-ooOoo-

[1]. Cách chú giải theo bản văn tiếng Miến là ganthārambhakathā; bản văn xuất bản bằng tiếng Tích Lan (Sinhale) và bản văn tiếng Thái lại bỏ qua không dịch.

 [2]. Nipuṇagambhīraṃvicitranayadesanaṃ là cách giải thích theo bản văn xuất bản bằng tiếng Tích Lan (Sinhale), bản văn tiếng Miến và bản văn xuất bản bằng tiếng Thái đối với bản văn nipuṇagambhīraṃvicitranayadesanaṃ. Trong Bản dịch chú giải Thiên Cung Sự 3 tôi cũng đã dùng những từ này theo yêu cầu của ngài N.A. Jayawickrama được coi như là hai Bahuvrīhis bổ nghĩa cho nāthaṃ, tức là rất khó hiểu và mang ý nghĩa sâu xa, là cách diễn giải một phương pháp sinh động, nhưng giờ đây nghĩ đến việc giải thích hiện tại. Cho đến nay, cũng được chấp nhận trong Ngạ Quỉ Sự  3, hình như (một cách giải thích như vậy cũng được tìm thấy trong bản dịch tiếng Thái); nói cách khác, từ ghép này rất có thể cũng được phân tích là “con người có giáo lý khó hiểu, sâu xa với một phương pháp giải thích sinh động” các câu kệ mở đầu này nên được giải thích chung với các nhận định kết luận trong tập chú giải về Phật Tự Thuyết  436.

[3]. Tôi đã sắp xếp lại thứ tự một số đoạn kệ theo cách khác để dễ hiểu trong khi dịch.

[4]. Suddhāpadānena; chú giải về Thí Dụ Kinh, tập chú giải Trưởng Lão kệ 133 về tập Truởng lão kệ, như kết quả chứng tỏ là, Ðức Phật đã khởi xuất trong nhiều bản Tự Thuyết khác nhau về việc ý thức được các thành tích siêu nhiên nơi tha nhân.

[5]. Bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale), bản văn tiếng Miến và bản văn tiếng Thái đều giải thích là paridīpanaṃ đối với bản văn padīpanaṃ.

[6] Dhammasaṃvega; saṃvega  được xác định trong Thiên Cung Sự (Vv) 213 là saṃvego nāma sahottappaṃ ñāṇaṃ (có nghĩa là hiểu biết về một số hoàn cảnh) đi kèm theo với ước muốn được lùi bước khỏi chỗ đó. Trong khi đó tập Chú Giải Tiểu Bộ Kinh 235=  Thanh Tịnh Ðạo 135 lại đưa ra tám chứng cứ đối với từ saṃvega đó là sanh, lão, bệnh và tử, cộng với dukkha (đau khổ) nơi các hiện trạng hư mất, và rằng đau khổ bắt nguồn từ một chu kỳ cho dù là quá khứ, hiện tại hay tương lai; một điều rõ ràng là bốn hiện trạng đầu tiên (nếu ta gộp cả sanh của Rāhula) lại tạo thành bốn cảm xúc khiến cho Ðức Phật phải xuất gia đi tu (về điều này cũng đọc thêm Chú Giải về Phật Tự Thuyết  21, 257 dưới đây) cho dù Ñāṇamoli (trong bản dịch  Thanh tịnh đạo tr. 140; MR&I 269) lại dịch saṃvegavatthūni là “những cơ sở tạo ra động tâm” Pe Maung Tin ( Thanh Tịnh Ðạo 156) lại coi là đối tượng của xúc động” cả hai cách giải thích khiến tôi ngạc nhiên vì cả hai đều quá yếu. Vì chỉ một mình từ vega được sử dụng trong văn cảnh đó lại ám chỉ một điều gì đó xảy ra thình lình và mạnh mẽ giống như nọc độc một con rắn mổ đã tạo ra một cú chí tử (chú giải về Ngã quỷ Sự (Pv-a) tr. 62. Chú giải Thiên Cung Sự  308tt) khi từ này có thể dịch là “cú đấm choáng váng” (jolt) chính vì vegena thường được coi như là một mặt trăng sau, chúng ta cho rằng một Phật Tự Thuyết (Udāna) (đa số trường hợp) lại là lời công bố nổi lên nhờ vào cảm hứng vì sung sướng (pītivega) hay thông qua niềm vui sướng và trạng thái phỉ lạc (pītisomanassa), nhưng thỉnh thoảng lại là kết quả của một cú sốc  Phật Pháp, một số người có thể thắc mắc tại sao tôi lại dùng từ “cú sốc” để dịch từ saṃvega – thí dụ như Tỳ khưu Boddhi, lại muốn tôi dịch là “Cảm hứng  Phật Pháp” ở đây (chính vì ngài cũng không đồng ý cách giải thích của tôi về từ “euphoria = trạng thái phỉ lạc” để dịch từ somanassa); trong khi đó N.A Jayawickrama trong phần biên tập lại cuốn chú giải Thiên Cung Sự  cũng đã đề nghị dùng từ “hăng hái = fervour” có lẽ thích hợp hơn với từ saṃvega nhưng hình như đối với tôi chẳng có điều gì thích hợp hơn là “hiện trạng phỉ lạc” và “cảm xúc” có thể biểu lộ rõ tình cảm đối với những Phật Tự Thuyết (Udāna) này. Tôi dịch Dhammasaṃvega là “cảm xúc Phật Pháp”, vì tôi không chắc chắn làm sao có thể giải quyết được từ ghép này; nhưng nếu ta coi điều này chỉ rõ điều gì chúng ta thường cho là “một cảm xúc trong hệ thống”, rất có thể chúng ta không đi quá xa điều muốn ám chỉ ở đây.

