8. CHIA RẺ

Trong Kinh Phật thứ tám: ngài đã phán cùng Trưởng Lão Ānanda (āyasmantaṃ Ānandaṃ etad avoca): ngài đưa ra lời khẳng định bắt đầu như sau, “Kể từ ngày hôm nay” với ngụ ý do không thể dùng cách mua chuộc những người gây hại Ðức Phật  bằng cách ra lệnh cho Nāḷāgiri lăn[1] một hòn đá to (để đè nát ngài), hắn đã tạo ra cuộc “chia rẻ nơi những con ngỗng[2] hung đỏ” bằng cách gây chia rẽ Tăng đoàn. Ở cách nơi Ðức Phật lưu lại khá xa (aññatr ’eva Bhagavatā): toàn bộ không dính líu gì đến Ðức Phật, có nghĩa là không cần đến vị Ðạo sư. Ở cách xa Tăng đoàn (aññatra[3] bhikkhusaṅghā): hoàn toàn Tăng đoàn các vị Tỳ khưu không hiện diện tại đó. Ta sẽ thực hiện nghi lễ trai giới và các hành sự chính thức nơi Tăng đoàn (Uposathaṃ karissāmi saṅghakammāni ca) có nghĩa là sau khi đã gây chia rẽ nơi Tăng đoàn các vị Tỳ khưu đó phù hợp với những lời động viên của Ðức Phật là, cùng với các vị Tỳ khưu ngồi vây quanh ta, ta sẽ thực hiện nghi thức trai giới và các hành sự chính thức riêng biệt[4] trong Tăng đoàn, Devadatta muốn gây chia rẽ (chia rẻ) Tăng đoàn (Devadatto saṅghaṃ bhindissati): Devadatta ngày hôm nay chắc chắn sẽ rời khỏi Tăng đoàn, biến Tăng đoàn đó chia làm hai. Do thực chất là toàn bộ những gì khiến cho cuộc chia rẻ[5] xảy ra như vậy đều do chính Devadatta dàn xếp[6] trước; vì Tăng đoàn sẽ bị chia làm hai khi hành sự chính thức đã được thực hiện một cách riêng rẽ, vì lý do này lý do kia[7], sau khi đã tán đồng[8]  bằng cách thực hiện như vậy nói rằng, “Hãy chọn[9] lấy người này người nọ”,  sau khi đã lưu ý đến một điểm nổi bật trên bất kỳ điều nào[10] , trong số mười tám điều, bắt đầu với “đó chẳng phải là chánh Pháp ”[11] và khiến điều đó gây ra cuộc chia rẻ. Về[12] vấn đề này có lời nói rằng, “Hỡi Upāli, trong năm cách đây chính là chia rẻ Tăng đoàn” (năm cách nào vậy?) bằng một hành sự (chính thức), bằng một bài tụng kinh, bằng cuộc bàn thảo, bằng một lời tuyên bố và bằng cách lựa chọn” (Vin v 201[13]). Về điểm này: Bằng một hành sự (chính thức) (kammena): bằng bất kỳ hành sự chính thức đặc biệt nào trong số bốn hành sự chính thức bắt đầu với hành sự cần được đặt vấn đề[14]. Bằng việc tụng một bài Kinh (udesena): [317] bằng bất kỳ một bài kinh tụng đặc biệt nào trong số năm loại giới bổn (Pātimokkha)[15]. Bằng cách đàm phán trao đổi với nhau (voharanto[16]): bằng cách làm rõ, do nguyên nhân này nguyên nhân nọ, trong số mười tám điều căn bản, bắt đầu bằng “đó chẳng phải là chánh Pháp” nhằm tạo ra một cuộc chia rẻ như vậy. Bằng một lời tuyên bố (anussāvanena): bằng[17] một lời tuyên bố bằng cách thốt lên lời tuyên bố[18] vào tai nhau[19] theo cách như sau, “Nhà ngươi không biết ta đã xuất gia từ một dòng tộc danh giá đã được nghe và biết rất nhiều chăng? Làm sao ta có thể chấp nhận điều đó phù hợp đại loại những gì nhà ngươi đã đưa ra, cho dù có nẩy ra ý định một người như ta lại phải chấp nhận điều gì đi ngược lại với Pháp, đi ngược lại với luật giống như giáo lý[20] của vị Ðạo sư ? nhà ngươi có nghĩ rằng đối với ta hỏa ngục (Avīci) là nơi lạnh lẽo như khu rừng sen xanh chăng[21]? nhà ngươi dám nghĩ rằng ta không sợ khổ cảnh chăng?” v.v…bằng một cuộc lựa chọn (salākaggāhena): bằng cách tổ chức một cuộc lựa chọn nói rằng, “Hãy chọn lựa.” Sau khi đã quyết định bằng cách đưa ra lời tuyên bố, họ đã khiến các vị Tỳ khưu không thể lẩn trốn, hay rút lui[22] Và liên quan đến vấn đề này, chỉ bằng hành sự[23] (chính thức) hay tụng một bài kinh mới là điều đánh giá sự việc mà thôi, còn thảo luận, tuyên bố và tổ chức lựa chọn chỉ là những việc làm sơ khởi [24], vì Tăng đoàn không bị chia rẻ chỉ bằng một cuộc tranh luận bàn thảo, cũng như thông qua lựa chọn những điểm quan trọng (cách này cách khác), trong số mười tám điều căn bản ngay cả khi,  bằng lời tuyên bố nằm mục đích tạo ra lựa chọn theo một hướng nào đó, một sự lựa chọn quyết định phải được thực hiện; ngược lại Tăng đoàn vẫn sẽ bị chia rẻ[25]vào ngay thời điểm có bốn hay nhiều hơn nguyên nhân phải tổ chức lựa chọn và rồi tiếp theo sau đó là một cuộc tụng kinh hay một hành sự chính thức riêng biệt. Và Devadatta đã thốt lên lời tuyên bố như sau, “Bắt đầu từ ngày hôm nay” nghĩ rằng chắc chắn trong ngày hôm đó hắn có thể thực hiện nghi thức trai giới và một hành sự chính thức nơi Tăng đoàn một cách riêng biệt, và giờ đây hắn đã hoàn tất mọi công việc khởi đầu (cần thiết) để tạo chia rẻ nơi Tăng đoàn. Chính vì lý do đó ngài Trưởng lão Ānanda đã nói rằng,[26] “bạch Ðức Thế Tôn[27], hôm nay Devadatta đã tạo ra chia rẻ nơi Tăng đoàn,” kết quả sự việc này chúng ta nói rằng, “Thực chất là toàn bộ những điều đó đã diễn ra khiến cho Tăng đoàn phải chia rẻ chính là do Devadatta đã dàn xếp trước.[28]

