5. CÁC VỊ TRƯỞNG LÃO.

Trong Kinh Phật thứ năm: Tại Sāvatthi (Sāvatthiyaṃ)[1]: Trong một thành phố có tên như vậy, vì thành phố này có tên là “Sāvatthi” liên quan đến một sự kiện là thành phố được xây dựng kế bên trú xứ ² của một thầy rishi tên là Savattha, cũng như của Kākandī Mākandī ³.  Chính vì thế, trước tiên, (đây là cách giải thích theo các nhà ngữ pháp. Nhưng các giáo thọ sư chú giải Ācariyas cũng công bố rằng:

“Chính tại Sāvatthi” vì bất kỳ thứ gì được tìm thấy ở đó đều nhằm lợi ích hay phục vụ chúng sanh mà thôi, toàn bộ những gì tìm thấy đây kia (sabbaṃ ettha atthi) và tên đặt cho Sāvatthi  cũng xuất phát từ lời tuyên bố như sau, “ở đây có đủ mọi thứ” (sabbam atthi), với một nhóm đông những người du hành[2], khi ta hỏi ‘Có gì tốt lành ở đó chăng?” Tất cả mọi tiện nghi đều được cung cấp mọi lúc tại Sāvatthi: chính vì thế mà người ta công bố ‘Sāvatthi’ xuất phát từ chữ sabbaṃ (có nghĩa là toàn bộ)²

