9. CÁI GIẾNG

Trong Kinh Phật thứ chín[1]: Trong số các vị Mallas (Mallesu): “các vị Mallas” là tên gọi các vị hoàng tử sở hữu vương quốc này[2]; hiểu theo nghĩa rộng, nơi cư trú của họ, cho dù chỉ là một vương quốc duy nhất, chỉ đơn giản được đề cập đến là “Mallas”; trong số các vị Mallas đó, vì nơi thế giới bên ngoài lãnh thổ này,[3] (vương quốc đó) được gọi là “Malla”[4]. Hơn thế nữa một số (bản văn) lại giải thích là “Mālesu[5]”. Ðang khi vẫn còn trên đường đi du hành (cārikaṃ caramāno): đang khi các vị đó đi du hành nơi các vương quốc tạo thành một nhóm[6] người rất đông đảo bằng cách du hành với điệu ung dung nhàn nhã[7]. Có một nhóm rất đông các vị Tỳ khưu (mahatā bhikkhusaṅghena): theo sau là một nhóm các vị sa môn rất đông đảo, họ là những người có những ân đức tối thượng. Vì vào thời đó Ðức Phật có một hội chúng rất đông đi theo ngài. Có một ngôi làng Bà la môn gọi là Thūṇa  (Thūṇaṃ nāma Mallānaṃ brāhmanagāmo): là một ngôi làng bà la môn vì trong đó có rất nhiều các vị bà la môn cư ngụ, làng đó có tên là Thūṇa trong vùng lân cận với vương quốc Mallas[8] tọa lạc tại một địa điểm về phía cực[9] xa trung tâm, về phía đông nam lục địa (Ấn Ðộ). Ngài đã tới đó: tadavasari = taṃ avasari (thay thế hai âm tiết ngắn thành một âm tiết dài) có nghĩa là ngài đã tới con đường dẫn vào ngôi làng Thūṇa[10] đó. Ðã kéo đến nghe: assosuṃ = suniṃsu (một dạng ngữ pháp khác), có nghĩa là, biết được lời tuyên bố từ nhĩ môn. Kho (không được dịch) là một tiểu từ dùng làm từ lót các từ khác; hay nói cách khác đây chính là một tiểu từ hiểu theo nghĩa một lời khẳng định được nhấn mạnh[11]. Về điểm này (nếu kho) hiểu theo nghĩa nhằm nhấn mạnh lời khẳng định, (thì chắc hẳn những lời khẳng định đó sẽ lọt đến tai, chẳng có bất kỳ trở ngại nào ngăn cản ta không thể nghe được những gì nói ra: (ngược lại nếu kho) chỉ là từ lót cho các từ khác thì đây chỉ (nhằm tạo ra sự phối hợp[12] êm tai xảy ra trong việc tạo từ. Thūṇeyyan (Thūṇeyyakā): họ là những cư dân trong ngôi làng Thūṇa. Kể cả bà la môn lẫn chủ nhà (brāhmaṇagahapatikā): về việc này, họ là các vị bà la môn (brāhmaṇā) vì đây chính là vị bà la môn được gói gọn trong âm (Brahman aṇanti [13]), có nghĩa là họ đang tụng các câu thần chú, vì đây chính là cách giải thích theo từ nguyên[14] đối với những ai đã trở thành bà la môn bẩm sanh, [378] ngược lại những bậc thánh nhân cũng được gọi là “bà la môn” (brāhmaṇā) do thực tế là họ đã đoạn tận[15] (bāhitapāpattā) được hết những điều bất thiện, ngoại trừ các vị ksatriyas và bà la môn, thì bất kỳ người nào cư trú trong gia đình[16] cũng được gọi là “gia chủ” (gahapatikā), đặc biệt là những người vaisyas. Bà la môn và gia chủ: brāhmaṇagahapatikā = brāhmaṇā ca gahapatikā ca (thay thế hai âm tiết ngắn thành một âm tiết dài)[17]. “Họ lên tiếng, hỡi các chư huynh, đó chính là vị sa môn Cồ Ðàm” v.v…là điều họ lên tiếng tiếp theo sau đó để làm rõ[18] vấn đề[19] họ đã nghe được. Về điểm này.

