7. CON TRAI ĐỘC NHẤT

Trong Kinh Phật Thứ bảy: Con trai duy nhất : ekaputtako = eko putto  (thay thế hai âm tiết ngắn thành một âm tiết dài dưới dạng ngữ pháp khác); và cậu ta là “con trai độc nhất[1]” hiểu theo nghĩa cậu ta là đứa trẻ được nuông chiều[2], “yêu dấu” (piyo) hiểu theo nghĩa cậu ta được quí trọng, “duyên dáng yêu kiều” (manāpo)[3] hiểu theo nghĩa cậu ta có trí thông minh; hay nói cách khác cậu ta được “yêu qúi” (piyo) hiểu theo nghĩa là có thân hình lộng lẫy [4], “duyên dáng yêu kiều” (manāpo) liên quan đến vấn đề cậu ta là người có bản chất tự nhiên rất đáng yêu do những thành tựu giới hạnh[5]. Vì điều đó thôi thúc tiến lên phía trước (kaleti [6]) vì nó tạo cho chúng sanh ốm yếu gầy mòn đi (khepeti), thời điểm đã đến (kālo), và tử thần xuất hiện. Người nào đã hoàn tất và tiến đến gần giây phút này[7], chính là “người đã hoàn tất thời điểm của mình” (kālaṅkato); hay nói cách khác có nghĩa là qua đời; chính vì đã đến thời điểm (kālena), đã đến lúc từ bỏ, mà con người sẽ đi đến điểm kết thúc (kato) (cuộc sống), đã tàn lụi đi, biến vào cõi vô hình, người đó “đã kết thúc đời mình trên thế gian này” (kālaṅkato), có nghĩa là chết. Một số đông những cận sự nam (sambahulā upāsakā): rất nhiều Phật tử là những cư dân thành Sāvatthi, vẫn còn mặc đồ giống như những thứ họ vẫn còn mặc[8] khi quay trở về sau khi đã đưa tiễn, than vãn[9] đám tang, theo sau người cận sự nam đưa người con trai đến tận nghĩa trang, và ở đó họ phải thực hiện điều cần thiết đối với người chết, họ đã đi xuống nước, gội đầu[10], giặt giũ[11] quần áo và ngay khi quần áo còn ướt. [120] Họ mặc vào lại, dẫn người cận sự nam đó[12] đến trước mặt họ và rồi đi đến gặp Ðức Phật nghĩ rằng, “Chúng ta sẽ nghe Phật Pháp của Bậc đạo sư giúp đẩy lùi sầu khổ”, vì lý do đó người ta nói rằng “với tóc vẫn còn ướt” v.v… về điểm này:

Với quần áo còn ướt sũng (allavatthā): với quần áo vẫn còn ướt vì đã nhúng nước. Vào ban ngày, vào lúc trời còn sáng: divādivassa = divasassa pi divā [13]( thay thế hai âm tiết ngắn thành một âm tiết dài dưới dạng ngữ pháp khác), nghĩa là lúc giữa ngọ, vì các vị Như Lai, dù cho có biết cũng vẫn cứ hỏi, cho dù không có biết, vẫn hỏi sau khi đã thẩm định xem đã đến thời gian chưa[14], Ngài không hỏi thêm gì sau khi đã thẩm định xem đã đến thời điểm chưa, chính vì thế giống như người đã am hiểu[15] vấn đề Ðức Thế Tôn lên tiếng,“Tại sao giờ đây các ngươi vẫn chỉ là cận sự nam” v.v…Ngài lên tiếng hỏi như vậy với mục đích khởi động một cuộc vấn đáp, đây là ý nghĩa câu hỏi trên: “hỡi các cận sự nam, khi các ngươi đến gặp ta vào những ngày khác, các ngươi tới vào ban chiều mặc quần áo sạch sẽ, khô ráo; nhưng hôm nay các ngươi lại đến nơi đây vào giữa trưa, mặc đồ ướt, đầu tóc cũng ướt sũng nước, vì lý do gì vậy?” Chính kết quả của điều này mà chúng tôi (tena mayaṃ): chính do việc sầu khổ nơi tâm do chúng tôi phải chia tay với người con trai duy nhất, thực tế là như vậy nên chúng tôi phải vượt qua đau khổ day dứt, thế nên chúng tôi đến gặp Ngài tại nơi này.

 Thẩm định vấn đề này (etam atthaṃ viditvā):  tìm hiểu vấn đề này dưới mọi góc độ, tức là nỗi buồn đó, đau khổ đó và nỗi thất vọng đó v.v…đã phát sanh nơi những đối tượng yêu quí (và) khi không xuất hiện những đối tượng yêu quí như vậy thì chính những điều vừa nêu trên cũng chẳng tồn tại, là Phật Tự Thuyết này đã làm thể hiện vấn đề đó. Về điểm này:

Gắn bó với sắc khả ái, khả hỷ (piyarūpāsātagadhitāse [16]): gắn bó với,[17] lấy những cảnh làm đối tượng khiến lòng mình bị lệ thuộc, nhờ những hương vị ngọt ngào của thọ lạc đem lại. Các sắc uẩn v.v…bản chất lại là những người ta yêu mến; vì từ gadhitāse (gắn bó với) cũng có cùng ý nghĩa như từ gadhitā [18], bằng không se chỉ là một tiểu từ mà thôi, chính con mắt v.v…vợ và con cái v.v… được biết đến như là “sắc khả ái hay những gì ta tỏ lòng yêu mến”[19]; vì lý do đó[20] có lời nói rằng:“Và sắc khả ái, sắc khả hỷ trên thế gian này là gì. ? Con mắt trên thế gian này…ái dục cảnh pháp[21] diễn ra trên thế gian này chính là sắc khả ái, sắc khả hỷ ( [22] ); và[23] “bất kỳ người nào ham muốn có đồng ruộng, của cải, hay vàng vòng, trâu bò và ngựa,[24] có nhiều tôi tớ đàn ông đàn bà, có người thân thuộc họ hàng và đủ thứ ước muốn dục lạc khác.” (Sn 769)

