10 BHADDIYA CON TRAI CỦA NGÀI KĀḶIGODHĀ

[161] Trong Kinh Phật thứ mười:TạiAnupiyā (Anupiyāyaṃ): tại một thành phố có tên như vậy. Tại khu rừng xoài (Ambavane): có khu rừng xoài không xa thành phố đó là bao, thuộc quyền các vua Malla cai trị. Các vua Malla đã cho xây một thiền viện dành cho Ðức Thế Tôn được gọi đơn giản với tên là “khu rừng xoài”. Chính trong khu rừng đó[1]Ðức Thế Tôn đã lưu lại, biến ngôi làng Anupiyā (thành nơi cho Ngài) làm trú xứ; vì lý do đó người ta nói rằng “Ngài đang lưu lại tại Anupiyā[2]trong khu rừng xoài”. Bhaddiya (Bhaddiyo) chính là tên vị Trưởng Lão. Con trai của Kāḷigodhā (Kāḷigodhāya[3] putto): người phụ nữ[4] dòng Thích Ca, chính là hoàng hậu của nhà vua dòng Thích ca[5] được biết đến[6] với tên gọi là Kāḷigodhā, nàng cũng là một thánh đệ tử, một người đã am hiểu[7] nhiều giáo lý của Ðức Phật. Ðây lại chính là con trai của người này[8]vậy. Phương pháp xuất gia của ngài cũng giống như phương pháp được truyền lại trong tập Khandhaka[9].

Sau khi đã xuất gia, ngài đã thực hành thiền minh sát, không lâu sau đó ngài đã đạt được lục thần thông[10]; ngài cũng[11] đã tinh tấn tu luyện tam thập chi hạnh đầu đà[12]; và ngài đã trở thành một đồ đệ trong số tám mươi vị đại đệ tử, sau khi được nâng lên địa vị tối thượng do Ðức Phật ban cho ngài trở thành thành viên trong gia đình có địa vị [13] cao, tức là “Hỡi các vị Tỳ khưu, người này sẽ là tối thượng đồ đệ Tỳ khưu và có vị thế cao; có nghĩa là, Bhaddiya, con trai Kāḷigodhā”. Ði tới địa điểm trống (suññāgāragato): ngoại trừ trong khu rừng và dưới gốc cây[14] đã được đề cập như sau[15] tức là “ngoại trừ ngôi làng và các phong cảnh thiên nhiên bao bọc ngôi làng đó, tất cả còn lại chỉ toàn là rừng”. (Vin iii 46) bất kỳ nơi cư trú nào khác được coi là thích hợp với người xuất gia, như là ngọn núi, hay căn hầm v.v… là điều ám chỉ đến trong trường hợp này. Bằng từ suññāgāraṃ (một số địa điểm trống rỗng), do không có dân chúng sinh sống tại đó; hay nói cách khác, bất kỳ nơi nào xa vắng[16] thiếu tiếng động, vì tiếng động là trở ngại đối với thiền định[17]cũng nên hiểu như là suññāgāraṃ (một số vị trí trống trơn) đi vào nơi trống đó. Kiên trì (abhikkhaṇaṃ): liên tục[18]. Có thể khiến khởi sanh kinh Phật Tự Thuyết này (Udānaṃ udānesi [19]): vì vị Trưởng lão, đang trong giai đoạn nghỉ ngơi trong ngày, hay khi ngài vào nơi ở tạm thời trong rừng, rất có thể, đa phần, ngài đã trải qua những giây phút trong hạnh phúc tột đỉnh do chứng đắc thiền quả và hạnh phúc thiền diệt, chính vì thế do có niềm hạnh phúc đó ngài lo sợ ngay khi phải chứng kiến hạnh phúc của bà con ruột thịt của mình, cùng với nỗi lo sợ và lòng hăng say, do chính ngài đã cảm nghiệm được trước đó, thế nên đã phải thốt lên lời cảm thán do hỷ đem lại,[20] có nguồn gốc nơi trí đồng sanh[21] với trạng thái phỉ lạc, tức là “Ôi, sung sướng biết nhường nào! ôi hạnh phúc biết bao!”. Sau khi nghe vậy, điều đã xảy đến với ngài (sutvāna tesaṃ etad ahosi) : vừa khi nghe kinh Phật Tự Thuyết này vị Trưởng lão cũng đã phát khởi sanh Phật Tự Thuyết này, tức là “ôi sung sướng biết bao! ôi hạnh phúc biết nhường nào!” Ðiều phản khán này, tức là “không còn nghi ngờ gì nữa người này[22] đã chứng đắc Phạm hạnh, lại không thấy được sung sướng”, cũng như vậy điều này đã xảy ra đối với các vị Tỳ khưu[23] cũng như chúng sanh phàm tục, cứ tưởng rằng sự việc xảy ra như vậy không liên quan gì đến Phật Tự Thuyết, về hạnh phúc của vị Tỳ khưu đó là (hạnh phúc) viễn ly.[24] [162] vì lý do đó có lời nói rằng: “Không còn nghi ngờ gì nữa” v.v… về vấn đề này:

Không còn nghi ngờ gì nữa. (nissaṃsayaṃ): không phải hoài nghi[25] gì cả, ý nghĩa ở đây là chắc chắn. Một số người cho rằng: Kinh pāli chính là yaṃ  so pubbe agāriyabhūto samāno (vì trước kia khi ngài vẫn là người cư sĩ tại gia); và rồi bình luận ý nghĩa khẳng định rằng anubhavi (cảm nghiệm được) tạo thành các từ[26] còn lại, một số người khác giải thích là yaṃ sā nhưng ’sa pubbe agāriyabhūtassa chính là Kinh pāli. Về điểm này:

Chính vì…là của ngài: ’sa = yaṃ assa (thay thế hai âm tiết ngắn thành một âm tiết dài); nhờ có từ sandhi do đọc lướt các nguyên âm a và sa trở thành evaṃ’sa te ( Trung Bộ Kinh (M) i 10[27]) và từ pupphaṃ ’sā uppajji [28] v.v…đây chính là ý nghĩa, chính vì niềm hạnh phúc sung sướng của họ hàng thân thuộc cảm nghiệm được cũng chính là (hạnh phúc) của ngài vậy. Trước lúc Trưởng lão Bhaddiya xuất gia, ngài cũng đã là người cư sĩ, ngài cũng đã sống trong một gia đình.  Chính do gặt hái được điều này điều nọ (so tam anussaramāno), chính do thu lượm được (anussaranto, một hình thức ngữ pháp khác) niềm hạnh phúc sung sướng bất tận này giờ đây chính là kết quả của điều ngài đã chán chê rồi. Những vị Tỳ khưu đó đã nói điều này với Ðức Thế Tôn (te bhikkhū Bhagavantaṃ etad avocuṃ): có rất nhiều các vị Tỳ khưu, chính bản chất của họ là tỏ lòng thương xót[29], đã nói với Ðức Phật điều này với ý định giúp ngài, chớ không tìm kiếm lỗi lầm. Một người nào đó (aññataraṃ): một vị Tỳ khưu không được xác định danh tánh và dòng tộc (gotra). Ðược mời đến (āmantesi): được yêu cầu, nêu lên (chứng đắc của Bhaddiya) để cho các vị Tỳ khưu tập trung chú ý tới. Mong rằng được như vậy (evaṃ) chính vì có liên quan đến việc chấp nhận lời khẳng định này,[30]ý nghĩa là được rồi[31]. Ðiều tiếp theo[32] evaṃ (chính là vậy) là cách để nhận biết ngài khẳng định rằng Phật Tự Thuyết chính là cách nói của ngài “chính là như vậy, điều đó giống hệt như vậy”, (trong đó những sự việc diễn ra) phù hợp với cách các vị Tỳ khưu đã nói (họ là như vậy), tức là ngài kiên trì[33] khởi sanh Udāna này: “ ôi! hạnh phúc biết bao! ôi sung sướng biết mấy”, Nhưng trong khi nhận ra điều đó…hỡi Bhaddiya, nhà ngươi có (kim pana tvaṃ Bhaddhiya): Tại sao Ðức Thế Tôn lại hỏi? có phải điều xảy ra ngài không hiểu[34] lòng mình chăng? Ðây không phải là (trường hợp) ngài không hay biết, hơn thế nữa đây lại chính là lý do ngài hỏi, khiến ngài nói [35]nhằm thu hút sự chú ý của các vị Tỳ khưu vào vấn đề đó. Chính vì điều này v.v… có lời nói rằng: “các vị Như Lai, cho dù có biết rõ,(song các Ngài) vẫn đặt câu hỏi, cho dù có biết rõ (song các Ngài) vẫn không đặt câu hỏi”[36]. Gạt mối quan tâm sang một bên (atthavasaṃ): lý do. Những chỗ ở riêng tư (antepure): trong nội cung hoàng cung của vua dùng làm nơi hội họp[37] gần kề với khu dành riêng cho phụ nữ, tại đó nhà vua thực hiện những sinh hoạt như tắm, dùng bữa,và nghỉ ngơi v.v…lính canh được cắt cử rất kỹ và được chỉ định một cách thấu đáo (rakkhā susaṃvihitā) : căn phòng riêng biệt đó được sửa soạn rất công phu (suṭṭhu) và ở mọi phía (samantato) đều được chỉ định (vihitā)[38] bằng cách có người có phận sự điều phối lính canh (ārakkha)[39].