Ta nên hiểu một vị “sa môn” (samaṇa) liên quan việc ngài là một người đã vắng lặng (samitapāpattā) được những điều bất thiện; về vấn đề này có lời nói rằng, “ngài đã vắng lặng các pháp bất thiện và không khéo tác ý.” (Trung Bộ Kinh (M) i 280) v.v…và Ðức Phật là một nhân vật đã thống lãnh được toàn bộ những điều bất thiện bằng cách thực hành thánh đạo tối thượng; chính vì lý do đó ngài có tên gọi là người đã chứng đắc nhờ có các ân đức tối thượng, có nghĩa là “một vị sa môn” Họ cho là, (khalu) là một tiểu từ hiểu theo nghĩa lời đồn thổi. Hỡi chư huynh (bho) chỉ là một cách nói được truyền lại từ lúc mới sanh về những người nào thuộc giòng dõi bà la môn[20], về điều này cũng có lời nói rằng: “Ngài được biết đến với đặc tính xưng hô với tha nhân là “chư huynh” nếu như người đó có tài sản (holdings)”[21] (Dhp 396=Sn 620). Ðức Cồ Ðàm (Gotama) là tên gọi[22] Ðức Phật dựa vào dòng tộc của ngài, chính vì thế ý nghĩa của đoạn văn, “hỡi chư huynh, họ cho đây chính là sa môn Cồ Ðàm vậy” liên quan đến vấn đề này tức là có lời nói rằng, “hỡi chư huynh người đó chính là sa môn Cồ Ðàm[23]”. Con trai dòng họ Thích Ca (Sakyaputto): tuy nhiên, đây chỉ là cách giải thích hoàn chỉnh nhất về Ðức Phật thuộc dòng tộc chiếm vị thế cao (trong xã hội). Ngài đã xuất gia từ dòng tộc Thích ca (Sakyakulā pabbajito) chính là cách giải thích hoàn chỉnh một thực chất là ngài đã xuất gia do đại nguyện mà thôi, ngài chẳng hề bị dao động do bất kỳ mất mát nào trên thế gian này; Ngài đã từ bỏ hoàng tộc của mình đang khi ngài vẫn còn là ngôi vị đế vương,[24] và rồi xuất gia với niềm tin (tin tưởng rằng) ngài có thể thoát khỏi sanh tử, thông qua việc từ bỏ hoàng tộc của mình là điều đáng nói tới. Họ đã đổ đầy miệng giếng với cỏ khô và vỏ trấu (udapānaṃ tiṇassa ca bhusassa ca yāva mukhato pūresuṃ): những thứ đó khiến cho mực nước dâng lên, bằng cách dùng cỏ khô và vỏ trấu, đổ lên tới miệng giếng, có nghĩa là ngài đổ đầy lỗ hổng đó bằng cách thả vào trong đó cỏ khô v.v…người ta kể lại rằng bên ngoài ngôi làng đó, trên đường Ðức Phật đang du hành tới ngôi làng đó, chỉ có một cái giếng duy nhất dành cho các vị bà la môn sử dụng; và ngoại trừ cái giếng này thì mọi nơi đều đến lấy nước tại đó, như thể đầm nước và hồ ao v.v…vào thời đó đã cạn hết nước và không còn chút nước nào nữa;[25] thế rồi xảy ra là những người Thūṇeyyans đó tỏ ra thất lễ đối với Tam Bảo và tự bản chất họ là những người ích kỷ đã nghe được tin Ðức Phật đang đi đến ngôi làng; nhằm cố gắng ngăn cản Ðức Phật lưu lại  tại đó[26] (sợ rằng) “giả như  Ðức Phật Cồ Ðàm[27] vào ngôi làng và lưu lại đó vài ba ngày, Ngài sẽ có thể thiết lập[28] được toàn bộ chúng sanh trên thế gian này, rồi sau đó Phật Pháp của ngài có thể không đem lại sự hỗ trợ nào cho họ.” Họ bàn luận cùng nhau nói rằng, “chẳng