Tại thành phố Sāvatthi đó; và đây lại là định sở cách hiểu theo nghĩa vùng phụ cận. Tại cánh rừng Jeta (Jetavane): (người ta gọi Ngài là) “Jeta” vì Ngài đã chiến thắng được kẻ thù của mình.³ Hay nói cách khác, (người ta gọi Ngài là) “jeta” vì Ngài được sanh ra khi những cư dân còn là kẻ thù⁴ của nhà vua đã chiến thắng được, hoặc giả (người ta gọi Ngài là) “Jeta” vì điều này xuất phát từ ước ao cho rằng đây chính là điều đầy triển vọng cùng tên đã được tạo ra cho chính Ngài. Ðây chính là một cánh rừng nhỏ (vanaṃ) vì nó lôi cuốn, thu hút (vanayati ⁵) [56] Ý nghĩa ở đây là thông qua chính đặc tính tuyệt vời được tạo ra, làm nẩy sanh việc chúng sanh sùng bái liên quan đến chính khu rừng này. Hay nói cách khác, khu rừng (khúm núm) cầu khẩn (vanute[3]) chúng sanh nói rằng, “Hãy đến mà thưởng thức!” nói với chúng sanh ² bằng tiếng chim hót như chim cu v.v…bị say mê do hương thơm và mùi thơm phức nơi các lùm cây đa dạng, và lấy tay³ (vẫy chào chúng sanh) như thể dưới dạng các cây, cành và chồi lộc được coi như thể chúng sanh được vuốt ve dưới làn sương ban mai nhẹ nhàng. “Cánh rừng Jeta⁴” chính là khu rừng tại Jeta; vì khu rừng này do vị hoàng tử có tên là Jeta trồng, trông nom và chăm sóc, chính⁵ vị hoàng tử này cũng là chủ nhân của khu rừng đó. Chính vì thế khu rừng có tên gọi là “khu rừng Jeta”.Trong khu rừng Jeta đó. Tại khu vườn của ông Anāthapiṇdika (Anāthapiṇḍikassa ārāme): một thương buôn giàu có, tên cha mẹ ông đã chọn[4] đặt cho có tên là “Sudatta”; nhưng do những thành tích thành công nơi toàn bộ ước muốn của mình. Do diệt trừ hết các cấu uế bỏn xẻn² và do Ngài chứng đắc những ân đức đặc biệt như lòng từ tâm v.v…đối với những người túng thiếu (anāthānaṃ), ngài luôn luôn thực hiện bố thí (piṇḍaṃ) chính vì thế người ta gọi ông với tên là “Anāthapiṇḍika”. Vì chính tại nơi đây mà các chúng sanh ³ đặc biệt là những người xuất gia⁴ thường trú ngụ (āramanti ⁵). Ðây còn là một “khu vườn” (ārāmo); sau khi đã đi khắp (āgamma) nơi này nơi nọ, họ đã sung sướng (ramati), hoan hỷ (abhiramanti), có nghĩa là cư ngụ⁶ trong đó mà không cảm thấy chán ngấy, do hoa quả mỹ miều của khu rừng này[5] và do những thành tích thành công mỹ mãn (tại đó) nơi các chỗ cư trú gồm năm đặc tính như không quá xa cũng không gần quá v.v…² Hay nói cách khác, đây là một “khu vườn” (ārāmo) vì, thông qua thành tích thành công mỹ mãn thuộc loại ta đã đề cập đến ở trên, điều này giúp kéo ta trở lại (ānetvā) vào chính nội tâm ngay cả đối với những người đã bôn ba hết nơi này nơi khác. (Rồi sau đó) giúp đem lại sung sướng hạnh phúc. (rameti). Vì khu vườn này đã được dâng cúng cho Tăng Ðoàn có Ðức Phật đứng đầu qua việc ngài đã đưa ra tới năm mươi tư triệu đồng vàng, tức là sau khi thí chủ Anāthapiṇḍika đã đem tiền ra mua từ tay vị hoàng tử Jeta bằng cách thanh toán với mười tám triệu đồng vàng. Sau khi thí chủ Anāthapiṇḍika đã cho xây rất nhiều trú xứ cùng với mười tám triệu kotis vàng thẻ nữa, và sau khi thí chủ đã tổ chức lễ dâng cúng thiền viện này cùng với mười tám triệu kotis vàng thẻ.³ Chính vì thế mà khu vườn này có tên gọi là khu vườn Anāthapiṇḍika, tại khu vườn Anāthapiṇḍika đó và liên quan đến vấn đề này, việc diễn tả Jetavane (trong khu vườn Jeta) liên tưởng đến chủ nhân trước đó, còn Anāthapiṇḍikassa ārāme (trong khu vườn Anāthapiṇḍika lại muốn tưởng nhớ đến người thí chủ tiếp theo (việc tưởng nhớ như vậy bằng một cách giải thích hoàn chỉnh việc hy sinh đặc biệt về phía cả hai người chủ cánh rừng đó [57] nhằm mục tiêu hoạt động trong tương lai, ví dụ điển hình[6] đối với những người nào ước muốn thực hiện điều công đức; vì trong trường hợp này, mười tám triệu kotis vàng thẻ nhận được từ chỗ bán miếng đất được dùng để xây dựng các cung điện ngay tại bốn mái cổng thành ² và các cây có trị giá vô số triệu kotis, đã làm thành việc dâng cúng Jeta, lên đến năm mươi bốn triệu kotis vàng thẻ của thí chủ Anāthapiṇḍika. Chính vì thế, người canh giữ kho tàng pháp bảo ³ cũng thúc giục ⁴ người khác ước ao thực hiện công đức để kích hoạt ví dụ điển hình hiện tại của các Ngài bằng cách chỉ rõ, thông qua tưởng nhớ đến các việc dâng cúng[7] này, là cách những người này ước ao thực hiện công đức. Về điểm này,² người ta có thể phản đối rằng, nếu như có người nói rằng, trước tiên Ðức Thế Tôn đang lưu lại Sāvatthi  thế thì “trong cánh rừng Jeta” đã không được đề cập đến; trong khi đó nếu như Ngài lưu lại trong cánh rừng Jeta, thì “tại Sāvatthi” cũng chẳng được đề cập đến. Vì không thể nào một người có thể lưu lại ở hai nơi cùng một thời điểm. Nhưng điều này không nên coi như vậy³, vì chẳng phải chúng ta⁴ đã chẳng nói “Ðây chính là định sở cách hiểu theo nghĩa vùng phụ cận sao”? Chính vì thế đang khi Ngài còn lưu lại tại đó, có nghĩa là tại cánh rừng Jeta chính là trong vùng phụ cận với Sāvatthi, người ta còn nói “Ngài đang lưu lại tại Sāvatthi, “trong khu vườn của ngài Anāthapiṇḍika trong cánh rừng Jeta; vì từ “Sāvatthi” được dùng ở đây nhằm mục đích chỉ ra cho thấy ngôi làng tạo thành nơi làm vườn cỏ vào thời đó. Các từ còn lại có mục đích chỉ ra cho thấy đó chỉ là trú xứ nhằm phục vị những vị đã xuất gia.