Ở bên ngoài những căn phòng riêng đó cũng đã chỉ định cẩn thận và xuyên suốt (bahi pi [40]antepure): ở nơi tòa nhà hoàng cung, như chỗ dùng để làm nơi kiện tụng[41] v.v…, bên ngoài khu dành riêng đó. Ðược canh gác và cấm người lui tới như vậy (evaṃ rakkhito gopito santo): (samāno, là một hình thức ngữ pháp khác) tức là được canh phòng, được cấm người lui tới như vậy, nhằm mục đích[42]thoát khỏi sợ hãi. Nhằm mục đích đi lại dễ dàng[43]theo thiển ý của tôi mà thôi. Nhờ có lính canh, che chắn và cấm người lui tới[44] được thực hiện rất kỹ càng và xuyên suốt, được bảo vệ bởi hàng trăm con người như vậy, cả bên trong lẫn bên ngoài tòa nhà của vị vua. Ngai vàng và vô số các nơi khác trong vương quốc.[45] Từ bhīto [46](khiếp sợ) v.v… là từ đồng nghĩa với nhau. [163] Hay nói cách khác khủng khiếp (bhīto): khiếp sợ các vị vua khác. Lo âu (ubbiggo): lo lắng, xao xuyến, run rẩy. Sợ hãi và xao xuyến nổi lên là kết quả của việc náo loạn[47] trong vương quốc của ngài.[48] Nghi kỵ (ussaṅkī): người có đầu nghiêng lên trên (uddhamukhaṃ) [49] nghi ngờ (saṅkamāno) đủ thứ, bằng cách nghi ngờ dưới mọi tình huống. Do những lời tuyên bố, “một vị vua[50]đương nhiên trong mọi tình huống đều bị nghi ngờ, và kết quả do việc tôn trọng (parisaṅkāya) liên quan đến những bổn phận và nhiệm vụ này nọ. Bị khiếp sợ (utrāsī): bị khiếp sợ bằng cách sợ hãi (tāsena), có khả năng khiến thân xác nổi (uppādana) rung lên[51], nổi lên (uppannena)[52] ngay cả trong suy nghĩ rằng “chắc phải có những lúc ta sẽ bị thiệt hại lớn không thể biết được vào lúc ngay cả từ phía những người đang sinh sống trước mặt ta[53]đây. Họ cũng giải thích là utrasto[54]. Cư ngụ tại: vihāsiṃ = vihariṃ (thay thế hai âm tiết ngắn thành một âm tiết dài) đã trở thành như vậy. Giờ đây: etarahi = idāni (từ đồng nghĩa); kể từ thời gian ngài xuất gia trở đi. Một mình (eko): không có bạn bè; bằng cách này ngài ám chỉ việc viễn ly thân[55]. Ý nghĩa của các từ không sợ sệt (abhīto) v.v… nên được hiểu ngược lại những gì đã khẳng định ở trên. Thực chất việc ngài không sợ sệt v.v…[56]là do chỉ có một điều là ngài không có tài sản được gọi cho là tạo ra sợ sệt v.v…và về các phiền não[57]cũng được qui cho là như vậy. Bằng cách này ngài ám chỉ tình trạng viễn ly tâm .Không quan tâm[58] (appossukko): thiếu quan tâm đến những nơi có người bảo vệ thân. Ðiềm tĩnh (pannalomo): người không có tóc dựng đứng lên do không ở tình trạng u mê làm nổi da gà. Hơn thế nữa, nhờ cặp từ này, ngài muốn ám chỉ sự tồn tại độc lập của mình. Sống không nhờ vào của cải của tha nhân cung cấp cho. (paradattavutto [59]): sống nhờ vào (vattamāno) y cà sa v.v…do người khác[60] bố thí cho; bằng cách này ngài cho biết, bằng cách làm rõ không có triền phược này[61], ngài đã diệt trừ được nguyên nhân sợ hãi không dư sót[62].Với tấm lòng rộng mở như lòng con nai (migabhūtena cetasā): với tâm (cittena) đã trở nên giống như tấm lòng con nai[63] , thực tế là ngài không nghi ngờ bất kỳ điều gì; vì nai sống trong rừng sâu vượt hẳn những hình thức loài người[64] đi, đứng, ngồi và nằm xuống mà không chút nghi ngờ gì[65]và lại tiếp tục con đường của mình tuỳ thích, di chuyển đó đây như không có gì cản trở cả[66]; ngài chỉ cho thấy chính ngài nữa cũng hành động như vậy.Về điểm này có lời Phật Ðộc Giác Paccekabuddha nói rằng:

“Giống như trong rừng sâu, con nai không mắc bẫy di chuyển đến bất kỳ nơi nào nó muốn,[67] để tìm kiếm đồng cỏ. Thì người hiền trí[68] sau khi đã chú tâm đến tự do của mình, cũng nên du hành một mình giống như tê giác một sừng vậy.” (Sn 39)

Ôi Ðức Thiện Thệ, chính việc nhận thức được mối bận tâm quan trọng hơn cả, ta đã (imaṃ[69] kho aham bhante atthavasaṃ): Ôi vị Thiện Thệ[70], chính vì nhận thức rõ được lý do này, ôi đức Thiện Thệ, có nghĩa là: Niềm hạnh phúc viễn ly tuyệt đối này, niềm hạnh phúc thiền quả này, giờ đây đã thuộc về ta, thế nên ta đã khiến khởi sanh Phật Tự Thuyết này: “Ôi! sung sướng biết bao, Ôi! hạnh phúc biết nhường nào!”

Vấn đề này (etam atthaṃ): [164] thẩm định dưới mọi khía cạnh vấn đề này được là niềm hạnh phúc viễn ly của Vị Trưởng lão Bhaddiya, đã vượt xa đối tượng người phàm tục[71]. Kinh Phật Tự Thuyết này (imaṃ udānaṃ): khiến khởi sanh[72], Phật Tự Thuyết này nhằm làm rõ vẻ oai nghiêm sự sợ hãi sầu muộn đã biến mất là như thế nào cùng với nguyên nhân khiến cho chúng nổi lên. Về vấn đề này có lời nói rằng:

Vị nào chẳng tồn tại bất kỳ mối sân hận nào trong tâm (’antarato na santi kopā): Bậc[73] thánh nhân (ariyapuggala) mà tham dục v.v…đó là những kích thích[74]nổi lên trong tâm vì lý do trong tâm luôn vấn vương nhiều vết nhơ[75], cũng như vậy đối với những kích thích căm ghét và giận hờn gây ra biết bao nhiêu là chia rẽ, xuất phát từ những chia rẽ (xem ra hợp tình hợp lý)[76], ta không thể tìm thấy bất kỳ căn nguyên sân hận âm ỉ v.v…tồn tại nơi họ, bên trong họ, nơi chính thâm tâm của họ, thực tế là họ đã lấy thánh đạo[77] diệt trừ. Vì[78] cho dù từ antara[79] này được coi như là nguyên nhân, như trong câu “ở đây ta và nhà ngươi có điều gì liên quan đâu (kim antaraṃ)?” (Ud 6;Trung Bộ Kinh (M) i 79) v.v…liên quan đến một khoảng cách như trong câu “Giữa (antara) khu rừng Jeta và thành phố Sāvatthi” (Ud 11[80]) v.v…; (và) liên quan đến tấm lòng, như trong câu “nỗi sợ hãi phát sanh từ trong lòng (antarato) mà ra”(Tăng Chi Bộ Kinh (A) iv 96; It 83) v.v…[81]. Tuy nhiên trong trường hợp này, đây chính là điều được coi như chỉ liên quan đến tâm mà thôi. Vì lý do đó có lời nói rằng: “nội bên trong,[82] bên trong tâm của ngài[83], và người nào đã trải qua biết bao nhiêu trạng thái hữu và phi hữu (iti bhavābhavatañ ca vītivatto): do bởi[84] bhava (hữu) có thể là một thành công, và abhava (phi hữu)[85] lại là một thất bại, cũng giống như vậy, gia tăng là hữu (bhava), giảm thiểu là phi hữu (abhava), hay nói cách khác, (vì) bhava có thể là thường kiến, còn abhava lại là đoạn kiến, hay hữu là công đức, phi hữu là bất thiện. Hay hữu là thiện thú. Abhava là ác thú, hoặc giả hữu là nhỏ nhoi, và phi hữu là to lớn[86], chính vì thế do có ý nghĩa[87] là iti (nhiều thứ), mà ta phải chấp nhận có rất nhiều khác biệt.[88] Qua hữu trong qui trình tái sanh hữu[89]lại đựơc coi là thành công, thất bại, gia tăng, sút giảm, thường kiến, đoạn kiến, công đức hay bất thiện, thiện thú hay ác thú, nhỏ bé và to lớn được đề cập đến như là “trạng thái hữu hay phi hữu”, và vị nào đã tiến tới, đã vượt qua, nhiều hiện trạng hữu và phi hữu bằng cách này cách khác như là điều phù hợp[90], chỉ bằng tứ thánh[91] đạo mà thôi. Cách phân loại cần phải được thay đổi[92] cho hợp với mối bận tâm quan trọng hơn cả(vào lúc này). Vị nào, đã vượt qua sợ hãi (taṃ vigatabhayaṃ): vị nào, đã đoạn tận các lậu hoặc, được thành tựu[93] những ân đức  đề cập đến ở trên dưới dạng như vậy lại đã ra đi với lòng kính sợ, thông qua việc ra đi đó, liên quan đến không còn sân hận trong tâm và liên quan đến tình trạng vượt thắng hoàn toàn[94] rất nhiều hiện trạng hữu và phi hữu, vượt qua được nguyên nhân sợ hãi, mà đến được niềm hạnh phúc viễn ly tột đỉnh và[95] hạnh phúc tột đỉnh, thánh quả[96] tột đỉnh, được giải thoát khỏi sầu khổ liên quan đến cùng một sự kiện là vị nào ra đi mà trong lòng không sợ hãi sân hận. Các chư thiên cũng không cảm nghiệm được cảnh quan đó. Ngoại trừ những vị nào đã “đắc đạo”, toàn bộ những ai là chư thiên bằng cách hóa sanh[97] cho dù có phấn đấu, lại không cảm nghiệm được, không hoàn tất được, không có khả năng nhận ra[98]  tri kiến đó bằng cách nhận ra những việc làm tâm[99] ngoại trừ chỉ có chúng sanh mà thôi; vì kể cả các bậc hữu học (sekhas)[100] lẫn các phàm nhân, đều không biết tường tận qui trình tâm nơi các vị Alahan vậy.

Việc chú giải Kinh Phật thứ mười đến đây là kết thúc

Việc chú giải[101] Chương Mucalinda cũng kết thúc tại đây.