[7] . Xin đọc chú giải Phật Tự Thuyết 389 dưới đây

[8]. Tôi đoán là Tassa ở đây muốn nhắc đến “ Phật Tự Thuyết (Udāna)" tại sao Woodward ở đây lại cho là chú giải Thiên Cung Sự lại giải thích là Tassāhaṃ là điều tôi không rõ, một chú thích hình như đúng chỗ hơn đối với hai đoạn kệ sau này.

[9] . Chú giải những điều từ bỏ tương tự như vậy trong chú giải Tiểu Bộ Kinh 11 và Thanh Tịnh Ðạo tr. 522 tt.

[10]. Vinicchayo; hay là học thuyết, tín lý, ý kiến, phán quyết v.v…

[11]. Avalambitvā ogāhetvāna; ý nghĩa được nhấn mạnh ở đây là việc lao vào điều gì đó (như là nước chẳng hạn) cùng lúc đó treo trên một sợi dây an toàn ở trên – để giải thích điều này đơn giản chỉ là lao vào cùng với (có nghĩa là, các giải thích của trưởng lão tiền kiếp) sự hỗ trợ” điều này không thể đưa ra hết cách tưởng tượng.

[12] . Bản văn tiếng Miến giải thích là udānanaṭṭhena (Ce lại cho là udānanatthena) trong bản văn lại ghi là udānatthena, bản văn tiếng Thái lại ghi là Udānaṭṭhena.

[13] Từ Udāna theo nghĩa đen là “thở dốc lên” cũng được dùng để chỉ kẻ nào có năm hơi thở sống còn nổi lên từ cổ họng và nhập vào đầu, hai từ tiếng Anh có nghĩa sát hơn được áp dụng ở đây rất có thể là “tính sôi nổi” và “sự sục sôi” nhưng không may từ  đầu lại có nghĩa như là “bộc phát” “thét lên” “rống lên” (và ở một mức độ kém hơn, chính là chất lượng được nói lên đề cập đến ý nghĩa phủ định ở đây. Việc chọn “các đoạn kệ nâng cao” trong MLS I 171 lại đề nghị điều hoàn toàn trái ngược với điều được phủ định ở đây, đây có thể là tựa đề Woodward đã chọn để gọi các “Ðoạn Kệ nâng cao” (Verses of Uplift) trong khi đó Jayawickrama lại gọi là “đoạn kệ vui mừng” (mở đầu tr. 15) có lẽ hơi yếu một chút.