Liên quan đến “Trưởng lão Sāriputta” v.v… āyasmā (vị Trưởng lão) là một từ dùng để biểu lộ lòng yêu mến, từ ca (và) hiểu theo nghĩa một liên từ. Ngài là “Sāriputta” vì một phụ nữ thuộc dòng dõi Bà la môn tên là Rūpasāri đã sanh hạ ra ngài là con trai (putto) của bà. Mahāmoggallāna (Mahāmoggallāno) trưởng lão Mahāmoggallāno là một từ tỏ lòng tôn kính. Vì chính ngài là “Trưởng lão Moggallāna” (Mahāmoggallāno) vì chính ngài là vị Trưởng lão Moggallāna. Vì ngài chính là vị Moggallāna vĩ đại (mahā) liên quan đến những nét độc đáo trong đó có[8] các ân đức đặc biệt. Revata (Revato): Revata thuộc cánh rừng² Acacia chớ không phải mối nghi ngờ Revata³. Vì một ngày kia Ðức Phật đã ngồi thiền, vây quanh là một Tăng Ðoàn đông đảo các vị Tỳ khưu giống như một địa điểm dâng cúng viền bằng tấm vải màu đỏ, giống như một ngọn núi bằng vàng vây quanh với những ngọn cờ màu đỏ san hô⁴, giống như Dhataraṭṭha, vua thiên nga vây quanh là chín mươi ngàn thiên nga[9] (và) giống như một vị Vua là chuyển luân vương bao vây là cả một đạo quân với bốn đạo quân ² sáng chói với bảy châu báu. Ðang thuyết giảng Phật Pháp giữa bốn hội chúng như thể tạo cho mặt trăng xuất hiện trên không.³ (Và) vào dịp đó, các vị sāvakas thống lãnh,⁴ đang đi lại gần Ngài với mục đích kính lễ dưới chân Ðức Phật. Ngài nói với các vị Tỳ khưu (bhikkhū āmantesi): nói chỉ ra cho thấy những vị nào đó đang tiến lại gần các Tỳ khưu đang ngồi thiền vây quanh  Ðức Phật (Ngài).

Ðối với Ðức Thế Tôn, tâm Ngài tràn ngập hân hoan vì nhìn thấy những vị Trưởng lão tiến lại gặp Ngài, chứng đắc các ân đức đac biệt, về giới, định và tuệ.  Ðược phú cho niềm an bình tột đỉnh, và được trang bị với tác phong cao quí nhất. Ngài đã nói với các vị Tỳ khưu nhằm mục đích niệm tưởng đến cách phân biệt trong đó có các ân đức đặc biệt.[58] (nói rằng:) “các vị Tỳ khưu này chính là các thầy Bà la môn đang tiến lại. “Hỡi các vị Tỳ khưu, đây chính là các vị Bà la môn đang tiến lại gặp ta”. Lời tuyên bố này được lặp đi lặp lại một cách sảng khoải⁵ cho dù điều này chỉ thích hợp để nói rằng chính thông qua cách hoan hô[10]. Ngài đã nói với điều này như sau (evaṃ vutte): Ngài đã nói điều này như sau tức là. “Các vị Bà la môn” do Ðức Thế Tôn với các vị Trưởng lão đó. Một người nào đó (aññataro) : một số các vị Tỳ khưu đã ngồi thiền trong Tăng đoàn không được chỉ rõ với tên và gotra. Với dòng dõi Bà la môn (brāhmaṇajātiko): được sanh ra trong dòng tộc Bà la môn, vì Ngài đã xuất gia từ một bộ tộc thuộc ² dòng tộc Bà la môn sở hữu rất nhiều tài sản.³ Người ta nói rằng điều này đã diễn ra với Ngài như vậy đến nỗi những người bình thường khẳng định rằng vị đó trở thành Bà la môn ⁴ theo hai cách do được sanh ra trong một gia đình danh giá và là kết quả chứng đắc việc tu luyện Bà la môn, và không còn cách nào khác. Ấy vậy Ðức Thế Tôn lại khẳng định rằng các vị Trưởng lão này phải là các vị “Bà la môn”. Giờ đây ta nên hỏi Ðức Thế Tôn về các đặc tướng nơi một vị Bà la môn ⁵ Vì chính vấn đề đó Ðức Thế Tôn đã công bố vào thời điểm đó: các vị Trưởng lão phải là các vị “Bà la môn” vì vị nào là Bà la môn (brāhmaṇo) chính vì từ Bà la môn mà Ngài đã gói gọn được trong một từ (brahman ananti [11]” đây chính là cách giải thích từ ngữ ² đối với những vị nào đã trở thành Bà la môn bẩm sanh. Trong khi đó các bậc thánh cũng là Bà la môn theo cách thức họ đã xa lìa các ác pháp (bāhitapāpatāya).  Vì điều này lại có lời nói rằng:

“Một vị Bà la môn là người đã xa lìa các ác pháp. Ngài được gọi là vị sa môn liên quan đến tịnh hạnh ³ của Ngài mà ra. (Dhp 388)

Trong khi đó Ngài còn muốn nói rằng, “Sau khi đã xa lìa các ác pháp”.