Thẩm định vấn đề này (etam atthaṃ viditvā): thẩm định dưới mọi góc độ hành vi chia rẻ Tăng đoàn đó, (về điểm này) chính Devadatta đã tạo ra vấn đề này đã dẫn đến việc hắn phải tái sanh, không tránh khỏi trong suốt một giai đoạn khoảng độ một đại kiếp[29] trong đại hỏa ngục Avīci. Tập Phật Tự Thuyết này (imaṃ udānaṃ): đã khiến khởi sanh Phật Tự Thuyết này nhằm giải thích rõ vấn đề này, tức là bằng những tu tập giống hoặc khác nhau tương ứng[30] liên quan đến những điều thiện và điều bất thiện lại chính là các sappurisa và không thuộc sappurisa, cả hai hạng người này đều hết sức khôn ngoan. Về điểm này:

Những người thiện dễ dàng thực hiện điều công đức (sukaraṃ sādhunā sādhu) [318] vì điều này ảnh hưởng (sādheti) đến hạnh phúc cho chính mình và cho người khác nữa. Ðó chính là điều công đức (sādhu), đó cũng là chánh nghiệp nữa. Ðó chính là điều công đức[31], điều tuyệt mỹ, điều thích hợp[32], điều đem lại hạnh phúc và an lạc đến cho chính minh và cho tha nhân, ta có thể dễ dàng thực hiện được kể cả những người thiện, do những người công đức, cho dù một đồ đệ như Sāriputta chẳng hạn, hay một vị Ðộc Giác Phật[33], một vị Toàn Giác hay bất kỳ người công đức nào khác tuy vẫn còn là người phàm tục. Hạng người bất thiện rất khó thực hiện những việc công đức (sādhu pāpena dukkaraṃ): ngược lại cùng điều tốt lành đó, với những đặc tính như đã được khẳng định ở trên, những người bất thiện lại rất khó thực hiện được, nhất là loại người bất thiện như Devadatta. v.v… có nghĩa là ông ta khó lòng có thể thực hiện được điều thiện đó.[34] Người bất thiện có thể dễ dàng thực hiện điều bất thiện (pāpaṃ pāpena sukaraṃ): điều bất thiện, xấu xa, gây thiệt hại cho chính mình và cho người khác, những người bất thiện có thể thực hiện hay phải thực hiện một cách dễ dàng như đã nói đến ở trên. Những người nhân đức khó lòng thực hiện được những điều bất thiện (pāpam ariyehi dukkaraṃ): ngược lại người công đức hay các Ðức Phật v.v….khó lòng có thể thực hiện được những điều bất thiện nọ kia, Ðạo sư của chúng ta đã làm rõ đối với họ thì cây cầu bắc qua sông đã bị gãy[35] từ lâu.

Việc diễn giải Kinh Phật thứ tám đến đây là kết thúc.