[14].  Udānaṃ còn  bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale) lại ghi là  Udānanaṃ

[15]. Từ ud+ā +√hṛ nghiã là giơ lên; tự điển Pāli-Tích Lan (Sinhale) là một thành ngữ rất thông dụng là nâng lên, hay đóng lại

[16].  Về điều tiếp theo, tự điển Tích Lan (Sinhale)  Chú Giải Trường Bộ Kinh (DA)  140tt = MA ii 198- SA I 60 = Chú Giải Tăng Chi Bộ ii 139tt = iii 315

[17]. Mānaṃ;  bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale) ghi là māṇaṃ, bản văn tiếng Thái ghi là pamāṇaṃ. Māna là một dụng cụ đo lường không rõ kích cỡ được cho là bằng tám nāḷis, với một nửa māna hay bốn nāḷis thì bằng một tumba (J I 468) ngược lại với doṇa và rỏ nói đến trong tập  chú giải Ngã Quỉ Sự. Có điều thú vị là bản văn tiếng Thái lại đưa ra một từ Khmer là nāḷiṃ. 

[18]. Avaseko; không thấy ghi trong tự điển Childers hay tự điển Pāli-Anh (PED). Tự điển chú giải Pāli (CPD)  lại đưa ra nghĩa là “tuôn trào” mà không kèm theo giải thích gì thêm.

[19].  Tự điển Tích Lan (Sinhale)-Pāli chú giải về Phật Tự Thuyết tr. 389 dưới đây.

[20]. Vitakkavipphāraṃ; hay rất có thể là “sự tuôn trào ý tưởng” – Cp cũng đưa ra chú giải về Phật Tự Thuyết 4 dưới đây có liên quan đến âm thanh. Theo tự điển Pāli-Anh (PED), vipphāra có nghĩa là “khuyếch tán, toả khắp, trải ra”, nhưng đây lại bỏ qua một sự thật là nguồn gốc từ sphar lại có nghĩa là run rẩy và rung rung, SED có ghi lại những ý nghĩa đó như là “tiếng tưng tưng của dây cung” (sv visphāra) và “một cảm xúc”  (sv sphāra) chính vì thế Vitakkavipphāraṃ hình như lại có nghĩa là một điều gì đó na ná với kích thích tâm hay ngạc nhiên và ít chính xác hơn được xác định “suy nghĩ lớn tiếng” vì câu chuyện đầu tiên trong hai câu chuyện cho thấy ý nghĩa này trong  Chú Giải Tăng Chi Bộ ii 269tt liên quan đến một người nhắc lại điều gì hắn dự tính đề nghị với nhà vua và các quan thừa tướng của ngài, dựa trên cơ sở của một người nào khác, cũng nghe được cùng một điều như vậy, tiên đoán là ngài sẽ thành công. Giống hệt như câu chuyện thứ hai ghi lại một chi tiết trong đó một người nọ nghe thấy một vị Trưởng lão tự hỏi tại sao một người đàn bà nào đó không nhìn thấy mình khi tụ họp lại để khất thực, liền suy ra rằng trong ngôi làng câu chuyện diễn ra. Cách giải thích như vậy với một tuyên bố đã đề cập đến trước đó trong chú giải Trường Bộ Kinh (DA)  887 = chú giải Tăng Chi Bộ ii 269 đã giải thích vitakkavipphārasaddaṃ như là một tiếng động, bằng cách suy nghĩ to lên, về phần người nào nói bập bẹ khi ngủ hay khi lười biếng, với một đoạn Kinh điển được bình luận ở đây, cũng như văn bản hiện tại trong đó kể lại Ðức Phật nghĩ lớn tiếng lên khi ngài làm khởi xuất một Udāna. Tuy nhiên ở nơi khác, từ này lại được giải thích theo nhiều cách như là một “âm thanh cố ý” (Dial iii 99) “một lời thốt ra một cách thông minh” (GS i.154) và “cách toả sáng của cách suy nghĩ lúc ban đầu” (P Contr. 240) chính vì vipphāravā vitakko được coi như là “cách suy nghĩ lúc ban đầu thì có cảm xúc” toàn bộ những điều này hình như đối với tôi đều sai; trong khi đó Woodward trong GS I 154 n 6 lại hiểu lầm các câu chuyện ở trên khi ông ta khẳng định “Comy. đựơc coi như là một âm thanh nghe thấy nơi một người nào đang nói lảm nhảm hay nửa tỉnh ngủ; nhưng câu chuyện kể ngài muốn chứng minh ý nghĩa của một nhận định may mắn. Như vậy tài khéo muốn ám chỉ ở đây là “ xếp cả hai làm thành một”

[21] .Cả bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale), tiếng Thái và tiếng Miến đều giải thích antohadayaṃ là hadayaṃ; tự điển Pāli-Anh (PED) liệt kê hadaya là giống đực, nhưng tự điển Childers và tự điển Anh-Tích Lan (Sinhale) đều ghi là hṛdaya  cả hai đều cho là vô tính, như ở đây điều này cũng khá rõ ràng.