còn nơi nào trong làng còn nước ngoại trừ cái giếng này, chúng ta phải làm cho giếng không còn sử dụng được nữa, để cho ngài Cồ Ðàm, đi cùng với tăng đoàn các vị Tỳ khưu sẽ không vào trong làng làm gì”; và rồi [379] sau khi toàn bộ dân làng đã múc sạch nước giếng trong vòng bảy ngày liên tiếp, và đổ đầy những chiếc bình đựng nước trong nhà, thế rồi họ lấp giếng bằng cỏ khô và trấu, vì lý do đó có lời nói rằng, “rồi sau đó họ lấp giếng với cỏ khô cho đến tận miệng giếng, nói rằng, “đừng để cho bọn sa môn trọc đầu uống nước giếng này.”  Về điểm này, các vị sa môn đầu trọc (muṇḍakā samaṇakā); đúng hơn phải nói là[29] “muṇḍa” khi muốn ám chỉ đến[30] một vị sa môn cạo đầu trọc “samaṇa” cũng có thể sử dụng nhưng chỉ liên quan đến vị sa môn trọc đầu theo kiểu chế giễu[31] là các vị này thường gây ra thù địch, thì thường dùng cách nói đó. Ðừng có (mā) liên quan đến việc cấm đoán, mā apaṃsu (đừng có để cho họ…uống nước) có nghĩa là đừng để cho họ uống nước giếng mā piviṃsu, là dạng ngữ pháp khác). Bước ra khỏi lối đi (maggā okkamma): đang trên đường đi lại bước sang một bên. Từ đó (etamhā)[32] ngài nói bằng cách xác định giống như vậy chính cái giếng đó đã xảy ra công việc họ đã cùng nhau làm như vậy, nhưng tại sao Ðức Phật lại nói theo cách đó, mà rằng, “hãy lấy cho ta một chút nước giếng để uống” mà không để ý đến những thay đổi nơi những người bà la môn đó? hay phải chăng ngài cứ làm như vậy cho dù đã biết những gì các vị bà la môn đó đã làm? hay ngài đã làm như vậy sau khi đã lưu ý thấy như vậy? Chính vì biết rằng Ðức Phật nói theo kiểu đó khiến cho họ không nghi ngờ gì[33] khi ngài đã tỏ rõ uy lực và thân thế của ngài để giáo hóa họ; không phải vì ngài đã muốn uống nước giếng đâu; cũng chính vì lý do đó ngài không nói ở đây “ta khát nước” khác với trường hợp trong kinh Ðại bát Níp bàn (Mahāparinibbānasutta)[34] (D ii 128). Nhưng vị thủ khố chánh pháp không hiểu ý định của Ðức Phật lại lên tiếng nói rằng, “bạch Ðức Thế Tôn, ngay lúc này giếng đã…”v.v… và thuật lại cho Ðức Phật biết việc những người Thūṇeyyan đã gây ra cho cái giếng như thế nào. Về điểm này: ngay bây giờ (idāni): vừa rồi, có nghĩa là ngay vào lúc chúng ta đi vào làng. Họ cũng giải thích làm rõ “Eso bhante udapāno” (bạch Ðức Thế Tôn, giếng đã….). Sau khi đã từ chối việc đó đến hai lần, vị trưởng lão nhận ra rằng, đến lần thứ ba vì dân chúng trong làng không nên đối xử thù địch với vị Như Lai đến ba lần, nhất thiết vị Như Lai phải có mục đích gì trong tâm đây[35], thế rồi họ cầm lấy bát khất thực của Ðức Phật do bốn vị thiên vương[36] dâng cho ngài, và rồi họ đi lại về hướng cái giếng và có vị Trưởng lão đi theo, lúc đó nước trong giếng đã đầy tràn đến miệng và chảy ra ngoài; trong khi đó toàn bộ cỏ khô và trấu trôi tràn ra khắp nơi,[37] và nhờ vào dòng nước chảy liên tục đó toàn bộ những chỗ trũng trong làng như thể đầm sen,v.v…đã bị khô cạn bấy lâu nay cũng đã tràn đầy nước, và cũng như vậy các rãnh hào quanh làng, và những khe rãnh nước nhỏ[38] và những chỗ trũng sâu v.v… toàn bộ khu vực xung quanh làng đều tràn ngập nước, như thể đang phải chịu một cơn mưa lớn kéo dài; những loài hoa mọc dưới nước,[39] như Kumudas và uppalas[40] và cả hoa sen đỏ và trắng v.v…đã che khắp mặt nước trong đầm sen, tự nở rộ như thể tràn lan khắp nơi; đang khi đó trên mặt hồ các con vật sống trên mặt nước như thiên nga, [380] con vẹt, ngỗng hồng, ngỗng kadamba[41] và sếu cao cổ v.v…đi lang thang khắp nơi tìm kiếm chỗ ở mới.

Vừa nhìn thấy nước lớn đang dâng lên như vậy, sóng gió nổi lên khắp nơi, tiếng róc rách chảy[42] và bong bóng váng nước[43] trôi dạt khắp nơi. Còn dân làng Thūṇeyyan, tâm họ tràn ngập với điều kỳ diệu đang diễn ra trước mắt,[44] họ liền hội ý với nhau nói rằng, “ chúng ta đã cố gắng cắt đứt nguồn cung cấp nước cho sa môn Cồ Ðàm, nhưng trận nước to lớn này đã diễn ra như thế này ngay vào thời điểm ngài đến ngôi làng, thật không còn nghi ngờ gì nữa, đây phải là uy lực và quyền năng của con người này; hơn thế nữa rất có khả năng[45] trận nước lớn này dâng lên, có thể tràn ngập cả làng chúng ta nữa, nào chúng ta hãy đi đến gặp Ðức Phật Cồ Ðàm, ngồi vây quanh ngài mà tỏ lòng tôn kính ngài và rồi thú nhận lỗi phạm của chúng ta với ngài và xin ngài tha thứ”, thế rồi mọi người đều đồng ý, toàn bộ những cư dân, cùng với các thủ lãnh của chúng. Sau khi đã tụ họp thành nhiều nhóm[46] họ đi ra khỏi làng và đến gặp Ðức Phật; và sau khi họ đã đến gặp Ðức Phật, một số người phủ phục chào Ngài đầu sát dưới gót chân Ðức Phật, một số lại thực hiện lối chào Ngũ thể đầu địa (Añjali), một số khác lại trao đổi lời chào thăm hỏi với Ðức Phật, một số người còn kể danh tánh và tộc tánh của mình; trong khi đó có một số lại ngồi yên lặng.[47] Ngoài ra, sau khi đã hành động như vậy, toàn bộ họ đã tự ngồi lại sang một bên, và sau khi đã thú nhận lỗi phạm của mình, nói rằng,“giờ đây, bạch ngài Cồ Ðàm, chúng ta đã múc hết nước cho cả ngài Cồ Ðàm và các đồ đệ của vị Cồ Ðàm; chúng ta đã vứt cỏ khô và trấu xuống giếng đó, nhưng cái giếng, cho dù không có ý thức, lại ý thức được rõ như thể biết rõ những ân đức của chư huynh vậy, đã tự nó đẩy được hết rác rến và cỏ khô đó và đã trở nên hoàn toàn trong sạch; trong khi đó toàn bộ vùng thấp trũng này cũng đã được tràn ngập đầy một lượng nước rất lớn, và trở nên vô cùng mát mẻ, chúng sanh ở đây tuỳ thuộc vào nước cho cuộc sống rất thoả mãn với những gì đã xảy ra; nhưng chúng ta, cho là con người lại không biết được những ân đức tốt đẹp của ngài, và đã hành động ngu đần đến như vậy; hỡi chư huynh Cồ Ðàm, xin hãy hành động[48] làm sao để cho