Ðức Phật có nói rằng: [406] “Việc công đức đem lại vô số[113] kết quả, đem lại những điều thiện, cho người nào đã bố thí cho (vị Tỳ khưu[114]), sau khi đã sử dụng cùng một thứ vật bố thí đó, lại nhập thiền niệm trong tâm, đó là điều vô số lượng”[115] (/=/  Tăng Chi Bộ Kinh (A) ii 54, iii 51), và[116] hai việc bố thí đó đã đem lại cùng một kết quả do đặc tính duy nhất liên quan đến việc tuỳ niệm, trong đó nàng Sujātā vào một giai đoạn tiếp theo sau đó, đã nghe thấy rằng: “người ta nói rằng điều này không phải là thần cây, mà chính là vị Bồ Tát; người ta cũng nói rằng sau khi ngài đã sử dụng vật bố thí này[117]  ngài đã chứng đắc vô thượng Chánh Ðẳng Giác; người ta cũng nói rằng, Ngài đã được hỗ trợ từ đó ngài đã kéo dài sanh mệnh thêm trong vòng bảy lần bảy ngày”, sau khi đã nghe điều đó thì niềm vui khôn tả và phỉ lạc đã nổi lên nơi nàng, khi nàng nhập tuỳ niệm như sau: những điều này quả thực đem lại phước báu đích thực cho ta”; (đối với Cunda cũng vậy, khi vừa nghe thấy vào giai đoạn sau này, “người ta nói rằng cuộc bố thí cuối cùng do ta thực hiện; người ta cũng nói rằng lãnh tụ Phật Pháp cũng đã được an toàn do ta[118] đem lại; người ta cũng nói rằng sau khi đã sử dụng của bố thí do ta cúng dường thì vị Ðạo sư đã chứng đắc vô dư níp bàn, ngài đã tìm kiếm[119] trong một thời gian rất dài, thông qua níp bàn giới đó không vấn vương tàn dư sanh y nào” đã nổi lên niềm vui khôn tả và phỉ lạc khi ngài nhập tuỳ niệm mà rằng: “đây quả là phước báu đích thực đã đem lại cho ta.” Dẫn đến tuổi thọ (āyusaṃvattanikaṃ) dẫn đến tuổi thọ cao. Ðã tích luỹ được (upacitaṃ) đã theo đuổi, đã khiến nổi lên. Ðã tích luỹ được (upacitaṃ): đã theo đuổi, đã khiến nổi lên. Dẫn đến tiếng tăm lừng lẫy (yasasaṃvattanikaṃ): dẫn đến một đoàn tuỳ tùng[120]. Dẫn đến địa vị tối thượng (ādhipateyyasaṃvattanikaṃ):[121]  dẫn đến những gì tốt đẹp hơn[122].

Thẩm định lại vấn đề này (etam atthaṃ viditvā) thẩm định vấn đề dưới mọi hình thức ta thấy có ba vấn đề nổi lên, tức là kết quả to lớn do bố thí đem lại, chính hiện trạng vượt trội của ngài xứng được nhận công đức cúng dường liên quan đến những giới đức đặc biệt v.v… và vô dư níp bàn của ngài do bất chấp thủ[123], cả ba vấn đề này đã khởi sanh tập Phật Tự Thuyết này nhằm làm rõ vấn đề đó. Về điểm này:

Công đức gia tăng khi ta bố thí (dadato puññaṃ pavaḍḍhati): công đức bao gồm bố thí được tích lũy cho người nào thực hiện bố thí thông qua những thành tích với tấm lòng kính lễ[124] và thông qua chứng đắc thành công thuộc những ai xứng được cúng dường, ý nghĩa ở đây chính là ngay cả khi kết quả to lớn và lợi ích to lớn hơn, hay nói cách khác về vấn đề này[125] ta nên hiểu ý nghĩa như sau. Khi người nào ly tham[126] thực hiện công đức trong việc bố thí với niềm tin tuởng rằng, “công đức sẽ tăng thêm đối với người nào bố thí”, chính là đúng thời điểm, như là một người thường xuyên lỗi phạm[127] dưới mọi tình huống thông qua việc tác ý thuờng xuyên ý định ly tham đó, có thể bằng cách gìn giữ giới được hoàn toàn thanh tịnh[128] nhằm phát triển chỉ tịnh và thiền minh sát, công đức của người đó, lại có ba loại bằng cách bố thí v.v…luôn gia tăng. [407] Ðối với người nào đang thực hiện thu thúc (saṃyamato): đối với người nào đang thực hiện thu thúc (saṃyamantassa [129], một dạng ngữ pháp khác) thông qua thu thúc đó lại là giới. Ý nghĩa ở đây là đối với người nào kiên định trong việc thu thúc[130] . Tình trạng thù địch không được

tích lũy (veraṃ na cīyati): năm loại thù địch[131] sẽ không tăng thêm[132]; nói cách khác liên quan đến tình trạng tiền thù địch không tạo ra sân hận trong giới đức, bằng cách thu thúc thân, khẩu và ý, người nào với giới được thanh tịnh, do lòng nhẫn nại dồi dào không gây oan trái với bất kỳ ai, chính vì thế do đâu việc tích lũy oan trái diễn ra với người ấy?[133] chính vì thế đối với người nào luôn thu thúc (saṃyamato = saṃyamantassa [134], một dạng ngữ pháp khác) hay nói cách khác kết quả việc thu thúc đó (saṃyamato = saṃyamahetu [135]) \trang thái oan trái không được tích lũy. Ðang khi người khôn ngoan từ bỏ không thực hiện điều bất thiện (kusalo ca [136]jahāti pāpakaṃ): hơn thế nữa, người khôn ngoan[137] là những người có trí, được thiết lập nơi giới đã được thanh tịnh hoàn hảo, trong khi đó lại đắc chứng nơi thiền jhanas được phân thành cận hành định và  an chỉ định  sau khi đã chọn lựa, từ ba mươi tám đề mục[138], một đề mục thiền thích hợp với người đó, từ bỏ, là loại khỏi, bằng cách ngăn chận, đàn áp, những gì là bất thiện, những gì là ác pháp, những gì là bất thiện, như thể khao khát ái dục v.v… thế rồi vừa khi tinh tấn tu luyện thiền minh sát khi ngài thực hiện công việc liên kết với thiền minh sát[139] sau khi đã thiết lập được đoạn diệt và diệt[140] liên quan đến các hành một khi ngài đã thực chọn thiền jhanas làm nền tảng, chính ngài bằng thánh đạo đã diệt trừ [141] không dư sót bất kỳ điều gì , bằng cách diệt trừ đến tận gốc những gì là bất thiện, những gì là ác pháp, những gì thiếu khôn ngoan (bất thiện), thông qua diệt trừ tham dục, sân hận và si mê, Ngài đã trở thành người chứng đắc Níp bàn. (rāgadosamohakkhayā sa nibbuto): sau khi đã đoạn tận được những gì là bất thiện như vậy, thông qua diệt trừ ái dục v.v.. Ngài đã thành tựu níp bàn bằng phiền não níp bàn (trong đó các phiền não đã diệt)  không dư sót bất kỳ điều gì, và sau đó thông quan uẩn níp bàn, chính vì thế mà  Ðức Phật đã khởi sanh Phật Tự Thuyết này,  đã toả ra[142] thông qua niềm an lạc dựa trên việc bố thí của Cunda và dựa trên chính tính chất tuyệt hảo của Ngài với tư cách là một người xứng được nhận cúng dường vậy.

Việc diễn giải Kinh Phật thứ năm kết thúc tại đây.