[22] . Ākāro; tự điển chú giải Pāli (CPD) đã trích dẫn đoạn này làm thí dụ cho từ ākāra (3), tức là, xuất hiện, hình dạng, hình thái, sắc mặt lại không thể đưa ra được một cách giải thích khác về ghi chú tiếp theo. Tuy nhiên hình như đây chỉ là một ví dụ về  ākāra (1) tức là cách chỉ định một tình cảm bằng cử điệu hay cử động –  tự điển Anh-Tích Lan (Sinhale) ghi là ākāra cũng đã đưa ra một danh sách các ý nghĩa như là “cử chỉ bên ngoài” và “cách diễn tả bằng bộ mặt” (như là một cách đưa ra một manh mối cho cách bố trí tâm)

[23]. Cách giải thích labbhate được bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale), tiếng Miến và tiếng Thái giải thích cho từ labhate.

[24] Ở đây Dhammapāla rõ ràng đã ám chỉ một đoạn trong phần mở đầu 28 =  Chú Giải Trường Bộ Kinh (DA) 24 = MA ii 106 = Chú Giải Tăng Chi Bộ iii 6 =  chú giải Xiển Minh I 270 = chú giải Bộ Pháp Tụ (Asl) 26 = Gandhavaṃsa 57 (JPTS 1886) trong đó Phật Tự Thuyết (Udāna), được coi như là chín chi giáo lý (aṅga), tương đương với tám mươi hai kinh, tức là somanassañāṇamayikagāthāpaṭisaṃyuttā dve asīti suttantā udānan ti veditabbaṃ. Một số người – td. K.R. Norman. Văn chương Pāli Wiesbaden xuất bản năm 1983. tr. 61; bách khoa Phật Giáo I 617; và (ám chỉ cả) Jayawickrama, phần mở đầu. 101 n 5 – đã coi đoạn này có trong các tập chú giải của Buddhaghosa tương đương với Phật Tự Thuyết (Udāna) hiện nay với từ aṅga mang cùng tên, cho dù ta có thể biện luận là đây chỉ là một cách giải thích nhiều hơn về lời khẳng định.

[25]. Những gì được viết bằng văn xuôi nổi lên thông qua vui vẻ và trạng thái phỉ lạc và những gì được nổi lên do kết quả của cảm xúc Phật Pháp đem lại cho dù viết bằng văn xuôi hay văn vần.

[26]. Bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale) lại thêm taṃ ’anto dukkhassa là bản văn cũng được gắn tiếp  đầu ngữ “ –pe-”  vào.

[27] . Bản văn tiếng Miến và tiếng Thái giải thích là sace vo dukkham; còn bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale) lại bỏ qua.

[28].  Evamādi tayidaṃ; bản văn tiếng Miến ghi là tayidaṃ.

[29]. Aviheṭhayaṃ; bản văn tiếng Shinhe và tiếng Thái lại ghi là aheṭhayaṃ.

[30]. Cp Mahāvastu I 359 cho là:”Toàn bộ các kệ trong tác phẩm Khaḍgaviṣāṇa phải được cung cấp thêm ở đây đầy đủ, cụ thể là các đoạn kệ do từng các vị Ðộc Giác Phật mà Jones (bản dịch Mahāvastu I 305 n 1) có ghi chú thêm: “Kinh Khaggavisāṇa trong Sn (35-75) chỉ có 41 đoạn kệ mà thôi. Nhưng ở đây lại hàm ý cho là có đến 500 kệ, có nghĩa là đây là con số chỉ các Ðộc Giác Phật.

[31]. Bản văn tiếng Miến giải thích là ādinā; còn bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale) và tiếng Thái lại bỏ qua.

[32] Bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale) và tiếng Miến giải thích là Ārāmadaṇḍa trong bản văn āraddha, bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale) (tiếng Miến vl) ghi là Soṇadaṇḍa.

[33] .Vì được giới thiệu một trong hai trường hợp bằng đoạn văn Udānam udānesi (khiến cho Phật Tự Thuyết (Udāna) này nổi lên).