nước này không ngập tràn ngôi làng này; quả thật một lỗi phạm đã đem lại điều tốt lành cho chúng ta, quả thật là sức mạnh vô song[49] hỡi ngài Cồ Ðàm, xin ngài hãy rủ lòng thương chúng con và tha thứ lỗi lầm của chúng con đã xúc phạm đến Ngài.” Ngoài ra[50] Ðức Phật đã tha thứ lỗi phạm của họ nói rằng, “quả một lỗi phạm đã đem lại điều tốt đẹp hơn cho các ngươi, đó chính là sức mạnh của nó, chính ta tha thứ lỗi phạm đó cho các ngươi, nhưng chỉ nhằm thu thúc trong tương lai” [381] và biết được họ đã trở nên hết lòng kính mến, Ngài đã diễn giải Phật Pháp nhiều hơn phù hợp với[51] hoàn cảnh của họ. Sau khi đã trở thành nhiệt tâm và sau khi đã được qui y Tam Bảo v.v…đang khi họ lắng nghe diễn giải Phật Pháp từ nơi Ðức Phật họ đảnh lễ Ngài, đi vòng quanh Ngài về phía phải, và rồi từ biệt Ngài ra đi.

Ngoài ra ngay trước khi họ[52] đến gặp Ðức Phật, thì trưởng lão Ānanda với tâm tràn ngập sung sướng vừa khi chứng kiến phép lạ đó một cách hết sức tuyệt vời, đã lấy bát khất thực và múc đầy nước dâng cho Ðức Phật và rồi kể cho Ngài về biến cố đã xảy ra, vì lý do đó có lời nói rằng, “thế rồi vị Trưởng lão Ānanda (đã đồng ý với  Ðức Phật ) nói rằng, “mong rằng được như vậy, bạch Ðức Thế ’ v.v…Về điểm này:

Nôn từ miệng ra (mukhato ovamitvā): trôi ra ngoài toàn bộ cỏ khô v.v… ra khỏi miệng, phun ra, tôi cho rằng là như thế (vissandanto maññe): việc lấy nước trước kia phải múc từ giếng lên bằng một chiếc thùng cột vào một sợi dây dài, vẫn còn tồn tại vào thời Ðức Phật vị trưởng lão đã tới giếng mang theo bát khất thực của Ðức Phật, còn nước dâng trào ra khỏi miệng giếng, thoả mãn mọi chúng sanh trong làng, mực nước đó đến nỗi các con quạ cũng có thể đến uống nước tại giếng đó[53], và người ta nói đến điều này liên quan đến những gì đã xảy ra tại giếng nước đó khi vị trưởng lão cầm bát khất thực của Ðức Phật đến lấy nước mời Ngài dùng. Tuy nhiên sau đó những chỗ đồng trũng trong ngôi làng đó đã bị ngập nước hoàn toàn theo cách vừa khẳng định ở trên, tuy nhiên khả năng này (đã không xảy đến) thông qua một quyết tâm về phía Ðức Phật[54] cũng chẳng phải thông qua oai lực thần thông do các chư thiên, nhưng lại xảy ra nhờ vào oai lực công đức của Ðức Phật, như đã xảy ra khi ngài đến thành Vesāli[55] từ thành Rājagaha nhằm để diễn giải kinh hạnh phúc[56] (Paritta). Tuy nhiên một số người lại cho rằng Ðức Phật đã thực hiện phép lạ này nhằm mục đích tạo lòng sùng kính với Ðức Phật  nơi những dân làng Thūṇeyyan bằng các chư thiên ước ao cho hạnh phúc của họ; một số khác lại cho là có Long vương cư trú dưới giếng đó đã thực hiện việc lạ lùng đó; toàn bộ điều này đều vô lý cả, liên quan đến thực tế là với việc nước trào lên đã được làm rõ hoàn toàn theo cách đó[57] là chỉ hoàn toàn do oai lực của chính công đức của Ðức Phật mà thôi.