Chính vì thế ý nghĩa khát ái, sững sờ[25] do, thu hút bởi những sắc khả ái, liên quan đến những hương vị ngọt ngào chúng đem lại; hơn thế nữa, do muốn biết ai là những người đã gắn bó với hương vị ngọt ngào nơi những sắc khả ái đó[26], Ngài đã vạch ra những nhân vật sau đây, tức là. [121] một số lớn các vị chư thiên và rất đông chúng sanh (devakāyā puthumanussā ca): không chỉ có những đoàn thể lớn các vị chư thiên [27] như Tứ Ðại Thiên Vương v.v…nhưng cũng có rất nhiều con người nữa[28] như những cư dân sống trong đất nước Ấn Ðộ (Jambudīpa) v.v…[29]phải khốn khổ (aghāvino): phải chịu sầu khổ (dukkhitā [30]): do những đau khổ thân và tâm. Suy tàn (parijunnā [31]): bị héo mòn khỏi những thành tựu như tuổi trẻ, sức khoẻ v.v…do kết quả những thất bại đem lại như tuổi già, sức khỏe, đau yếu v.v…[32]; hay do chính của cải dồi dào đem lại, cũng là ý nghĩa ta nên hiểu[33] ở đây. Ðó là vì cả các vị chư thiên lẫn con người đều quan tâm đến; hay nói cách khác, giả dụ rằng đang khi các vị chư thiên không phải đau khổ, không bị tuổi già và bệnh tật ảnh hưởng…họ đã đạt được hạnh phúc đặc biệt, ấy vậy người ta vẫn cho là: các vị chư thiên này cũng bị “sầu khổ” và “suy tàn đi”[34]thực tế là chính bản chất của họ cũng không thể vượt qua những điều đó; hay nói cách khác, chính các ngài cũng phải chịu đau khổ và suy tàn nữa, qua việc vòng hoa héo tàn và tâm bệnh do khởi sanh (năm) điềm báo[35] về cái chết[36] là điều ta nên hiểu. Họ phải đắm chìm dưới tay của tử thần.(maccurājassa vasaṃ gacchanti): qua việc họ liên tục phải tái tái sanh trong bụng mẹ, thực tế là do ái dục, mà đối tượng nhắm đến là đối tượng yêu dấu, vẫn chưa thể diệt trừ được, họ đang phải đắm chìm trong ách thống trị, trong chính bàn tay ma vương, được coi như là thần chết, do tính chất thống trị trên tam giới [37] này. Sau khi đã biểu thị bóng gió như vậy về vòng luân hồi, tiếp theo đó Ngài chỉ ra cho thấy cách phá bỏ vòng luân hồi này bằng cách nói rằng, “Tuy nhiên ngày cũng như  đêm” v.v… Về điểm này[38]:

Tuy nhiên người nào ngày cũng như đêm đều tỏ ra không dễ duôi (ye ve divā ca ratto ca appamattā): (người nào) ngày đêm luôn tinh tấn[39] thực hiện theo những gì đã được khẳng định ở trên,“Vào ban ngày, đang khi đi kinh hành, đang khi ngồi thiền,[40] người đó liên tục thanh lọc[41] tâm khỏi các pháp[42] triền cái v.v…chu toàn[43] việc tu luyện tính tinh tấn. Từ bỏ những sắc khả ái (jahanti piyarūpaṃ): khước từ, xuất phát từ kết quả đạt đến thánh đạo sau khi đã hăng hái tu luyện đề mục thiền dưới dạng tứ chân đế và các sắc khả ái, các đối tượng yêu quí [44]như mắt v.v…thuộc những sắc khả ái, bằng cách khước từ những tham dục [45] và khát ái làm đối tượng yêu thích. Tuy nhiên, họ đào xới tận gốc sầu khổ, bới tung mồi bả thần chết để vượt thắng (te ve khaṇanti aghamūlaṃ maccuno āmisaṃ durativattaṃ): với chiếc xẻng chính là trí tuệ tương ưng với thánh đạo, các Bậc thánh nhân này đã đào xới, đánh bật tận gốc rễ, không để bất kỳ điều gì xót lại,[46] ngay cả những dấu vết[47] của chúng là ái dục, cùng với vô minh, làm thành gốc rễ sầu khổ, đau khổ nơi vòng luân hồi, lại chính là bẫy mồi tử thần vậy (āmisaṃ), Vì ta phải coi chính những điều vừa đề cập đến là những gì tiêu biểu (āmasitabbato) [48] dẫn đến sự chết và cũng là những điều khó lòng vượt qua được, liên quan đến nỗi bất lực về phía bất kỳ vị sa môn hay bà la môn nào ngoài họ ra khó lòng có thể quay đầu lại với cùng những điểm tiêu biểu vừa liệt kê ở đây[49] vậy.

Ta phải triển khai chi tiết ý nghĩa này [122] bằng những đoạn Kinh Phật như sau: “Tinh tấn là thánh đạo dẫn đến bất tử, dễ duôi là con đường dẫn đến tử thần; người tinh tấn sẽ không giáp[50] mặt với tử thần, bất kỳ người nào dễ duôi thì kể như mình đã chết rồi vậy (Dhp 21[51]) v.v…

Việc diễn giải Kinh Phật thứ bảy được kết thúc tại đây.