[34]. Āhacca bhāsitāni: cp MQ I 207 n. 2 và Ñāṇamoli, Guide 35 n 117/1. Câu này nhiều lần tái xuất hiện trong Chú giải Bộ Pháp Tụ (Asl) 9 nhưng ý nghĩa xem ra không mấy rõ ràng trong bản dịch Expos 11. Còn āhaccabhāsita vì một số lý do nào đó tự điển Chú Giải Pāli (CPD) lại đưa ra giải thích là āhaccāni, không được bất kỳ ấn bản nào ủng hộ cả. 

[35]. Theo tự điển Childers thì Jinavacana là từ đồng nghĩa với Buddhavacana.

[36] . Giống như trong td. Trung Bộ Kinh i 133

[37] .  Chú giải  J i 76

[38] . Bản văn tiếng Miến và tiếng Thái lại giải thích là ^osata^o; bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale) lại bỏ qua. Tập chú giải Dhp iii 127 lại giải thích là : anekehi buddhasatasahassehi avijahitaṃ udānaṃ.

[39] Hình như có hàm ý Phật Tự Thuyết (Udāna) đã được kể lại trước Pháp Cú Kinh (Dhammapada), tuy nhiên thứ tự diễn tập trong  Chú Giải Trường Bộ Kinh (DA) 15 lại gợi ý theo thứ tự ngược lại.

[40]. Aparabhāge – có lẽ chỉ là một lời ám chỉ về chú giải Pháp Cú Kinh (Dhp-a) iii 127 cho là: Anekajātisaṃsāran ti imaṃ dhammadesanaṃ Satthā bodhirukkhamūle udānavasena udānetvā aparabhāge Ānandattherena puṭṭho kathesi. Bản dịch tiếng Thái lại thay từ aparabhāge bằng từ saṅgītā, tức là được trùng tụng vào giai đoạn sau này.

[41] . Chú giải Trường Bộ Kinh (DA) 16 = tập khởi đầu 17 cho thấy có sự tranh cãi không hiểu các đoạn kệ được nhắc đến ở đây hay các đoạn kệ bắt đầu, “Chắc hẳn, khi nào mọi sự xuất hiện” được đề cập đến trong Chú Giải Phật Tự Thuyết bao gồm lời công bố đầu tiên của Ðức Phật Cồ Ðàm, một bản Chú Giải Tiểu Bộ Kinh 13 đã cố gắng giải quyết bằng cách chỉ ra cho thấy đó là “đối với biết bao nhiên lần tái sanh nơi vòng luân hồi”, tuy nhiên hình thành đoạn đầu của Buddhavacana, đã có thời chỉ được đề cập đến trong suy nghĩ mà thôi, không có lời công bố cụ thể nào và chỉ được tường thuật lại vào giai đoạn sau này do Ānanda như sau, “ Chắc hẳn, khi nào mọi sự xuất hiện” chính vì thế được coi như là điều đầu tiên được thực sự công bố. Chú giải  cũng ủng hộ như vậy trong Sv-pt i 30tt. 

[42]. Cũng được trích trong Chú Giải Phật Tự Thuyết 371 dưới đây.

[43]. Vipphāraṃ; chú giải như ở trên.

[44]. Bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale) và tiếng Miến giải thích là ^osamattha^o  (bản văn tiếng Thái lại ghi là ^osamatthaṃ) còn  bản văn ghi là ^osamatha^o  

[45]. Pavattiyā nivattiyā vā; từ này có nghĩa là có dính líu đến sinh hoạt thế tục và ngược lại, theo đuổi việc tích lũy nghiệp chướng và ngược lại, chính vì thế có thể giải thích là, “Có dính líu và không dính líu” xin đọc td. G.M. Bailey. Các dữ liệu để nghiên cứu ý thức hệ Ấn Ðộ cổ đại: Pravṛtti and Nivṛtti. Torino. 1985, Chương 1.

[46]. Bản văn tiếng Thái về Sutta.