Thẩm định lại vấn đề này (etam atthaṃ viditvā): thẩm định dưới mọi hình thức vấn đề này, được coi như là việc hoàn tất điều ngài muốn cho thấy không có bất kỳ quyết tâm nào về phía ngài, đã làm khởi sanh Phật Tự Thuyết này nhằm làm rõ vấn đề này. Về điểm này:

Ngài muốn làm gì với giếng, nếu chẳng phải luôn luôn đến múc nước tại đó (kiṃ kayirā udapānena āpā ce sabbadā siyuṃ): nếu như (ce = yadi, từ đồng nghĩa) chắc phải diễn ra[58], nếu như luôn luôn khám phá ra nước trong giếng, trong mọi lúc và trong mọi tình huống – nếu việc múc nước chỉ tuỳ thuộc vào một lời ước (về phía Ngài)[59]  Ngài sẽ phải làm gì, Ngài có thể làm được gì, với cái giếng đó[60] ý nghĩa ở đây là Ngài còn phải làm công việc gì nữa. Tại sao sau khi Ngài đã diệt trừ ái dục đến tận gốc rễ, lại phải du hành khắp nơi (taṇhāya mūlato chetvā kissa pariyesanaṃ care): [382] tại sao, vì lý do gì, một Ðức Phật toàn tri hữu dư níp bàn, lại phải lưu lại sau khi đã đoạn tận tái sanh (chinditvā, một dạng ngữ pháp khác) hay nói cách khác là triệt phá đến tận gốc ái dục đó, mà tham dục đó lại kìm kẹp các chúng sanh là những người không thể thực hiện được những hành vi công đức, phải chịu day dứt với đau khổ dưới dạng không có được điều mình ước ao,[61] còn phải đi lang thang (careyya, một dạng ngữ pháp khác) tìm kiếm nước uống, hay tìm kiếm những điều thiết yếu cho cuộc sống. Họ cũng giải thích là mūlato chettā (sau khi đã triệt đến tận gốc rễ ái dục (chetvā)[62], hay nói cách khác ngay chính tại gốc rễ ái dục. Bằng không (mūlato chettā) là người cắt đứt ái dục tận gốc rễ trở lên[63]; đây là điều ta muốn nói tới: tại sao vì lý do gì, ngài[64] là người[65], chỉ từ một lời diễn giải tối thượng[66] đã tạo thành gốc rễ giác ngộ[67],  lại tiếp theo sau gốc rễ đó, lại là người cắt đứt[68] ái dục khi Ngài đã hoàn tất, trong tương tục tính, những thành tố công đức không hạn chế bằng cách đem những hành vi công đức này đến phát triển toàn diện[69] chỉ nhằm đem lại hạnh phúc cho chúng sanh trên cõi thế gian này, mà không nghĩ gì đến chính mình[70], ngài vẫn phải đi du hành khắp nơi tìm kiếm nước uống; bỏ qua tất cả những gì không thể đạt được điều mong ước[71] lấy ái dục làm nguyên nhân, ý nghĩa[72] ở đây muốn ám chỉ những người khờ dại mù loà này, tức là cư dân Thūṇeyyan, mặt khác đã làm như vậy, vì không nhận ra được thử thách của ngài[73]

Việc diễn giải Kinh Phật thứ chín kết thúc tại đây.