Thẩm định vấn đề này (etam atthaṃ viditvā): biết rõ vấn đề này chính là đạt đến điểm trọng yếu nhất⁴ của từ “Bà la môn” ý nghĩa tột đỉnh của từ.⁵Làm nổi lên Phật Tự Thuyết (Udāna) này (imaṃ udānaṃ udānesi): làm khởi sanh tạng Udāna này tức là giải thích rõ hiện trạng một vị Bà la môn theo ý nghĩa tột đỉnh. Về điểm này:

Sau khi đã đoạn tận được hết, ý nghĩa là sau khi đã đẩy lùi ra khỏi chính liên tục tính của Ngài. Sau khi đã đoạn trừ diệt tận gốc rễ [12]các pháp hạ liệt nghĩa là các pháp bất thiện lại được chia thành vô số các loại khác nhau. Bằng cách phân loại này theo đặc tính chúng xuất hiện, tức là các pháp tương ưng với các ác hạnh có ba loại. (Vibh 363), các tâm tương ưng với bất thiện lại có mười hai loại, tâm sanh ( Thanh Tịnh Ðạo 684) và các bất thiện nghiệp đạo đó là mười loại bất thiện nghiệp đạo ² (Thanh Tịnh Ðạo. 684). Những vị nào luôn trong tình trạng nhập thiền niệm liên tục (ye caranti sadā satā) : những vị nào luôn trong tình trạng³. Thông qua các oai nghi thuộc về thân, tác ý, trở thành những người thành tựu tác ý, bằng cách luôn cư trú ⁴ liên tục trong mối liên quan đến sáu đối tượng về cảnh sắc v.v…trong mọi tình huống.(liên tục) liên quan đến một thực tế là họ đã chứng đắc tác ý viên mãn (fullness). Và liên quan đến vấn đề này, bằng cách thâm nhập vào chính các thiền niệm này, ta nên hiểu tình trạng chuyên tâm cũng được gộp chung lại trong đó. Những người nào nơi họ đã đoạn tận các kiết sử. (khīṇasaṃyojanā): nơi những vị nào các kiết sử đã được đoạn tận hoàn toàn liên quan đến một thực tế là các kiết sử này lại thuộc mười loại[13] khác nhau, cũng đã bị đoạn trừ đến tận gốc rễ bằng tứ thánh đạo. Chư Phật (buddhā): Chư Phật chính là kết quả tình trạng giác ngộ ² về tứ thánh đế; hơn thế nữa, và các Ngài cũng thuộc ba loại khác nhau, tức là Chư Phật thinh văn giác (Sāvakabuddhas) ³ Chư Phật Ðộc Giác (Paccekabuddhas) và Chư Phật Chánh Ðẳng Giác (Sammāsambuddhas)⁴; đối với các vị này, các Chư Phật thinh văn giác (Sāvakabuddha) ta muốn ám chỉ đến trong trường hợp này. [59] Trên thế gian này, các vị này thực sự là các Bà la môn (te ve lokasmiṃ brāhmaṇā): trên cõi chúng sanh những vị này được biết đến với tư cách là các vị Bà la môn hiểu theo nghĩa tột đỉnh của từ trong đó họ là những người được sanh ra thanh tịnh trong Giáo Pháp, được xem như đã chứng đắc bậc Bà la môn [14] theo đúng nghĩa của nó; hay nói cách khác, trong cõi chúng sanh họ là những người con của Ðức Phật được sanh ra từ lòng mẹ, chính Ðức Phật đã tạo thành các vị Bà la môn ² đó, có nghĩa là không chỉ thông qua sanh và gotra, không chỉ bằng cách để tóc rối v.v…Chính vì thế trong hai Kinh Phật này những pháp đó đã khiến cho người nào đã trở thành Bà la môn cũng được tạo cho các cá nhân liên quan đạt đến  bậc A-la-hán là điều ta đề cập đến. Trong khi đó vì chúng sanh lại thuộc nhiều hoàn cảnh khác nhau, nhiều bản chất khác nhau: thế nên ta cũng nên hiểu cách giảng giải Phật Pháp tùy theo các bản chất khác nhau nơi cách diễn đạt³ Phật Pháp đó. Ðây chính là sức thu húc ⁴ nơi giáo pháp của Ðức Phật vậy.

Ðến đây kết thúc việc chú giải Kinh Phật thứ năm.

-ooOoo-