[47]. Ārādhayiṃsu vata maṃ bhikkhū ekaṃ samayaṃ, bản văn tiếng Miến (và tự điển Chú Giải Pāli (CPD) ghi là svārādheti) lại coi như là một trích dẫn trong Trung Bộ Kinh i 124;  Ārādhayiṃsu vata me bhikkhave bhikkhū ekaṃ samayaṃ cittaṃ. MA ii 97 giải thích là  ārādhayiṃsū ti gaṇhiṃsu pūrayiṃsu. Ðề nghị rằng giải thích của ngài Ñāṇamoli về đoạn này như sau, “Hỡi các vị Tỳ khưu, đã có một thời khi các vị đã thoả mãn suy nghĩ của ta” ( A treasurey of the ’s Words. Ii 8) được cho là dễ chấp nhận hơn “hỡi các Tỳ khưu, các Tỳ khưu của ta đã có thời hoàn tất được điều đó trong suy nghĩ” được tìm thấy trong MLS . i 161.

[48]. Sự nghiệp của Ðức Phật được chia thành hai giai đoạn: giai đoạn ban đầu kéo dài trong hai mươi năm trong đó ngài được coi như trong tình trạng mới giác ngộ, tiếp theo là một giai đoạn sau này gồm hai mươi lăm năm sau đó ngài chứng đắc Níp-bàn. Cũng trong chú giải về Phật Tự Thuyết tr.298tt, 425 dưới đây. Việc hàm ý ở đây là cuộc suy tàn của Tăng già được Ðức Phật trích dẫn, hay được tiên đoán trước (td. Trung Bộ Kinh i 444tt; A iii 105tt. 108tt; S i 61. ii 208tt. 267 tt) đã chỉ được bắt đầu trong giai đoạn thứ hai trong sự nghiệp của ngài.

[49]. Bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale), tiếng Miến và tiếng Thái đã giải thích là Suttantapiṭakaṃ thay cho Suttapiṭakaṃ trong bản văn.

[50]. Udānasaṅgahaṃ; bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale) ghi là Udānaṅgaṃ có nghĩa cánh tay chính là Phật Tự Thuyết (Udāna)  trong Chú Giải Phật Tự Thuyết 2 ở trên.

 ^2. Theo Vin ii 285 tt và chú giải Trường Bộ Kinh (DA) 13tt, Mahākassapa trong đại hội lần thứ nhất đã chất vấn Upāli về luật (Vinaya) và rồi lại chất vấn Ānanda về Phật pháp. Chính vì thế “Pháp môn” (dhammakkhandha) ở đây ta cũng nên hiểu ngoại trừ Vi diệu pháp là điều còn đang gây ra một số tranh cãi, một số các trường phái phương bắc lại cho là thực tế chính ngài Mahākassapa đã giải thích điều này. Thêm vào đó, chúng ta cũng biết được trong chú giải Trường Bộ Kinh (DA) 15 là Trường Bộ Kinh cũng bao gồm các bản văn hiện nay đã được sáp nhập vào Tiểu Bộ Kinh trong Tạng Vi diệu pháp, đang khi đó Trung Bộ Kinh cũng đã bao gộp những bản văn này vào tạng Kinh Phật, mà sau này hình như căn cứ vào đó Dhammapāla đã coi đó như một nguyên tắc.

^3.  Paṭiññātesu có nghĩa là được chấp nhận là đúng, được phê chuẩn

^{4 .}  Gaṇhiṃ Thag-a là uggaṇhiṃ, được lượm lên

[51] ^.  Như thể Trưởng lão Sāriputta.v.v..Thag-a

^{2 .} Nhưng được đề cập đến trong chú giải Phật Tự Thuyết 273 ở trên giống như trong Ðại phẩm Kinh (Mahāvagga), hay trong chương vĩ đại (Great Chapter).

^{3 .}   Bản văn tiếng Miến giải thích là ekānusandhi, bản văn tiếng Thái giải thích là eko anusandhi, còn bản văn ghi là eka anusandhī; bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale) lại ghi là ekā anusandhi; tự điển chú giải Pāli (CPD) liệt kê anusandhi là giống đực, tự điển Pāli Anh (PED) là giống cái, điều không chắc chắn như vậy về giống chắc có lẽ là do nhiều cách giải thích khác nhau. Bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale), tiếng Miến và tiếng Thái đều thống nhất như vậy, tuy nhiên trong phần giải thích anusandhi thuộc số ít như vậy; trái lại Woodward đều in toàn bộ thành anusandhī cả.

^{4 .} Pucchānusandhi; chú giải Trường Bộ Kinh (DA)  122tt đã phân biệt được ba loại anusandhi tức là (1) pucchānusandhi, là những gì diễn giải về phần Ðức Phật tiN